I SA/Kr 335/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Michaldo po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2017r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu F. , spółka jawna w K. w likwidacji od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 lipca 2017r., sygn. akt I SA/Kr 335/16 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, poprzez zwolnienie z wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi F. spółka jawna w K. w likwidacji na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30 grudnia 2015r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2008r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza Sądowego WSA w Krakowie z dnia 18 lipca 2017r., sygn. akt I SA/Kr 335/16, oddalające wniosek strony skarżącej o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej.

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek F. sp. j. w K. w likwidacji o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu od skargi kasacyjnej, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 30 grudnia 2015r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do grudnia 2008r. Z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o majątku i dochodach" oraz nadesłanych dokumentów, Sąd Rejonowy dla K. w K., Wydział VIII Gospodarczy dla spraw upadłościowych i naprawczych – umorzył postępowanie upadłościowego w stosunku do strony skarżącej postanowieniem z dnia 10 października 2014r., które uprawomocniło się dnia 18 marca 2015r. Wspólnikami spółki są: J. T., K. P. i J. J.. J. T. ma na utrzymaniu niepracującą żonę i osiemnastoletnią córkę. Cała trójka mieszka w mieszkaniu jego teściowej J. B. w K.. Ona też pokrywa koszty użytkowania lokalu. J. T. otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł, miesięcznie netto, które przeznaczane jest na bieżące wydatki. W 2016r. uzyskał on [...] zł dochodu, przy przychodzie w wysokości [...] zł. Prowadzone są w stosunku do niego postępowania egzekucyjne. Nie posiada zasobów pieniężnych ani nieruchomości. Jest właścicielem motocykla marki Jawa z 1982r. Z kolei K. P. mieszka u matki, czasem u syna i żony. Nie ponosi kosztów opłat za media. Otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 386,47 zł netto miesięcznie. W 2016r. uzyskał on 3 136,25 zł dochodu, przy przychodzie w wysokości 4 137,50 zł. Natomiast J. J. – likwidator, jest na utrzymaniu swoich dzieci. Nie jest nigdzie zatrudniony, nie posiada rachunków bakowych, lokat bankowych, nieruchomości, pojazdów. Wartość środków trwałych spółki, stanowiących grunty i budynki, zmniejszyła się w 2016r. w porównaniu z 2015r. z 3 064 412,93 zł do 2 931 933,65 zł. Przychody podmiotu wzrosły jednak znacznie z 51 000 zł w 2015r. do 459 958 zł w 2016r. W 2016 spółka odnotowała też zysk w wysokości 327 250,60 zł (w 2015r. poniosła stratę w wysokości – 267 153,13 zł). Z bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2016r. wynika również, że spółka ma w ramach aktywów – inwestycji długoterminowych (udziały lub akcje) 2 500 000 zł. Postanowieniem z dnia 18 lipca 2017r. Starszy Referendarz Sądowy WSA w Krakowie, działając na podstawie art. 244 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt.2, w zw. z art. 258 § 1 i 2, pkt 7) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – oddalił wniosek Spółki o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu ww. orzeczenia uznał, że o ile sytuacja majątkowa wspólników nie jest dobra, to sytuacja finansowa spółki, która powinna być analizowana najpierw, uległa poprawie od czasu ostatniego orzeczenia w przedmiocie przyznania prawa pomocy i w tych okolicznościach, przychylenie się do wniosku strony skarżącej wychodziłoby, zdaniem orzekającego, poza ustawowe ramy tej