I SA/Ke 81/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak po rozpoznaniu 19 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. Ż. od postanowienia starszego referendarza sądowego z 16 maja 2018 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.Ż. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uzupełnienia i sprostowania decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

W sprawie ze skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z [...] r. w przedmiocie odmowy uzupełnienia i sprostowania decyzji W.Ż.złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podał, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i dwiema małoletnimi córkami. Jako posiadany majątek wykazał działkę wielkości 0,3600 ha. Oświadczył, że z prowadzonej działalności gospodarczej ponosi stratę, a z żoną nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, posiadają rozdzielność majątkową. Zobowiązania i stałe wydatki oszacował na kwotę 3400 zł. Stosownie do art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2017.1369) dalej "ustawa p.p.s.a.", starszy referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia braków złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem ujemnych skutków procesowych poprzez przedstawienie i udokumentowanie sytuacji materialnej i finansowej żony skarżącego A.Ż.zgodnie z wymogami urzędowego formularza PPF; przedłożenie odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego skarżącego oraz jego żony za rok 2017; w przypadku niezłożenia zeznania podatkowego za 2017 r. przedłożenie stosownych dokumentów potwierdzających wysokość dochodów uzyskanych za 2017 r.; przedłożenie stosownych dokumentów księgowych, wskazujących wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego dochodu/poniesionej straty za 2017 r., z tytułu prowadzonej przez skarżącego oraz jego żonę działalności gospodarczej; przedłożenie stosownych dokumentów księgowych, wskazujących wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego dochodu/poniesionej straty za miesiące od 1 stycznia 2018 r. do 31 marca 2018 r., z tytułu prowadzonej przez skarżącego oraz jego żonę działalności gospodarczej; przedłożenia wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i kart kredytowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy; przedłożenie zaświadczenia o zarobkach osiąganych przez skarżącego oraz jego żonę za okres ostatnich 3 miesięcy, przedłożenie aktualnego zaświadczenia z właściwego Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców o posiadanych/nieposiadanych przez skarżącego oraz jego żonę samochodach (obejmujących ich markę i rok produkcji) oraz zarejestrowanych na nazwisko skarżącego jako właściciela lub współwłaściciela; przedłożenie dokumentów (kserokopii, odpisu) na okoliczność, kto jest właścicielem nieruchomości, którą skarżący wskazuje jako adres zamieszkania tj. (...); udokumentowanie posiadania zobowiązań i stałych wydatków w wykazanej wysokość 3400 zł wraz z informacją z jakich źródeł skarżący czerpie środki na ponoszenie tych zobowiązań i wydatków. Wezwanie doręczono skarżącemu prawidłowo 26 kwietnia 2018 r. W zakreślonym terminie braki wniosku nie zostały uzupełnione. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z 16 maja 2018 r. oddalił wniosek skarżącego. Podniósł, że skarżący nie uwiarygodnił w sposób wystarczający zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Wyjaśnił, że wezwania, w którym wskazano konkretne dokumenty mogące stanowić dowód realizacji przesłanek z art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a., skarżący nie wykonał. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i jego przekazanie do ponownego rozpoznania oraz o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia kwestii przysądzenia skarżącemu od małżonki alimentów, z których mógłby sfinansować wniesienie wpisu sądowego. Jednocześnie ponownie wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 246 § 1 oraz art. 257 w związku z art. 258 § 2 pkt 6 oraz art. 243 § 1 i art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. W ocenie wnioskodawcy okoliczności uzasadniające zwolnienie z kosztów sądowych zostały uprawdopodobnione. Brak jest ponadto przepisów, nakładających na skarżącego obowiązek wypełnienia formularza PPF. W niniejszej sprawie okoliczności uzasadniające wniosek zostały wykazane w treści samego wniosku. Poza tym, zdaniem skarżącego, jego sytuacja majątkowa jest znana Sądowi z wcześniej składanych wniosków o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień i zarządzeń referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W ocenie Sądu, postanowienie referendarza sądowego jest prawidłowe. Stosownie do art. 199 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W niniejszej sprawie skarżący wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych. Prawo pomocy w zakresie częściowym, służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). Z zawartego w tym przepisie określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona ma przekonać orzekającego, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy. Z kolei z art. 255 ustawy p.p.s.a. wynika, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy orzekający nie jest ograniczony do analizy złożonego na formularzu PPF wniosku i zawartych w nim oświadczeń. Jeżeli oświadczenia strony są niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, wnioskodawca jest zobowiązany do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego strony. Uchylenie się wnioskodawcy od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uniemożliwia przeprowadzenie oceny jego stanu majątkowego w taki sposób, by można było jednoznacznie stwierdzić, że sytuacja, w której strona się znalazła, wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., co z kolei należy interpretować na niekorzyść wnioskodawcy. Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Istotne przy tym jest, że w sprawie został zastosowany tryb, o którym mowa w art. 255 ustawy p.p.s.a. Niewątpliwie skarżący nie wykonał ciążącego na wnioskodawcy na mocy tego przepisu zobowiązania. Nie uprawdopodobnił w żaden sposób okoliczności wskazywanych we wniosku. Nie przedstawił np. żadnych dokumentów księgowych, z których wynikałaby poniesiona przez skarżącego strata z prowadzonej działalności gospodarczej, jak również dokumentów, z których wynikałby rodzaj ponoszonych zobowiązań czy wydatków w kwocie ok. 3400 zł. Skarżący nie wskazał również z jakich źródeł pokrywa ww. zobowiązania (wydatki) skoro według oświadczenia zawartego w formularzu PPF nie uzyskuje żadnych dochodów. Bez odpowiedzi pozostało także wezwanie w zakresie sytuacji majątkowej żony. Sytuacji tej nie usprawiedliwia oświadczenie skarżącego, że pozostaje z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej. Z art. 23 i 27 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U.2017.682) wynika prawny obowiązek udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny. Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielania sobie nawzajem wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego, w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też nie, wspólne gospodarstwo domowe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13 i z 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że okoliczność istnienia między małżonkami rozdzielności majątkowej nie miała znaczenia dla postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Orzekający w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy nie jest uprawniony do badania rzeczywistych relacji łączących małżonków. Małżonkowie, chcąc doprowadzić do tego, by ich wzajemne relacje nie wywierały wpływu m.in. na toczące się postępowania sądowe, powinni uregulować łączące ich stosunki przez nadanie stanowi faktycznemu znaczenia prawnego. W konsekwencji nieujawnienie sytuacji finansowej żony skarżącego nie pozwala na całościową ocenę jego sytuacji materialnej. Dopiero bowiem stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy współmałżonka strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa (por. postanowienie NSA z 23 października 2013 r., sygn. akt I FZ 426/13; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi więc na nieprzedstawienie żadnych z żądanych przez referendarza dokumentów obrazujących sytuację finansową skarżącego jak i dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej jego żony, nie istniała możliwość ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a zatem dokonania oceny przesłanek przyznania prawa pomocy. W takich okolicznościach referendarz nie mógł opierać się jedynie na samych oświadczeniach złożonych przez skarżącego, bo nie przedstawiały one pełnego wiarygodnego stanu majątkowego wnioskodawcy. Tymczasem dopiero niewątpliwe stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy współmałżonka strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Należy też podkreślić, że wniosek o przyznanie prawa pomocy musi być rozpoznany odrębnie na potrzeby każdego toczącego się postępowania z udziałem tego samego wnioskodawcy. Wcześniejsze postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak tego chce skarżący, nie może stanowić argumentu przemawiającego za zwolnieniem strony od obowiązku zastosowania się do wezwania do uzupełnienia braków złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Powyższe stanowi konsekwencję konieczności uwzględnienia przez orzekającego, przy ustalaniu istnienia przesłanek prawa pomocy, aktualnej sytuacji życiowej i majątkowej osoby wnoszącej o przyznanie prawa pomocy. Wniosek skarżącego został natomiast złożony w innej sprawie i wszczął nowe postępowanie. Zdaniem Sądu uwzględniając powołane wyżej okoliczności negatywnie ocenić należy próbę przeniesienia na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego, bowiem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach działając na podstawie art. 260 § 1, § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego, o czym orzekł w sentencji postanowienia.