I SA/Lu 122/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska – Kręcisz Sędziowie WSA Andrzej Niezgoda WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi B. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 30 grudnia 2021 r. nr 0601-IEE.711.245.2021.4 w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 15 listopada 2021 r. nr 0601-IEE.711.228.2021.4; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz B. S. kwotę 100 zł (sto złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (organ) utrzymał w mocy postanowienie organu z 15 listopada 2021 r. zawieszające postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego (organ egzekucyjny) z 25 października 2017 r. o przybiciu na rzecz T. R. udziału B. S. (zobowiązana) we współwłasności nieruchomości położonej w L. przy ul. P. Jak wynika z akt przedstawionych sądowi przez organ w niniejszej sprawie oraz dodatkowo w sprawie sygn. I SA/Lu 249/20 (sprawa jest znana stronom), organ egzekucyjny prowadził w stosunku do zobowiązanej egzekucję w celu przymusowego uzyskania zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 1996 r. Tytuły wykonawcze, pochodzące z 2002 r., były wystawione wobec zobowiązanej na podstawie decyzji określających wysokość wymienionego zobowiązania podatkowego, które z upływem czasu zostały uchylone. Ostateczna i prawomocna stała się dopiero decyzja Dyrektora Izby Skarbowej z 17 lutego 2004 r. określająca B. S. zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1996 r. w wysokości 249.365,10 zł i odsetki od zaliczek za ten rok podatkowy w kwocie 96.489,30 zł. Skarga B. S., a następnie skarga kasacyjna składane w ramach sądowej kontroli legalności decyzji Dyrektora Izby Skarbowej z 17 lutego 2004 r. zostały oddalone w sprawach odpowiednio sygn.: I SA/Lu 207/04 i II FSK 943/05. W związku z tym Naczelnik Urzędu Skarbowego, działając jako wierzyciel podatkowy, wystawił w stosunku do zobowiązanej tytuły wykonawcze nr: S., który objął należność główną w kwocie 169.090 zł z odsetkami oraz S., który z kolei miał za przedmiot odsetki w wysokości 96.489,30 zł od nieterminowo uiszczonych zaliczek. W celu przymusowej realizacji tytułów wykonawczych nr: S. i S. organ egzekucyjny skierował egzekucję między innymi do udziału zobowiązanej we współwłasności nieruchomości położonej w L. przy ul. P. W toku drugiej licytacji udziału zobowiązanej we współwłasności nieruchomości przeprowadzonej 30 sierpnia 2017 r. T. R. zaoferował najwyższą cenę w wysokości 246.400 zł. Następnie organ egzekucyjny 25 października 2017 r. postanowił o przybiciu na rzecz T. R. licytowanego udziału we współwłasności nieruchomości, należącego do zobowiązanej. Ostatecznym postanowieniem z 24 listopada 2017 r. organ utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego wydane 25 października 2017 r. w przedmiocie przybicia. Organy zgodnie przyjęły, że postanowienie o przybiciu było prawidłowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 20 marca 2018 r. sygn. I SA/Lu 99/18 oddalił skargę zobowiązanej na ostateczne postanowienie organu z 24 listopada 2017 r., akceptując zapatrywanie prawne organów. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej zobowiązanej, wyrokiem z 16 października 2019 r. sygn. II FSK 2429/18 uchylił wyrok z 20 marca 2018 r. sygn. I SA/Lu 99/18 i jednocześnie uchylił kontrolowane postanowienie organu. W uzasadnieniu wyjaśnił, że przedawnienie egzekwowanego zobowiązania podatkowego wykluczyło legalność kontrolowanego postanowienia organu w przedmiocie przybicia. Konsekwentnie nawiązał do stanowiska prawnego wyrażonego już wcześniej w sprawach sygn.: II FSK 141/18, II FSK 1173/18, II FSK 208/18. Przypomniał uchwałę sygn. I FPS 5/17, w myśl której przymusowe wykonanie decyzji następnie uchylonej nie może przerywać biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego na podstawie art. 70 § 4 ustawy Ordynacja podatkowa (Dz.U.2021.1540 ze zm. - O.p.). W następstwie Sąd kasacyjny zwrócił uwagę na obowiązek organów doprowadzenia sprawy do stanu niewątpliwej zgodności z prawem. W dalszej kolejności