I SA/Kr 116/18

sygn. akt I SA/Kr 116/18 Kraków, dnia 22 czerwca 2018 r. POSTANOWIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Firek po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. K. od postanowienia referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 kwietnia 2018 r. w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 8 grudnia 2017 r. nr: [...] w przedmiocie odmowy odroczenia terminu płatności podatku od spadków i darowizn postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie postanowieniem z dnia 13 kwietnia 2018 r. oddalił wniosek M. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Orzekający wskazał, że skarżący nie jest osobą ubogą, posiada nieruchomość znacznej wartości i gospodarstwo rolne, a nadto analiza historii rachunków bankowych potwierdza, że dysponuje środkami finansowymi. M. K. wniósł w terminie sprzeciw od powyższego postanowienia. Podniósł, że referendarz uwzględnił jedynie koszty utrzymania domu mieszkalnego, pomijając koszty utrzymania gospodarstwa. Wskazał, że został pozbawiony prawa do obrony swoich interesów w sądach bez ponoszenia kosztów, a sugerowanie zaciągnięcia kredytu lub sprzedaży części majątku uznał za żenujące. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 259 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm. – oznaczana dalej jako p.p.s.a.) - od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z brzmienia art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z akt sprawy, skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką. Ich miesięczny dochód wynosi 2.294 zł i stanowi go: dochód wnioskodawcy z prowadzonego gospodarstwa rolnego określony na kwotę 800 zł i jego dieta radnego w wysokości 604 zł oraz emerytura jego matki w wysokości 1053 zł. W skład majątku skarżącego wchodzi dom o powierzchni użytkowej 270 m˛ i wartości 420.000 zł, gospodarstwo rolne o powierzchni 16.291 ha i wartości szacunkowej 1.200.000 zł, na którym prowadzona jest produkcja roślinna i zwierzęca. Grunty rolne zajmują powierzchnię 15.80 ha, a reszta to grunty pod zabudowaniami i nieużytki. Skarżący jest właścicielem dwóch ciągników, prasy belującej, rozrzutnika obornika, samochodu z roku 2004 oraz 25 szt. bydła mięsnego i 30 szt. tuczników. Nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, ani wierzytelności. Jego zobowiązania i stałe wydatki przedstawiają się następująco: kredyty do spłacenia (10.000 zł), utrzymanie domu (węgiel + drewno) 800 zł miesięcznie, media 650 zł miesięcznie, leczenie (wspólnie z matką) 420 zł miesięcznie i ubezpieczenia majątkowe 6.300 zł rocznie. Wydatki skarżącego, które udokumentował, to: koszt zakupów leków ok. 200 zł miesięcznie, koszty ubezpieczenia budynków w wysokości 1.053 zł rocznie, ubezpieczenia samochodu AC/OC w wysokości 1.270 zł rocznie, ubezpieczenia ciągnika C-360 AC/OC 370 zł rocznie, a ciągnika C-330 AC/OC 265 zł rocznie, ubezpieczenia dwóch przyczep po 66 zł rocznie, ubezpieczenia zbóż w wysokości 706 zł rocznie, koszty opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wysokości 54 zł miesięcznie. Opłaty za ścieki wynoszą 88,06 zł, usług telekomunikacyjnych - 92,93 zł. W roku 2017 skarżący poniósł dwukrotnie koszty zakupu węgla (1.500 zł i 1 637,50 zł). Za okres od 5 grudnia 2017 r. do 5 lutego 2018 r. skarżący poniósł koszty zakupu energii elektrycznej na kwotę 631,25 zł. Zgodnie z przedłożoną kopią decyzji łączne zobowiązanie pieniężne za rok 2018 wynosi 1.466 zł. W toku postępowania skarżący przedstawił też kopie decyzji, z których wynikało, że w roku 2018 przyznano mu płatności: rolno-środowiskowo-klimatyczną w wysokości 2.437,50 zł, jednolitą obszarową w kwocie 7.247,92 zł, za zazielenie w wysokości 4.864,45 zł, redystrybucyjną w wysokości 2.253,01 zł i do bydła w wysokości 5.774,06 zł. Skarżący opłaca składkę ubezpieczenia emerytalnego w KRUS w kwocie 393 zł kwartalnie i ubezpieczenia zdrowotnego w KRUS 33 zł kwartalnie, a także dodatkowe ubezpieczenie na życie i wypadkowe w wysokości 230 zł rocznie za siebie i 220 zł rocznie za matkę. Na wyżywienie i ubranie siebie i matki wydaje miesięcznie ok. 2.000 zł. Skarżący przedłożył też umowę kredytu bankowego na kwotę 10.000 zł., zaświadczenia banku o posiadanym zadłużeniu z tytułu: kredytu na realizację inwestycji w gospodarstwie rolnym (do spłaty kwota 4.138 zł) i kredytu obrotowego "Rzeczówka" (saldo do spłaty 6.000 zł). Historia rachunków bankowych potwierdza wpływy środków finansowych na konto skarżącego: w styczniu 2018 r. w łącznej wysokości 12.265,28 zł, w lutym 2018 r. w wysokości 9.670,17 zł, do dnia 15 marca 2018 r. - 5.399,32 zł. Odnosząc się do powyższych ustaleń w pierwszej kolejności zauważyć trzeba, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Umożliwia ona dostęp do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie pokryć kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym ma też charakter wyjątkowy. Stosowane jest wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie- z dnia 6 marca 2015 r., I SA/Kr 1970/14). Jednakże zasadą jest, że to na stronie postępowania ciąży obowiązek partycypowania w finansowaniu prowadzonego z jej inicjatywy procesu sądowego, a wyjątkiem jest przerzucenie całego obowiązku w tym zakresie na Skarb Państwa (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2011 r., II OZ 1051/11). W związku z powyższym nie budzi w orzecznictwie wątpliwości pogląd, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem (np. dochód z prowadzonej działalności gospodarczej) lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2014r., II FZ 1517/13 oraz z dnia 9 lipca 2009 r., I OZ 713/09). O ile można zrozumieć, że strona nie chce wyzbywać się części majątku albo obciążać go zaciąganiem pożyczek albo kredytów, o tyle trzeba zauważyć, że są to realne możliwości pozyskania środków finansowych na prowadzenie sprawy przed sądem. Alternatywą byłoby poniesienie tych kosztów przez Skarb Państwa, a zatem przerzucenie ich tak naprawdę na ogół podatników. Skarżący posiada nieruchomość o znacznej wartości, analiza rachunków bankowych wskazuje zaś na wpływy niemałych środków pieniężnych. Dodatkowo trudno stracić z pola widzenia tego, że skarżący nabył spadek o wartości ok. 40 000 zł i podatku od takiej wartości masy spadkowej dotyczy niniejsza sprawa, aczkolwiek dział spadku jeszcze nie został przeprowadzony. Nie sposób zatem skarżącego uznać za osobę ubogą, która winna dostać pomoc od Skarbu Państwa w postaci zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych oraz sfinansowania udziału w sprawie fachowego pełnomocnika. Słusznie zatem w zaskarżonym postanowieniu orzekający uznał, że nie zaistniały podstawy do przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 260 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.