instytucji. W sprzeciwie wniesionym od powyższego postanowienia Spółka podniosła, że znajduje się obecnie w stanie likwidacji. Prowadzone wcześniej postępowanie upadłościowe zostało umorzone przez Sąd Rejonowy dla K. w K., Wydział VIII Gospodarczy dla spraw upadłościowych i naprawczych postanowieniem z dnia 10 października 2014r. sygn. akt VIII GUP 20/09/S, z uwagi na brak dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania. Obecnie Spółka nie prowadzi żadnej działalności i nie posiada środków finansowych, umożliwiających prowadzenie jakichkolwiek działań gospodarczych. Jedynym majątkiem spółki jest ośrodek wczasowy położony w D., objęty księgami wieczystymi nr [...], [...] i [...], który jest obciążony hipotekami wielokrotnie przewyższającymi wartość obiektu. Nadto zostały wszczęte względem Spółki przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. postępowania egzekucyjne. Zdaniem strony skarżącej, orzeczenie referendarza sądowego jest krzywdzące, wyciągnął on nieprawidłowe wnioski ze zgromadzonego materiału dowodowego. Następnie poczyniono polemikę z argumentacją referendarza i wskazano, że kwota wskazana w pozycji rachunku zysków i strat, jako przychód, wynika z jednorazowej transakcji, stanowi jedynie rachunkowe podsumowanie w ramach sprawozdawczości spółki (jest jedynie kwotą "na papierze") i nigdy nie pozostawała w dyspozycji Spółki. Wierzyciel oświadczył, że nie zamierza, dokonać zapłaty na jej rzecz i dokonał potrącenia swojej wierzytelności. Strona skarżąca nie zaakceptowała ww. potrącenia, dokonanego przez wierzyciela. W związku z powyższym wskazano, iż pieniądze należne od wierzyciela są niemożliwe do wyegzekwowania, z uwagi na fakt, iż wierzyciel oświadczył, iż w przypadku braku akceptacji potrącenia, wierzyciel odstąpi od transakcji, a powstały przychód w związku z powyższym nie będzie przychodem ostatecznym. Względem powyższego przychód wykazany w sprawozdaniu finansowym nie powstał i nie może stanowić o poprawie stanu finansowego Spółki, a w konsekwencji, stanowić podstawy do odmowy Wnioskodawcy uzyskania prawa pomocy. Jednocześnie wskazano, że pozostałe pozycje sprawozdania finansowego Spółki nie zmieniły się. Zarówno w roku 2015, jak i w 2016, inwestycje długoterminowe wynosiły 2 500 000 zł. Powyższe nie miało wpływu na sytuację Spółki przy zwolnieniu z uiszczenia wpisu od skargi do WSA w Krakowie. Podano też, że ze sprawozdania finansowego wynika, iż stan na 2016r., inwestycji długoterminowych nie zmienił się. Zatem, zdaniem strony skarżącej okoliczność, iż z bilansu sporządzonego na dzień 31.12.2016r. wynika, iż inwestycje długoterminowe wyniosły 2 500 000 zł również nie powinna mieć wpływu na sytuację Spółki. Podkreślono, że aktualnie na Spółce ciąży obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 61 437 zł, a jej sytuacja finansowa nie jest łatwa. Spółka znajduje się w stanie likwidacji, nie prowadzi działalności, nie zatrudnia pracowników. Co do posiadanych nieruchomości strona skarżąca stwierdziła, że obiektywnie nie stanowią one dla niej nawet potencjalnego źródła dochodów. Ośrodek wczasowy położony w D., nie stanowi pokaźnego majątku, który pozwoliłby na pokrycie kosztów postępowania, z tego względu, że nieruchomość obciążona jest hipotekami wielokrotnie przewyższającymi wartość obiektu, a także wszczęte są względem strony skarżącej, postępowania egzekucyjne przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K.. Spółka podniosła, że wszczęto względem niej i przeprowadzono szereg postępowań, analogicznych w swej istocie, dotyczących jednak różnych okresów, wydano szereg decyzji administracyjnych, opiewających na bardzo znaczące kwoty, na dzień dzisiejszy nieprawomocnych, a po części nawet nieostatecznych. Spółka, dotąd