I SA/Łd 136/17

Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale I – Tomasz Naraziński po rozpoznaniu w dniu 24 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego M. S. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej związanej ze sporządzeniem opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia w sprawie ze skargi L. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.) z dnia [...] roku Nr [...] UNP: [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych p o s t a n a w i a: przyznać i nakazać wypłatę z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. S., wykonującemu zawód w A. Kancelaria Radców Prawnych z siedzibą w Ł. przy A. 39 lokal 7A, kwotę 120 zł (sto dwadzieścia) powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu.

L. L. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. w sprawie określenia zobowiązania z tytułu podatku od czynności cywilnoprawnych. Do skargi dołączył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 22 marca 2017 r. skarżącemu przyznane zostało prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 7 czerwca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę. W dniu 14 lipca 2017 r. skarżący wystąpił do sądu z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, składając równocześnie ów wniosek. Ponadto wniósł o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika w osobie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 24 lipca 2017 r. sąd odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Odpis postanowienia doręczono skarżącemu w dniu 16 sierpnia 2017 r. Pismem z dnia 18 sierpnia 2017 r. skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia zażalenia od powyższego postanowienia. Postanowieniem z dnia 6 września 2017 r. starszy referendarz sądowy umorzył postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. Okręgowa Izba Radców prawnych wyznaczyła do prowadzenia sprawy radcę prawnego M. S.. Informacja o tym fakcie dotarła do radcy prawnego w dniu 4 października 2017 r. (karta 96 akt sądowych). W dniu 11 października 2017 r. wyznaczony radca prawny złożył do akt sprawy opinię prawną o braku podstaw do sporządzenia i wniesienia zażalenia na postanowienie sądu z dnia 24 lipca 2017 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Odpis opinii sąd doręczył skarżącemu. W opinii zawarto wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej związanej ze sporządzeniem przedmiotowej opinii oraz oświadczenie, zgodnie z którym koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W odniesieniu do radców prawnych powyższe zasady określa aktualnie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715). Kwestię wynagrodzenia radcy prawnego za pomocy prawną udzieloną przez radcę prawnego z urzędu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, reguluje § 21 ww. rozporządzenia. Czynności radcy prawnego, za które przysługuje wynagrodzenie, zostały uregulowane odrębnie i odmiennie dla postępowania przed sądem pierwszej instancji i w postępowaniu przed sądem drugiej instancji. W sposób najbardziej ogólny zostało określone wynagrodzenie za postępowanie zażaleniowe. Z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. d) ww. rozporządzenia wynika, że opłaty wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji w postępowaniu zażaleniowym - 120 zł. Przywołane rozporządzenie nie przewiduje (wprost) wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia. Powyższe spostrzeżenie w połączeniu z zasadą, zgodnie z którą wynagrodzenie dla pełnomocników z urzędu przysługuje tylko za czynności wymienione obowiązujących przepisach skłaniać może do oceny, iż wynagrodzenie za opinię o braku podstaw do wniesienia zażalenia nie przysługuje. Za stanowiskiem tym przemawia argument, zgodnie z którym skoro postępowanie zażaleniowe zostaje wszczęte w momencie wniesienia zażalenia, to wynagrodzenie może być przyznane w tym postępowaniu za wniesienie zażalenia (por. postanowienie z dnia 7 września 2015 r. sygn. akt II SA/Bk 663/12). W ocenie referendarza powyższy argument nie jest przesądzający. Z pewnością opinia o braku podstaw do wniesienia zażalenia nie wszczyna postępowania zażaleniowego, tym niemniej jej sporządzenie stanowi pomoc prawną i wymaga podobnego nakładu pracy ze strony pełnomocnika, jak sporządzenie zażalenia. W ocenie referendarza z treści rozporządzenia nie sposób wywieść dlaczego w odniesieniu do zasadniczego postępowania przed sądem drugiej instancji wskazano konkretne czynności za które pełnomocnikowi należy się wynagrodzenie (np. sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej), natomiast w odniesieniu do postępowania zażaleniowego odstąpiono od tego sposobu regulacji. Jest to tym bardziej niezrozumiałe, że w stanie prawnym po 15 sierpnia 2015 r. zażalenie przysługuje na niektóre postanowienia (postanowienie o odrzuceniu skargi w przypadkach, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4 oraz art. 220 § 3 P.p.s.a.), na które wcześniej przysługiwała skarga kasacyjna, a tym samym pełnomocnik był wynagradzany zarówno za sporządzenie skargi kasacyjnej jak i za wniesienie opinii o braku podstaw do jej wniesienia. Jeśli przyjąć, że w postępowaniu zażaleniowym wynagrodzenie przysługuje pełnomocnikowi tylko za sporządzenie zażalenia, to obecnie sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienia o odrzuceniu skargi w przypadkach, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4 oraz art. 220 § 3 P.p.s.a., nie stanowią pomocy uzasadniającej przyznanie wynagrodzenia. Może to skłaniać pragmatycznych pełnomocników do wnoszenia zażaleń, nawet jeśli byłyby one oczywiście niezasadne tylko z tego względu, że w aktualnym stanie prawnym "nie opłaca się" sporządzać opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia. W ocenie referendarza decydującym kryterium przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi winno być to, czy pomoc została faktycznie udzielona. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanic ponieść, między innymi, kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Pełnomocnikowi ustanowionemu na podstawie art. 244 P.p.s.a. należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 powołanej ustawy, jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt OZ 720/04). W przypadku opinii o braku podstaw do wniesienia środka zaskarżenia pomoc o której mowa powyżej polega na tym, że strona otrzymuje od pełnomocnika profesjonalnie sporządzoną informację, o tym że wniesienie środka zaskarżenia jest niecelowe ponieważ, w ocenie autora opinii, będącego zawodowym pełnomocnikiem, środek zaskarżenia nie zostanie uwzględniony. Opinia ta ma stanowić swoistą diagnozę co do skutków wniesienia środka zaskarżenia dla skarżącego. Osoba dla której ustanowiono pełnomocnika poprzez opinię, winna otrzymać wyjaśnienie dlaczego w jej sprawie wniesienie środka zaskarżenia nie ma podstaw prawnych. W ocenie referendarza opinia sporządzona w niniejszej sprawie spełnia powyższe cele, jest rzetelna i wyczerpująca. Wniosek o wypłatę wynagrodzenia został złożony w terminie wynikającym z art. 177 § 4 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. oraz zawiera, przewidziane w § 3 ww. rozporządzenia oświadczenie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przywołanych wyżej przepisów referendarz postanowił jak w sentencji. AKE.