I SA/Kr 1348/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.L. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 stycznia 2017 r. oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 16 września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zarejestrowania skarżącego jako podatnika podatku od towarów i usług postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

J.L. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 16 września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zarejestrowania skarżącego jako podatnika podatku od towarów i usług, zwracając się jednocześnie o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż nie jest w stanie ich ponieść w jakiejkolwiek części bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego we wniosku wynikało, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada majątku ani też nie ponosi żadnych wydatków. Wobec tego referendarz wezwał wnioskodawcę do przedłożenia szeregu dokumentów, mających zilustrować jego sytuację majątkową. W odpowiedzi wskazano, że wnioskodawca zajmuje mieszkanie na mocy bezpłatnej umowy użyczenia z dnia 2 stycznia 2011 r. Ponadto przedłożono wyciąg z rachunku bankowego w Neo Banku za okres od 1 października 2016 r. do 4 stycznia 2017 r. (brak operacji, saldo 0 zł), potwierdzenie płatności należności za energię elektryczną oraz oświadczenie skarżącego, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i nie korzysta z pomocy społecznej. Skarżący podał, że jedynym źródłem środków na jego bieżące utrzymanie jest pomoc najbliższej rodziny, a reprezentujący go pełnomocnik z wyboru nie pobiera wynagrodzenia. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów wskazując, że dane zawarte w urzędowym formularzu PPF nie miały cech "dokładności", a wezwanie do ich uzupełnienia nie zostało przez stronę zrealizowane w pełni. Orzekający nie dysponuje przede wszystkim żadnymi informacjami o wysokości środków finansowych, którymi dysponuje w miesiącu skarżący, podczas gdy pomoc, którą otrzymuje od rodziny może być wystarczająca dla pokrycia kosztów sądowych. Pomimo wyraźnego wezwania skarżący nie wykazał też, jakie ponosi wydatki związane z koniecznym utrzymaniem, choć z przedłożonej kopii umowy użyczenia lokalu mieszkalnego wynika, że jest zobowiązany do regulowania opłat związanych z zajmowanym przez siebie mieszkaniem. Od powyższego postanowienia wnioskodawca złożył sprzeciw, w którym podtrzymał swoją argumentację wskazując raz jeszcze, że nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada majątku i utrzymuje się wyłącznie z pomocy rodziny. Jej wysokość trudno jest oszacować, gdyż uzależniona jest od bieżących potrzeb skarżącego oraz możliwości finansowych jego najbliższych, jednak pomoc ta jest ograniczona do bezwzględnego minimum i ma często charakter rzeczowy. Wyjaśniono, że wnioskodawca przedłożył wszelkie dokumenty, jakimi dysponuje. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.) rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce) – tak: postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1948/14. Z art. 246 § 1 tej ustawy wynika natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tych też względów w orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Z reguły podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych możliwe jest wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09). W świetle powyższego referendarz zasadnie uznał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie szczególnie podkreślić należy, że z treści art. 246 § 1 cytowanej ustawy wynika, że to na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd, korzystając z uprawnień, zakreślonych przez art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, może - jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości- wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jednakże na tym możliwości orzekającego w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Zatem w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki niewykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Odnosząc powyższe do realiów rozpatrywanego wniosku, zdaniem Sądu skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Mimo wezwania do przedłożenia wyraźnie wymienionych dokumentów i oświadczeń, wnioskodawca po raz kolejny przedłożył zdawkowe informacje. W związku z tym nie jest możliwe ustalenie choćby orientacyjnej wysokości ponoszonych przez skarżącego wydatków. Nie podał on wysokości obciążającego go miesięcznie czynszu, ani opłat związanych z mieszkaniem, czy wyżywieniem. Z przedłożonego wezwania do zapłaty wynika wyłącznie, że zalega on z płatnościami za prąd. Wnioskodawca twierdzi, że nie posiada żądanych przez Sąd dokumentów. Trudno dać wiarę temu, że osoba, która przed Sądem dochodzi rejestracji jako podatnik podatku od towarów i usług, a zatem ma zamiar kontynuować działalność gospodarczą, nie posiada żadnych dokumentów ilustrujących wysokość obciążających go opłat, a nawet nie jest w stanie wskazać ich wysokości, podobnie jak nie jest w stanie oszacować skali uzyskiwanej pomocy. Na uwagę zasługuje ponadto fakt, że wnioskodawca nie przedłożył też żądanego odpisu zeznania podatkowego za 2015 r., podczas, gdy ze znajdującej się w aktach administracyjnych decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 14 marca 2016 r., odmawiającego zarejestrowania skarżącego jako podatnika podatku od towarów i usług (k. 48) wynika, że w 2015 r. uzyskiwał on obroty przekraczające 1.000.000 zł. W tym świetle trudno uznać wnioskodawcę za osobę nieporadną życiowo, która nie jest w stanie zilustrować swojej sytuacji finansowej, uważa się on bowiem za przedsiębiorcę zasługującego na wpis do rejestru podatników. Zasadnym jest natomiast wniosek, że wnioskodawca żądanych informacji przedstawić nie chciał i w związku z tym nie zasługuje na udzielenie prawa pomocy, nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych we własnym zakresie. W związku z tym jego wniosek należało oddalić na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.