dobrze prosperując, popadła w tragiczną sytuację finansową, złożyła wniosek o upadłość, upadłości jednak nie udało się przeprowadzić z uwagi na brak dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, co potwierdziło postanowienie sądu upadłościowego. Majątek Spółki został zajęty, Spółka nie funkcjonuje na takim poziomie, aby przynosić zyski wspólnikom, toczy się postępowanie likwidacyjne i obiektywnie nie ma realnych szans na zabezpieczenie płynnych środków finansowych na pokrycie wpisu od skargi kasacyjnej. Ponadto zwrócono uwagę na specyfikę postępowań, prowadzonych względem Spółki, które dotyczą tzw. "karuzeli podatkowej" i powołano się na naruszenie szeregu zasad konstytucyjnych w przypadku odmowy przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z uwagi na powyższe, zdaniem strony skarżącej, sprzeciw od ww. postanowienia jest konieczny i uzasadniony, a Spółka spełnia wszystkie przesłanki do skorzystania z prawa pomocy. Oprócz sprzeciwu, do tut. Sądu wpłynęło pismo J. J., likwidatora Spółki, w którym podniósł, że wystawienie faktury za dzierżawę Ośrodka Wczasowego D. nie oznacza wpływów na konto firmy B. . Podał, że jako likwidator firmy, wystawił fakturę na firmę D. Sp. z o. o. z/s w K. na kwotę ponad 4000.000 zł, jednak nie potrafi określić dokładnej kwoty, ponieważ nie ma dokumentów źródłowych, bo jest poza miejscem siedziby firmy. Poinformował, że ww. faktury zostały skompensowane z zadłużeniem firmy Baustal do firmy D., wynikające ze sprzedaży ruchomości, tj. wyposażenia ośrodka wczasowego D., które to po raz drugi sprzedał komornik D. U. i w związku z tym, likwidator zrobił anulację faktury sprzedaży. Jednocześnie podał, że od kwietnia 2015r. na konto firmy Baustal nie wpływały środki finansowe, pozwalające uregulować opłatę sądową, co jego zdaniem umożliwi wykazanie przed Sądem prawdziwość tych argumentów. Od kwietnia 2015r. na konto firmy Baustal wpłynęło: "200". Z uwagi na powyższe podano, że ww., jako przedstawiciel firmy Baustal nie ma środków finansowych, pozwalających na możliwość obrony przed sądem. Wniesiono też o zbadane przez biegłego rewidenta, sytuacji finansowej firmy. W dniu 12 września 2017r. Spółka została wezwana przez tut. Sąd do: przedłożenia historii rachunku bankowego, obejmującego ciągłość operacji bankowych, począwszy od dnia 1 stycznia 2016r. do dnia 31 sierpnia 2017r.; udokumentowania twierdzeń, zawartych w sprzeciwie na orzeczenie referendarza sądowego tut. Sądu, iż przychód, o którym mowa w sprawozdaniu finansowym za 2016r. "nie powstał", tj. nie pozostawał nigdy w dyspozycji Wnioskodawcy; przedłożenia odpisu postanowienia z dnia 10 października 2014r., sygn. akt VIII GUP 20/09/S o umorzeniu postępowania upadłościowego wraz z klauzulą prawomocności – w terminie 7 dni od dnia doręczenia przedmiotowego wezwania, pod rygorem nieuwzględnienia sprzeciwu. W dniu 25 września 2017r. Spółka nadała do tut. Sądu odpowiedź na ww. wezwanie, przedkładając kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego dla K. w K. Wydział VIII Gospodarczy dla spraw upadłościowych i naprawczych z dnia 10 października 2014r., sygn. akt VIII GUp 20/09/S o umorzeniu postępowania upadłościowego; kserokopię postanowienia Sądu Okręgowego w K. Wydział XII Gospodarczy – Odwoławczy z dnia 18 marca 2015r.; wyjaśnienia J. J. z dnia 21 września 2017r. wraz z umową cesji z dnia 5 maja 2015r. oraz wyciągi z rachunku bankowego, prowadzonego dla strony skarżącej za okres: 2016-10-06 do 2016-11-05, 2016-09-05 do 2016-10-05, 2016-12-06 do 2017-01-05, 2016-11-06 do 2016-12-05. