I SA/Łd 1143/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział I w składzie następującym: Sędzia WSA Tomasz Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. M. od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 22 stycznia 2017 r. w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku Nr [...] UNP [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 rok p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

J. M., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 rok. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od tej skargi w kwocie 14.360 zł skarżąca pismem z dnia 5 stycznia 2017 roku wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uwagi na fakt, że powyższy wniosek został złożony na nieaktualnym formularzu urzędowym, zarządzeniem z dnia 16 stycznia 2017 roku zobowiązano pełnomocnika skarżącej do złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie prawa pomocy na formularzu urzędowym (PPF) określonym w drodze rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy – Dz. U z 2015 r., poz. 1257), w tym jego podpisania i do nadesłania tegoż wniosku do Sądu - w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Jednocześnie, na podstawie art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zobowiązano pełnomocnika skarżącej do złożenia przez skarżącą dodatkowych dokumentów i informacji dotyczących jej sytuacji majątkowej, w tym do: wyjaśnienia kwestii posiadania nieruchomości i podania tytułu prawnego do nieruchomości, pod adresem której skarżąca zamieszkuje, oraz wyjaśnienia kwestii braku zatrudnienia i osiągania dochodu przez skarżącą wraz z ewentualnym nadesłaniem decyzji potwierdzającej fakt posiania przez nią statusu osoby bezrobotnej z prawem lub bez prawa do zasiłku z tego tytułu, nadesłania wyciągów z ewentualnie posiadanych przez skarżącą rachunków i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące oraz podania kwoty i źródła pochodzenia środków finansowych przeznaczanych na utrzymanie rodziny i podstawowe opłaty eksploatacyjne wraz ze wskazaniem, czy w kosztach tych partycypuje ojciec córki skarżącej, z podaniem kwoty pokrywanej przez niego kosztów - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W dniu 30 stycznia 2017 roku wpłynęło do Sądu pismo skarżącej wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na właściwym formularzu urzędowym (PPF), jednakże nie załączono do niego wymaganych dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej skarżącej, szczegółowo opisanych w zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 16 stycznia 2017 roku. Z oświadczeń zawartych we wniosku wynikało zaś jedynie, że skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z 8-letnią córką N., na której utrzymanie uzyskuje dobrowolnie od jej ojca kwotę 500 zł miesięcznie. Osiąga dochód z tytułu działalności gospodarczej w kwocie rzędu 1.000 – 2.000 zł miesięcznie. Ma problemy zdrowotne. Jej majątek stanowi dom zakupiony na kredyt hipoteczny, o wartości ok. 200.000 zł. W związku z powyższym w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 1 lutego 2017 roku poinformowano pełnomocnika skarżącej, że nadesłane pismo z dnia 23 stycznia 2017 roku nie zwiera załącznika oznaczonego nr 2 ("wymagane dokumenty") i zobowiązano do ich przesłania w terminie 3 dni, pod rygorem odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy. Wezwanie w powyższej kwestii zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 7 lutego 2017 roku. W zakreślonym terminie, który upływał w dniu 10 lutego 2017 roku, skarżąca nie przedstawiła wymaganych dodatkowych dokumentów źródłowych dotyczących jej sytuacji majątkowej. Postanowieniem z 22 lutego 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podkreślił, że brak realizacji obowiązków nałożonych zarządzeniem referendarza sądowego, w tym zwłaszcza brak nadesłania wyciągów z rachunku bankowego, uniemożliwia faktyczną ocenę realnych możliwości płatniczych skarżącej i ustalenia, czy rzeczywiście nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W sprzeciwie skarżąca podniosła, że złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, uzupełniony odpowiednimi wyjaśnieniami m.in. kwestii posiadania nieruchomości i tytułu prawnego do nieruchomości, kwestii osiągania dochodu, kwot i źródeł środków przeznaczonych na utrzymanie córki pochodzących od ojca dziecka. Ponadto uczyniła zadość wezwaniu Sądu z dnia 16 stycznia 2017 r., a z uwagi na niedysponowanie dokumentami, o których mowa w tym wezwaniu oraz wezwaniu z 2 lutego 2017 r., nie mogła ich złożyć. Złożone oświadczenia nie zostały zakwestionowane i były wystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Zgodnie z art. 259 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem Skarżącej postanowienie referendarza sądowego z dnia 2 stycznia 2017 r. odpowiada prawu oraz zostało wydane w poprawnie ustalonym stanie faktycznym. Referendarz sądowy słusznie zauważył, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Zdaniem Sądu powyższa konkluzja jest zasadna i ma oparcie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, iż strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Strona skarżąca wnioskowała w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na dochody i stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż strona skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Biorąc powyższe pod uwagę należy więc wskazać, że przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) podkreśla się, że ciężar wykazania istnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do sądu rozpatrującego wniosek o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony co do jej sytuacji majątkowej okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek na wezwanie uzupełnić je lub przedstawić dokumenty źródłowe, obrazujące jej sytuację rodzinną, majątkową czy dochody. Wezwanie to jest zatem dla strony wiążące. Niezastosowanie się do niego powoduje, iż materiał dowodowy co do wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy, jest niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń strony pozostają niewyjaśnione. Subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku przy równoczesnym ograniczeniu się do stwierdzenia o braku majątku, które to stwierdzenie uznane zostało przez sąd za niewystarczające, uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że skarżąca nie potwierdziła złożonych przez siebie oświadczeń stosownymi dokumentami, które uprawdopodabniałyby jej trudną sytuację finansową, do złożenia których była wzywania wcześniej przez starszego referendarza sądowego. Wszystko to sprawia, że Sąd ma do dyspozycji jedynie oświadczenia skarżącej odnoszące się do jej obecnej sytuacji finansowej. Oświadczenia te nie są jednak wystarczające aby podjąć obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych. Skoro Skarżąca wnioskuje o przyznanie prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej tego prawa. Tymczasem nie podjęła ona stosownych działań, aby wykazać swoją obecną sytuację finansową. Samych twierdzeń Skarżącej Sąd nie uznał jednak za wystarczające do przyznania jej prawa pomocy. Ustosunkowując się zaś do twierdzenia o niedysponowaniu dodatkowymi dokumentami wskazać należy, że w piśmie skarżącej z 23 stycznia 2017 r. zawarto informację, że dołączono do niego (jako załącznik nr 2) "wymagane dokumenty", jednak nadesłane pismo ich nie zawierało. Wezwanie do ich przesłania pozostało bez odpowiedzi strony. Wobec powyższego referendarz sądowy był uprawniony do dokonania oceny jak w kontrolowanym postanowieniu. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Ake.