I SA/Lu 1099/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi I. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe - w zakresie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 kwietnia 2017 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 20 kwietnia 2017 r.

Skarżąca I. S. wraz ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. zwróciła się o zwolnienie jej od kosztów sądowych. We wniosku podano, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe razem z małżonkiem oraz dorosłym synem (lat [...]). Dochody rodziny stanowi emerytura skarżącej ([...] zł netto), emerytura jej małżonka ([...] zł netto) oraz zasiłek dla bezrobotnych syna ([...] zł netto), co sumarycznie daje kwotę będącą w miesięcznej dyspozycji rodziny – niespełna [...] tysiąca złotych. We wniosku PPF nie podała żadnego majątku, który byłby własnością jej lub członków najbliższej rodziny. Odnośnie ponoszonych wydatków podała opłaty za prąd (ok. [...] zł), gaz (ok. [...] zł), wodę (ok. [...] zł), śmieci ([...] zł), dzierżawę ([...] zł). Do tego rodzina ponosi następujące wydatki na spłatę pożyczek i kredytów: rata kredytu K. - [...] zł, rata za meble - [...] zł, rata z karty kredytowej - [...] zł, kredyt P. - [...] zł i "druga rata" [...] zł, rata za pralkę - [...] zł, wydatki na lekarstwa - [...] zł oraz potrącenia komornicze z jej emerytury – [...] zł. Z zasiłku dla bezrobotnych syna komornik pobiera ratę ok. [...] zł tytułem zaległych alimentów. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2017 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy, zwracając uwagę, że małżonkowie mają stały miesięczny dochód, bieżąco regulują wszelkie zobowiązania i należności, w tym raty kredytów. Od postanowienia Referendarza sądowego pełnomocnik skarżącej złożyła sprzeciw, nie uzasadniając go w żaden sposób. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) - dalej "P.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). W ocenie Sądu sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Rozstrzygnięcie referendarza sądowego, jest prawidłowe. Skarżąca wnioskowała o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Niewątpliwie ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Pamiętać również należy, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony (która wynika z treści art. 199 P.p.s.a.). W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 1152/14, SIP LEX nr 1624467 i z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 39/15). Zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza sądowego, że skarżąca wraz z osobami pozostającymi z nią we wspólnym gospodarstwie (mąż i [...]-letni syn) dysponuje co prawda niewielkim, choć stałym, dochodem. Z wniosku strony wynika też, iż na bieżąco rodzina reguluje wszelkie zobowiązania związane z utrzymaniem oraz spłatą rat pożyczek i kredytów, jakie małżonkowie zaciągnęli. Obciążenia te, w porównaniu do skromnych dochodów rodziny są znaczne, bo zaciągniętych i jeszcze spłacanych pożyczek oraz kredytów jest kilka. Zwrócić jednak trzeba uwagę, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych, pożyczkowych są konsekwencją indywidualnej decyzji strony, a konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia. Innymi słowy, nie można przyznać pierwszeństwa w regulowaniu zobowiązań kredytowych/pożyczkowych przed obowiązkiem wykonania zobowiązań publicznoprawnych (tu: obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, że koszty sądowe należy traktować jak wydatki bieżące w budżecie domowym, na równi z innymi podstawowymi wydatkami, przy czym nie można przyjmować, że prywatne zobowiązania finansowe, takie jak spłata kredytów bankowych lub pożyczek, powinny mieć pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (zob. np. postanowienia NSA z dnia: 22 lutego 2012 r., II OZ 72/12, LEX nr 1121302; 20 sierpnia 2014 r. II GZ 433/14; por. też M. Niezgódka-Medek w Komentarzu do art. 246 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wolters Kluwer 2016). Poza tym, jakkolwiek wnioskodawczyni i jej małżonek są osobami niemłodymi to "pod wspólnym dachem" mieszka również ich syn – osoba młoda i zdolna do pracy (bo o żadnych przyczynach niemożności podjęcia przez niego pracy strona we wniosku nie informuje). Syn pracy, nawet dorywczej, nie podejmuje co poprawiłoby z pewnością sytuację finansową rodziny, zatem tym bardziej nie można oczekiwać, że inni podatnicy, współobywatele, są w związku z tym obowiązani pokryć koszty postępowania za stronę. Dlatego też, w okolicznościach analizowanej sprawy, zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza, że sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawczyni regulującej na bieżąco liczne zaciągnięte zobowiązania finansowe, nawet przy obciążeniu komorniczym, umożliwia poniesienie kosztów postępowania sądowego. W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1- § 3 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.