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Sprzeciw F. sp. j. w K. w likwidacji nie zasługuje na uwzględnienie. Treść art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") wskazuje, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym) lub gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie częściowym) - art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Podkreślić więc należy na wstępie, iż instytucja przyznania prawa pomocy (w przedmiotowym przypadku zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., nie ma więc charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, (por. postanowienie NSA z dnia 30.11.2010r. sygn. I FSK 790/2010, postan. NSA z dnia 30.09.2011r., sygn. II FZ 409/11). Jeżeli strona skarżąca jest podmiotem gospodarczym, to powinno unikać się przerzucania ryzyka prowadzenia działalności na innych obywateli. To bowiem, m.in. z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. (por. postanowienie NSA z dnia 09.03.2011r., sygn. II FZ 91/2011, postan. SN z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postan. NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. FZ 478/04). Warto wskazać ponadto, że użyte w treści powołanego powyżej przepisu sformułowanie "może być przyznane", wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, podejmowanego przez sąd administracyjny, w postępowaniu incydentalnym, w przedmiocie przyznania prawa pomocy osobie prawnej. W konsekwencji, gdy wnioskodawcą jest osoba prawna, sąd może odmówić przyznania prawa pomocy, nawet jeśli ustali, że w sprawie wystąpiły przesłanki z art. 246 § 2 p.p.s.a. Uznaniowy charakter podejmowanego rozstrzygnięcia, nie zwalnia Sądu, rzecz jasna, z obowiązku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy wpadkowej oraz uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie. (por. postanowienie NSA z dnia 29.02.2016 r., sygn. II FZ 1083/15). Przechodząc do oceny zaskarżonego postanowienia Referendarza sądowego należy stwierdzić, że jest ono prawidłowe. Słusznie bowiem zauważył Referendarz tut. Sądu, że w rozpatrywanym przypadku zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, należy najpierw rozważać w stosunku do samej Spółki a w sytuacji, gdy ta nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania, trzeba zbadać możliwości płatnicze jej wspólników. Te bowiem, ze względu na zasady odpowiedzialności w spółce jawnej muszą być przeanalizowane, mimo że to Spółka posiada zdolność sądowoadministracyjną, czyli zdolność do bycia stroną w postępowaniu sądowoadministracyjnym. O możliwościach płatniczych Spółki, umożliwiających poniesienie kosztów sądowych w zakresie uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej świadczy fakt, wynikający z materiału dowodowego, na którym zasadnie oparł się Referendarz sądowy, że o ile sytuacja majątkowa wspólników Spółki nie jest dobra, to sytuacja finansowa Spółki, która powinna być analizowana najpierw, uległa poprawie od czasu ostatniego orzeczenia w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Wskazują na to przede wszystkim: dziewięciokrotnie zwiększony przychód, osiągnięcie zysku na poziomie 327 250,60 zł, podczas gdy wcześniejszy rok zamknięty został stratą w wysokości – 267 153,13 zł. Nie można tracić z pola widzenia, że Sąd wziął pod uwagę argumenty Spółki, iż jej przychód wykazany w sprawozdaniu finansowym nie powstał i nie może stanowić o poprawie stanu finansowego oraz że kwota wskazana w pozycji rachunku zysków i strat, jako przychód, wynika z jednorazowej transakcji, stanowi jedynie rachunkowe podsumowanie w ramach sprawozdawczości Spółki (jest jedynie kwotą "na papierze") i nigdy nie pozostawała w jej dyspozycji. Jednakże Sąd w celu dokonania dogłębnej analizy sytuacji finansowej, w jakiej znajduje się Spółka oraz celem weryfikacji jej przychodów – wezwał ją do przedłożenia historii rachunku bankowego, obejmującego ciągłość operacji