I SA/Kr 612/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2018r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. G. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 6 lipca 2017r., sygn. akt I SA/Kr 612/16 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 marca 2016r., nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia na postanowienie o utrzymaniu w mocy postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza Sądowego z dnia 6 lipca 2017r., sygn. akt I SA/Kr 612/16 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W dniu 23 stycznia 2017r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek skarżącego W. G., na urzędowym formularzu z dnia 18 stycznia 2017r. o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest emerytura w wysokości 890 zł netto. Pobierane świadczenie pomniejszone jest o alimenty oraz potrącenia egzekucyjne. Wnioskodawca nie posiada majątku nieruchomego, zasobów pieniężnych, papierów wartościowych, wierzytelności, ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Uzasadniając swój wniosek skarżący podniósł, iż z powodu bardzo wysokich opłat sądowo – administracyjnych nie ma możliwości ich uiszczenia. Poniesienie kosztów sądowych spowodowałoby brak środków na bieżące utrzymanie, żywność i leki. Wnioskodawca pozostaje w separacji z żoną i aktualnie gospodaruje sam. Przeszedł operację serca i pozostaje w ciągłym leczeniu. Dodatkowo leczy się na marskość wątroby. W związku z rozpoznaniem tzw. stopy cukrzycowej grozi mu amputacja. Sąd uznał go za niewypłacalnego. Zarządzeniem Starszego Referendarza Sądowego WSA w Krakowie z dnia 1 marca 2017r. W. G. został wezwany do uzupełnienia wniosku, poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów na okoliczność wykazania jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z dnia 27 marca 2017r. oświadczył, że z uwagi na cukrzycę i choroby serca, ponosi wydatki na leczenie oraz koszty żywności. Aktualnie nie ma stałego miejsca zamieszkania. Nie posiada pojazdów, ani rachunków bankowych. Dodatkowo skarżący podał, że nie prowadzi gospodarstwa z innymi, żona nie przekazuje mu żadnych dokumentów, nie zna jej kont bankowych i nie wie czy nimi dysponuje. Żona z uwagi na separację faktyczną ma orzeczone wyrokiem alimenty i prowadzi egzekucję. Jednocześnie W. G. zwrócił się z wnioskiem o przedłużenie terminu do przedłożenia rachunków i zeznania podatkowego, gdyż nie był w stanie skompletować tych dokumentów w wyznaczonym terminie. Zarządzeniem z dnia 18 maja 2017r. Starszy Referendarz Sądowy przedłużył skarżącemu termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o 14 dni. W dniu 27 czerwca 2017r. do tut Sądu wpłynęło pismo W. G. z dnia 22 czerwca 2017r., wraz z którym przesłane zostały kopie następujących dokumentów: zaświadczenia Wydziału Komunikacji i Transportu Starostwa Powiatowego w O. z dnia 23 czerwca 2017r. potwierdzającego, iż W. G. nie figuruje w ewidencji jako właściciel pojazdów, rocznego obliczenia podatku PIT-40A za 2016 rok, dwóch kart informacyjnych leczenia szpitalnego: z dnia 14 grudnia 2015r. i 4 grudnia 2016r., decyzji ZUS z dnia 3 marca 2017r. o waloryzacji emerytury oraz ośmiu faktur za zakup leków: z dnia 23 czerwca 2017r. na kwotę 132,98 zł, z dnia 21 czerwca 2017r. na 204,17 zł, z dnia 12 maja 2017r. na kwotę 520,62 zł, z dnia 29 marca 2017r. na 103,98 zł, z dnia 10 stycznia 2017r. na 250,05 zł, z dnia 23 lutego 2017r. na 129,98 zł, z 10 marca 2017r. na 259,81 zł i z dnia 12 kwietnia 2017r. na kwotę 42,75 zł. Postanowieniem z dnia 6 lipca 2017r. Starszy Referendarz Sądowy WSA w Krakowie, działając w oparciu o art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od ww. postanowienia skarżący, zaskarżył ww. postanowienie. Nie zgodził się z twierdzeniem orzekającego, że nie wykazał on ponad wszelką wątpliwość sytuacji finansowej, uniemożliwiającej opłaty. Dodał, że metoda zastosowana przez referendarza, polegająca na żądaniu od niego dokumentów, do których nie ma dostępu i argumentowanie, że ich nieokazanie, powoduje niewykazanie sytuacji jest jego zdaniem absurdalne. W świetle powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zawarta w przepisach Ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, regulacja prawa pomocy, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W konsekwencji, przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty, powinny uzasadniać jego żądanie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji, uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy ocena tych dowodów w świetle spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Inicjatywa dowodowa, zmierzająca do uprawdopodobnienia, iż zachodzą uwarunkowania przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy, ciąży na stronie, (por. postanowienie NSA z dnia 26.09.2013r., sygn. akt II OZ 792/13, postanowienie NSA z dnia 16.02.2012r., sygn. akt I FZ 26/12, postanowienie NSA z dnia 28.01.2013r., sygn. akt II FZ 29/13, postanowienie NSA z dnia 16.05.2013r., sygn. akt I FZ 101/13, postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 23.10.2009r. , sygn. III SA/GL 823/09). Wnioskodawca ma też obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Umożliwia to konstrukcja art. 255 p.p.s.a., a zastosowanie tej normy, poprzez wezwanie strony o przedłożenie dodatkowych oświadczeń lub dokumentów, stanowi rodzaj uzupełniającego postępowania dowodowego, dzięki któremu wydane orzeczenie opierać się będzie o zasadę prawdy materialnej. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów, bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń, musi mieć natomiast wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 21.05.2014r., sygn. akt II FZ 654/14, postanowienie NSA z dnia 11.02.2014r., sygn. akt II FZ 1474/13, postanowienie NSA z dnia 15.03.2012r., sygn. akt II FZ 175/12, postanowienie NSA z dnia 04.04.2011r., sygn. akt II FZ 103/11, postanowienie NSA z dnia 15.06.2010r., sygn. akt II OZ 530/10, postanowienie NSA z dnia 19.10.2010r., sygn. akt II GZ 296/10, postanowienie NSA z dnia 05.12.2006r., sygn. akt II FZ 703/06). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że słusznie ocenił referendarz sądowy tut. Sądu, iż wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, należało oddalić. Sąd w pełni podziela jego ocenę, dokonaną w sprawie. W pierwszej kolejności Sąd uznaje, że zasadnie referendarz sądowy, wezwał skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów na okoliczność wykazania stanu majątkowego oraz jego możliwości płatniczych, szczegółowo wymienionych w wezwaniu z dnia 6 marca 2017r. (karta nr 79 akt sądowych). Zgodzić należy się z referendarzem, że aby dokonać rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony, orzekający musi dysponować dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te winien przedstawić wnioskodawca. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Prawidłowo zauważył referendarz sądowy, że dane zawarte w urzędowym formularzu "PPF" nie miały cech "dokładności", a wezwania do ich uzupełnienia nie zostało przez stronę zrealizowane w pełni. Skarżący nie udokumentował bowiem tytułu prawnego do zajmowania nieruchomości pod adresem ul. [...] w W., który to adres wskazany został w skardze oraz wniosku jako adres zamieszkania strony i pod którym odbiera on korespondencję. Nie wykazał też czyją własność stanowi ta nieruchomość. Zauważyć trzeba, że pomimo wyraźnego wezwania, skarżący nie podał żadnych informacji o stanie majątkowym (nieruchomości, oszczędności, przedmioty wartościowe), źródle i wysokości miesięcznych dochodów swojej żony. Podał, że pozostaje z małżonką w separacji faktycznej. Tymczasem zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015r., poz. 583 ze zm., dalej: "k.r.o."), małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Fakt, że małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014r. sygn. akt I GZ 486/14). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.), a zatem oboje małżonkowie stosownie do art. 27 k.r.o. obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011r. sygn. akt II OZ 1266/11). Prawa pomocy nie można zatem przyznać jednemu z małżonków, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967 r., sygn. akt I Cz 37/67). Na aprobatę zasługuje także analiza referendarza sądowego, że skarżący, poza udokumentowaniem kosztów, ponoszonych na zakup lekarstw, nie udokumentował żadnych innych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem. Nie przesłał m.in. rachunków za energię elektryczną, gaz, wodę, odpady, nie podał nawet orientacyjnych danych o kosztach wyżywienia, czy ubrania. Brak tych danych i dokumentów uniemożliwia ustalenie terminowości i formy dokonywanych płatności, a także wysokości ponoszonych kosztów. W takiej sytuacji orzekający nie mógł dokonać sumarycznego zestawienia uzyskiwanych w miesiącu dochodów i ponoszonych przez wnioskodawcę kosztów, aby ustalić, czy pozostają mu jakiekolwiek wolne środki finansowe, którymi mógłby pokryć należne w sprawie koszty sądowe. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że wszystkie dokumenty i oświadczenia, których przedłożenia oczekiwał orzekający, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałyby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową, z czym związany jest ścisły rygoryzm. Jeżeli skarżący, mimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania, nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji - do czego ma oczywiście prawo - musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012r., sygn. akt I OZ 189/12, z dnia 12 grudnia 2016r., sygn. akt I OZ 1835/16 i z dnia 11 maja 2017r., sygn. akt II OZ 466/17). Nie budzi bowiem wątpliwości, że orzekający, aby rzetelnie ocenić zdolności płatnicze skarżącego, musi dysponować dokładnymi i obszernymi informacjami na temat jego sytuacji majątkowej i finansowej. Informacje te powinien dostarczyć wnioskodawca tak, aby orzekający mógł przeprowadzić pewnego rodzaju symulację finansową, określającą relację wszystkich wydatków gospodarstwa domowego do jego dochodów, z uwzględnieniem posiadanych nieruchomości, oszczędności i przedmiotów wartościowych. Stąd też, brak dokładnych danych, popartych stosowną dokumentacją, skutecznie uniemożliwia wspomnianą analizę. To z kolei, wyklucza przyznanie prawa pomocy. Wedle powyższej argumentacji oraz okoliczności faktycznych i prawnych, zasadnie referendarz tut. Sądu nie uwzględnił wniosku skarżącego i orzekł o jego oddaleniu. Analiza akt sprawy oraz kontrola postanowienia, od którego został wniesiony sprzeciw – przesądza zdaniem Sądu o prawidłowości, wydanego w przedmiotowej sprawie postanowienia Starszego Referendarza Sądowego WSA w Krakowie. W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie referendarza sądowego jest adekwatne do okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy. Wobec tego, zaskarżone postanowienie, oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, należy uznać za prawidłowe, a sprzeciw skarżącego za niezasadny. W związku z powyższym, na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.