I SA/Łd 713/17

Dnia 20 września 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Sędzia NSA Paweł Janicki po rozpoznaniu w dniu 20 września 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. K. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 1 września 2017 roku w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...]roku nr [...] UNP:[...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2010 rok wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

G. K. zaskarżył decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. w sprawie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości A. spółki z o.o. w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2010, wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi. W skardze wniósł o zwolnienie z opłat sądowych. W dniu 24 lipca 2017 r. do akt sprawy wpłynął wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, złożony na urzędowym druku PPF. W uzasadnieniu wniosku skarżący poinformował, że jego obecna sytuacja majątkowa nie pozwala na uiszczenie opłaty w przedmiotowej sprawie. Oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności, zaś cały miesięczny dochód z emerytury przeznacza na bieżące wydatki i spłatę kredytu. Wskazał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Mieszka w lokalu kwaterunkowym. Nie posiada żadnych nieruchomości, majątku ruchomego, oszczędności ani papierów wartościowych. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 4 501 zł. Oświadczył, spłaca kredyt w wysokości 159 000 zł, przeznaczając miesięcznie na spłatę raty 2 600 zł. Ponadto ponosi wydatki na czynsz – 629 zł, za media – 350 zł, leki – 100 zł oraz wyżywienie i pozostałe koszty utrzymania – 800 zł (łącznie około 4 500 zł). W odpowiedzi na wezwanie referendarza wnioskodawca nadesłał fotokopię zeznania podatkowego (PIT-37) z którego wynika, że w roku 2016 osiągnął dochód z emerytury w wysokości 66 332,56 zł i poniósł wydatki na rehabilitację w wysokości 2 434,93 zł (PIT/O). Z zeznania CIT-8 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez spółkę wynika, że spółka ta w roku 2016 nie osiągnęła żadnego przychodu. Złożył również oświadczenie, że w roku 2013 zrezygnował z funkcji prezesa zarządu B. spółki z o.o. oraz że spółka ta nie prowadzi działalności gospodarczej od 2012 r. Z wyciągów z rachunku bankowego za czerwiec i lipiec 2017 r. wynika, że skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 4 531,37 zł. Ponadto w lipcu 2017 r. na rachunek skarżącego dokonano szeregu przelewów w wysokości 4 000 zł i 6 000 zł, a wnioskodawca wyjaśnił, że wpłaty te "dotyczą całkowicie zakupu materiałów na budowę domu UA-46". Referendarz sądowy, postanowieniem z 1 września 2017 r., na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7, w związku z art. art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369) odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślił, że wpis od skargi w rozpoznawanej sprawie wynosi 500 zł, a z porównania wysokość świadczenia emerytalnego, które otrzymuje wnioskodawca (4 531 zł) z wysokością wpisu od skargi, przy uwzględnieniu zobowiązań i wydatków miesięcznych skarżącego wnioskodawca może poczynić oszczędności w wydatkach i uiścić należne opłaty sądowe. Zdaniem referendarza nie sposób przyjąć, że osoba, która posiada zdolność kredytową by zaciągnąć kredyt w wysokości 159 000 zł, nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi w wysokości 500 zł i wymaga pomocy polegającej na zwolnieniu od kosztów sądowych. Referendarz nie dał wiary oświadczeniu wnioskodawcy, iż wpłaty dokonywane przez M. K. na rachunek bankowy wnioskodawcy to środki pieniężne za budowę domu. Ze złożonych dokumentów nie wynika by skarżący prowadził działalność gospodarczą polegającą na świadczeniu usług budowlanych lub sprzedaży materiałów budowlanych. Nie przedstawił również żadnych wyjaśnień dlaczego miałby otrzymywać środki pieniężne na zakup materiałów budowlanych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wskazał, że ze złożonych prze niego dokumentów jednoznacznie wynika, że nie dysponuje on środkami umożliwiającymi uiszczenie wpisu od skargi, w kwocie 500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podzielił ocenę referendarza sądowego zwartą w zaskarżonym postanowieniu. Zasadniczym celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu tym podmiotom, które ze względu na swoją trudną sytuację ekonomiczną nie są w stanie uiścić kosztów sądowych, bądź z racji niedostatecznej wiedzy lub charakteru sprawy nie są w stanie prowadzić swych spraw samodzielnie, bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Tak rozumiane prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności udzielania stronom bezwarunkowego prawa pomocy. Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Z treści art. 243 § 1, art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie prawnej następuje, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Ponadto powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności, na które się powołuje. W niniejszej sprawie z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że jedynym źródłem utrzymania skarżącego jest emerytura w wysokości 4,5 tys. zł. Koszty utrzymania to, według oświadczenia kwota 1 900 zł, a dodatkowo spłaca on kredyt w wysokości 159 000 zł, z miesięczną ratą w wysokości 2 600 zł. Podkreślić wobec tego należy, iż wielkość ponoszonych przez stronę obciążeń związanych z regulowaniem zobowiązań prywatnoprawnych, nie wyklucza poniesienia kosztów postępowania przed sądem. Strona wychodzi z założenia, że wskazane zobowiązania powinny mieć pierwszeństwo przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem nie ma żadnych racjonalnych powodów, dla których koszty sądowe mają być zaspokajane w ostatniej kolejności, po uregulowaniu przez innych wydatków, jak np. rat kredytowych. Pogląd taki przyjmuje się też powszechnie w orzecznictwie (por. postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., II OZ 971/09, dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Strona ma zatem obowiązek podjąć starania o wygospodarowanie odpowiednich środków, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, strona skarżąca winna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych (por. postanowienia NSA: z 8 marca 2016 r. sygn. akt II FZ 56/16, z 23 marca 2016 r. sygn. akt II GZ 24/16, dostępne w bazie orzeczeń NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Bez wpływu na ocenę wniosku pozostaje treść sprzeciwu, który stanowi polemikę z treścią kwestionowanego postanowienia, nie poparta żadną argumentacją. W konsekwencji przyjąć należy, że referendarz sądowy trafnie ocenił, iż przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym sąd – na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a.– utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. AKE.