bankowych, począwszy od dnia 1 stycznia 2016r. do dnia 31 sierpnia 2017r.; a także do udokumentowania twierdzeń, zawartych w sprzeciwie na orzeczenie referendarza sądowego tut. Sądu, iż przychód, o którym mowa w sprawozdaniu finansowym za 2016r. "nie powstał", tj. nie pozostawał nigdy w dyspozycji Wnioskodawcy; a nadto do przedłożenia odpisu postanowienia z dnia 10 października 2014r., sygn. akt VIII GUP 20/09/S o umorzeniu postępowania upadłościowego wraz z klauzulą prawomocności. Zauważyć należy, że wprawdzie strona skarżąca przedłożyła kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego dla K. w K. Wydział VIII Gospodarczy dla spraw upadłościowych i naprawczych z dnia 10 października 2014r., sygn. akt VIII GUp 20/09/S o umorzeniu postępowania upadłościowego; kserokopię postanowienia Sądu Okręgowego w K. Wydział XII Gospodarczy – Odwoławczy z dnia 18 marca 2015r.; wyjaśnienia J. J. z dnia 21 września 2017r. wraz z umową cesji z dnia 5 maja 2015r. oraz wyciągi z rachunku bankowego, prowadzonego dla strony skarżącej za okres: 2016-10-06 do 2016-11-05, 2016-09-05 do 2016-10-05, 2016-12-06 do 2017-01-05, 2016-11-06 do 2016-12-05 – jednakże na uwagę zasługuje fakt, że Spółka nie przesłała pełnej historii rachunku bankowego, obejmującego ciągłość operacji bankowych, począwszy od dnia 1 stycznia 2016r. do dnia 31 sierpnia 2017r., które obrazowałyby fakty, na które Spółka powołuje się w sprzeciwie, a jedynie za ww. okresy, które nie dają Sądowi podstaw do pełnej weryfikacji argumentacji strony skarżącej. Sąd zauważa jednocześnie, że Spółka powierzyła aktualnie reprezentację w sprawie profesjonalnemu pełnomocnikowi, a ten, wykazując się fachowością, powinien mieć świadomość, że niedostosowanie się do wezwania Sądu, należy interpretować na niekorzyść wnioskodawcy (por. postan. NSA z 12 stycznia 2006r. II OZ 1405/05). Dla profesjonalnego pełnomocnika, z usług którego strona korzysta, wskazana w powołanym wyżej przepisie art. 246 § 2 pkt. 2 p.p.s.a reguła prawa i przedstawione kierunki jej wykładni, nie powinny być zaskoczeniem. Wezwanie o przedłożenie historii rachunku bankowego, obejmującego ciągłość operacji bankowych, począwszy od dnia 1 stycznia 2016r. do dnia 31 sierpnia 2017r. zostało sformułowane w sposób jasny i zrozumiały. Miało na celu weryfikację argumentów, podnoszonych w sprzeciwie w zakresie sposobu uzyskania przez Spółkę przychodu, jednakże z uwagi na brak zastosowania się do wezwania, tut. Sąd stwierdził brak podstaw do zmiany postanowienia, wydanego w przedmiotowej sprawie przez Referendarza sądowego. Nieprzedstawienie pełnej historii rachunku bankowego Spółki za żądany okres nie może pozostawać bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, Spółka nie przedstawia bowiem transparentnie dla wykazania swych twierdzeń swojej sytuacji ekonomicznej co poddaje w wątpliwość stanowisko spółki polemizujące z argumentacją zaskarżonego postanowienia . Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe okoliczności, w ocenie Sądu zaaprobować należy stanowisko Referendarza sądowego, który uznał, że w realiach niniejszej sprawy, uwzględniając przesłanki przyznania prawa pomocy, przychylenie się do wniosku strony skarżącej, oznaczałoby swoistego rodzaju uprzywilejowanie, na co nie zezwalają normy prawa i wychodziłoby poza ustawowe ramy tej instytucji. Sąd uznał, że Referendarz sądowy wyciągnął prawidłowe wnioski ze zgromadzonego materiału dowodowego i słusznie orzekł o oddaleniu wniosku Spółki w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej. Zatem wydane przez niego postanowienie jest prawidłowe. W związku z powyższym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt. 2, w zw. z art. 260 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.