organ postanowieniem z 10 lutego 2020 r. umorzył postępowanie zażaleniowe zainicjowane zażaleniem zobowiązanej na postanowienie organu egzekucyjnego z 25 października 2017 r. w przedmiocie przybicia. W uzasadnieniu tej treści rozstrzygnięcia organ odnotował, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 4 września 2018 r. sygn. II FSK 141/18 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 4 października 2017 r. sygn. I SA/Lu 582/17 oraz postanowienie organu z 26 kwietnia 2017 r. wraz z postanowieniem organu egzekucyjnego z 7 marca 2017 r. odmawiające umorzenia omawianego postępowania egzekucyjnego. W konsekwencji organ egzekucyjny 28 listopada 2018 r. postanowił umorzyć postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanej na podstawie tytułów wykonawczych nr: S. i S. W świetle powyższego organ stwierdził, że nie jest już prowadzone postępowanie egzekucyjne, w ramach którego byłby uprawniony rozpatrywać i rozstrzygać zażalenie zobowiązanej na postanowienie organu egzekucyjnego z 25 października 2017 r. o przybiciu. W przekonaniu organu, od momentu umorzenia postępowania egzekucyjnego nie ma podstaw faktycznych i prawnych do prowadzenia omawianego postępowania zażaleniowego. W wyniku skargi zobowiązanej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 16 czerwca 2020 r. sygn. I SA/Lu 249/20 uchylił postanowienie organu z 10 lutego 2020 r. z tym uzasadnieniem, że umorzenie postępowania egzekucyjnego przed rozpatrzeniem zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego z 25 października 2017 r. o przybiciu nie czyniło tego postępowania zażaleniowego bezprzedmiotowym. Sąd wywiódł, że czym innym jest wzgląd na ochronę praw osób trzecich, a czym innym rozstrzygnięcie o prawidłowości przybicia. W rezultacie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie mocą wyroku z 16 czerwca 2020 r. sygn. I SA/Lu 249/20 zobowiązał organ do merytorycznego rozpatrzenia zażalenia zobowiązanej. Powyższy wyrok nie jest prawomocny. Organ złożył skargę kasacyjną. W tej sytuacji proceduralnej organ wydał 30 grudnia 2021 r. zaskarżone postanowienie o zawieszeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia organu egzekucyjnego z 25 października 2017 r. o przybiciu. Organ motywował, że w piśmie z 31 października 2020 r. zobowiązana domagała się przywrócenia jej bezprawnie zlicytowanego udziału we współwłasności nieruchomości. Następnie w piśmie z 10 września 2021 r. zobowiązana ponowiła żądanie przywrócenia prawa własności i w tym kontekście uważała za niezbędne stwierdzenie nieważności postanowienia organu egzekucyjnego z 25 października 2017 r. o przybiciu. Zdaniem organu, zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. II GPS 1/17 postępowanie o stwierdzenie nieważności postanowienia organu egzekucyjnego z 25 października 2017 r. w przedmiocie przybicia podlegało zawieszeniu do czasu prawomocnego zakończenia sądowej kontroli legalności postanowienia organu z 10 lutego 2020 r. prowadzonej w sprawie sygn. I SA/Lu 249/20 na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2021.735 ze zm. - K.p.a.). Organ wyraził przekonanie, że w przedstawionym stanie sprawy brak zawieszenia może w praktyce prowadzić do sytuacji trudnych do zaakceptowania. Nie można bowiem wykluczyć, że przyszły wyrok Sądu kasacyjnego inaczej ukształtuje sytuację faktyczną i prawną zobowiązanej oraz nabywcy licytacyjnego. Zobowiązana złożyła skargę na powyższe postanowienie organu. Zarzuciła naruszenie: - art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 97 § 1 pkt 2, pkt 4, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 1, art. 144 K.p.a.; - art. 17, art. 18, art. 29 § 1, art. 56, art. 59 § 1 pkt 2, art. 60 § 1, § 2, art. 111n § 2, art. 112b § 1, § 2, § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.2022.479 ze zm. - u.p.e.a.); - art. 153, art. 170 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2022.329 ze zm. - P.p.s.a.); - art. 2, art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.). W ocenie zobowiązanej, organ pominął stanowisko prawne Naczelnego Sądu Administracyjnego konsekwentnie wyrażone w sprawach sygn.: II FSK 141/18, II FSK 1173/18, II FSK 2082/18, II FSK 3730/18, II FSK 2429/18. Zobowiązana tłumaczyła, że z prawomocnych wyroków wydanych w tych sprawach jednoznacznie wynika, że organ egzekucyjny wadliwie prowadził postępowanie egzekucyjne, które podlegało umorzeniu z powodu przedawnienia egzekwowanego zobowiązania podatkowego i nie miał prawnych podstaw do wydania postanowień o przybiciu oraz o przyznaniu udziału we współwłasności nieruchomości. W tych okolicznościach zobowiązana stwierdziła, że - wbrew temu co przyjął organ - nie domagała się stwierdzenia nieważności postanowień organu egzekucyjnego o przybiciu i o przyznaniu udziału we współwłasności nieruchomości, bo te postanowienia nie mogły wywołać żadnych skutków prawnych. Co więcej, zobowiązana zaskarżyła wymienione rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego przez złożenie zażaleń. W podsumowaniu zobowiązana oceniła postępowanie organu jako samowolę i nadużycie. Według niej, organ konsekwentnie uchyla się od wykonania prawomocnych wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego i w efekcie od przywrócenia stanu zgodnego z prawem. W następstwie formułowanych zarzutów zobowiązana wnioskowała o uchylenie zaskarżonego postanowienia wraz z postanowieniem organu z 15 listopada 2021 r., o stwierdzenie nieważności postanowienia organu egzekucyjnego z 25 października 2017 r. w przedmiocie przybicia oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania sądowego. Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zobowiązanej zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie, jak również postanowienie organu z 15 listopada 2021 r. nie są zgodne z prawem. Spór zobowiązanej z organem dotyczył przesłanek zawieszenia postępowania. Zobowiązana wykazywała, że nie wystąpiły przesłanki zawieszenia postępowania, którego celem powinno być zweryfikowanie postanowienia organu egzekucyjnego z 25 października 2017 r. o przybiciu. Natomiast organ przyjął, że należało zawiesić postępowanie administracyjne w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia organu egzekucyjnego z 25 października 2017 r. o przybiciu przy zastosowaniu art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., skoro nie toczy się już postępowanie egzekucyjne, bo zostało ono umorzone. Na gruncie tak zarysowanej kwestii spornej w pierwszej kolejności wymaga wyjaśnienia, że w omówionym wyżej stanie sprawy organ był uprawniony rozważać wyłącznie przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego i nie był uprawniony do stosowania przesłanek zawieszenia przewidzianych dla postępowania administracyjnego. Zobowiązana przede wszystkim zmierzała do zakwestionowania postanowienia organu egzekucyjnego z 25 października 2017 r. o przybiciu, które zostało wydane w trybie egzekucji administracyjnej. Umorzenie postępowania egzekucyjnego dopiero postanowieniem wydanym 28 listopada 2018 r. nie zmienia tego podstawowego faktu, że postanowienie z 25 października 2017 r. o przybiciu było czynnością podjętą przez organ egzekucyjny w ramach i w trybie prowadzonej egzekucji administracyjnej, nie zaś postępowania administracyjnego. Dlatego konsekwentnie prawidłowość i skutki w obrocie prawnym omawianego postanowienia organu egzekucyjnego o przybiciu organ ma obowiązek rozpatrywać z punktu widzenia rozwiązań prawnych przyjętych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.). Organ niezgodnie z prawem chce wykluczyć postanowienie organu egzekucyjnego o przybiciu z postępowania egzekucyjnego. Dowolnie przy tym pominął, że - co do zasady - postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu z upływem terminu przedawnienia egzekwowanego zobowiązania podatkowego. Samo postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego jedynie potwierdziło w obrocie prawnym bezprzedmiotowość tej procedury już z chwilą wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku przez przedawnienie. Trzeba przy tym wyraźnie podkreślić, że w prawidłowo prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie doszłoby do podejmowania jakichkolwiek czynności egzekucyjnych w sytuacji, w której egzekwowany obowiązek już wygasł przez przedawnienie. Jeśli jednak stało się inaczej i organ wraz z organem egzekucyjnym popełniły w tej mierze błąd, to z perspektywy art. 2 i art. 7 Konstytucji RP aktualnie organ ma obowiązek podjąć wszelkie przewidziane przez prawo działania w celu ukształtowania sytuacji zobowiązanej i nabywcy licytacyjnego w sposób zgodny z prawem. Na ten obowiązek organu zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny między innymi w sprawie sygn. II FSK 2429/18, uchylając postanowienie organu z 24 listopada 2017 r. w przedmiocie omawianego przybicia. Zgodnie z art. 56 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w całości lub w części: 1) w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej; 2) w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany ze zobowiązanym, a jest prowadzona egzekucja z rzeczy lub prawa majątkowego, które nie wygasło wskutek śmierci zobowiązanego; 3) w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego; 4) na żądanie wierzyciela; 5) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Przytoczona regulacja prawna ma charakter zamknięty w tym znaczeniu, że w sposób wyczerpujący formułuje przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego. W takim przypadku nie znajduje zastosowania art. 18 u.p.e.a. i nie ma podstaw prawnych do sięgania przez organ do przesłanek zawieszenia postępowania administracyjnego przewidzianych w K.p.a. Co więcej, tej treści stanowisko prawne wyraził już wcześniej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w prawomocnym wyroku z 7 lipca 2021 r. w sprawie sygn. I SA/Lu 147/21, w której uchylił zaskarżone postanowienie organu z 10 lutego 2021 r. wraz z postanowieniem organu egzekucyjnego z 27 listopada 2020 r. zawieszające postępowanie w sprawie żądania zobowiązanej przywrócenia jej zlicytowanego udziału we współwłasności nieruchomości do czasu prawomocnego zakończenia sądowej kontroli legalności postanowień organu z 10 lutego i z 19 lutego 2020 r. (por. sprawy sygn.: I SA/Lu 249/20, I SA/Lu 250/20). Tej treści stanowisko prawne przyjęte w prawomocnym wyroku sądowym wiązało organ i obecnie wiąże sąd stosownie do art. 153 P.p.s.a. Zostało ono wyrażone materialnie w tej samej sprawie, a ściślej na gruncie tych samych oczekiwań zobowiązanej, sprowadzających się w pierwszej kolejności do rozpatrzenia zażaleń złożonych na postanowienia organu egzekucyjnego w przedmiocie przybicia i przyznania zlicytowanego udziału zobowiązanej we współwłasności nieruchomości. Organ sprzecznie z prawem pominął znaczenie prawomocnego wyroku w sprawie sygn. I SA/Lu 147/21. Błędnie organ powołał się na uchwałę sygn. II GPS 1/17, w której Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego można wszcząć postępowanie administracyjne w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania w sprawie kontrolowanego przez sąd rozstrzygnięcia, jednakże organ administracji publicznej obowiązany jest zawiesić to postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sądowoadministracyjnego. Po pierwsze - jak to zostało omówione wyżej, postanowienie w sprawie przybicia należy wiązać wyłącznie z postępowaniem egzekucyjnym bez względu na jego umorzenie z uwagi na przedawnienie egzekwowanego zobowiązania podatkowego. W konsekwencji wykluczone jest stosowanie przez organ art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. do postępowań związanych z postanowieniem o przybiciu. Po drugie zaś - wymieniona uchwała dotyczyła sytuacji, w której to samo rozstrzygnięcie organu jest przedmiotem toczącej się sądowej kontroli legalności i jednocześnie wniosku o uruchomienie jednego z nadzwyczajnych trybów w procedurze administracyjnej. Tymczasem w sprawie sygn. I SA/Lu 249/20 przedmiotem sądowej kontroli nie było postanowienie organu w przedmiocie przybicia, ale umarzające postępowanie zażaleniowe na postanowienie organu egzekucyjnego w tej materii. Natomiast organ mocą kontrolowanych postanowień wyraźnie zawiesił postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia organu egzekucyjnego z 25 października 2017 r. o przybiciu. Wobec tego nie mamy do czynienia z tożsamością rozstrzygnięć organu, na bazie której zapadła uchwała sygn. II GPS 1/17. Nie można również zgodzić się z organem, który w istocie stwierdził, że nieprawomocny wyrok w sprawie sygn. I SA/Lu 249/20 nie ma żadnego znaczenia w obrocie prawnym, a nawet stanowi dla organu przeszkodę do wykonania innych, wcześniejszych i prawomocnych wyroków, odnoszących się do legalności prowadzenia postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanej i do wydania postanowień o przybiciu oraz przyznaniu zlicytowanego udziału zobowiązanej we współwłasności nieruchomości. Stosownie do art. 153 P.p.s.a ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W tym stanie prawnym przede wszystkim należy zauważyć, że nieprawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 16 czerwca 2020 r. sygn. I SA/Lu 249/20 jakkolwiek nie miał jeszcze waloru wiążącego w dacie wydania postanowienia kontrolowanego przez sąd w tej sprawie, to jednak niewątpliwie obalił domniemanie zgodności z prawem postanowienia organu z 10 lutego 2020 r. o umorzeniu postępowania zażaleniowego zainicjowanego zażaleniem zobowiązanej na postanowienie organu egzekucyjnego z 25 października 2017 r. o przybiciu. Poza tym, organ cały czas jest zobowiązany do wykonania między innymi prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 października 2019 r. sygn. II FSK 2429/18, uchylającego postanowienie organu z 24 listopada 2017 r. o przybiciu i zobowiązującego organ do doprowadzenia sprawy do stanu niewątpliwej zgodności z prawem. Wymienione wyroki pozostają w granicach tej samej sprawy w rozumieniu materialnym. W ocenie sądu, postanowienie zaskarżone w niniejszej sprawie oraz postanowienie organu z 15 listopada 2021 r. są nie do pogodzenia ze stanowiskiem prawnym prezentowanym w wyrokach sygn.: I SA/Lu 249/20 i II FSK 2429/18. Organ nie wykazał przeszkód prawnych na drodze do doprowadzenia kwestii spornego przybicia do stanu niewątpliwej zgodności z prawem. Tym samym należy ocenić, że organ dowolnie i konsekwentnie uchyla się od wykonania tego obowiązku. Lektura kolejnych pism zobowiązanej (przykładowo z 18 maja 2020 r., 31 października 2020 r., 10 września 2021 r., 25 października 2021 r.) jest jednoznaczna. Zobowiązana konsekwentnie kwestionuje zgodność z prawem przymusowej sprzedaży udziału we współwłasności nieruchomości przeprowadzonej w celu egzekucji już przedawnionego zobowiązania podatkowego i domaga się od organu egzekucyjnego oraz organu nadzorującego egzekucję respektowania prawomocnych wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego. Temu zaś nie służyła kolejna próba organu zastosowania instytucji zawieszenia. Zdaniem sądu, w analizowanych okolicznościach nie ulega wątpliwości, że zobowiązana nie jest zainteresowana mnożeniem proceduralnych trybów w sposób nieefektywny, a konkretnie pominięciem przez organ jej zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego z 25 października 2017 r. o przybiciu na rzecz postępowania o stwierdzenie nieważności tego postanowienia, zwłaszcza jeśli miałoby ono podlegać zawieszeniu. Zobowiązana jednoznacznie i konsekwentnie chce uzyskać od organu merytoryczne stanowisko w kwestii przybicia, a tym samym stworzenia przez organ nadzorujący egzekucję stanu niewątpliwej zgodności z prawem, o którym mówił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku sygn. II FSK 2429/18. W dalszym postępowaniu organ uwzględni stanowisko prawne sądu. Na obecnym etapie sądowej kontroli legalności sąd nie był uprawniony do zastępowania organu i rozpatrywania co do istoty kwestii przybicia udziału we współwłasności nieruchomości. Z powodów omówionych wyżej sąd uchylił zaskarżone postanowienie wraz z postanowieniem organu z 15 listopada 2021 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 P.p.s.a. Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego uzasadnia art. 200 P.p.s.a. Obejmują one wpis od skargi (100 zł).