I SA/Ke 281/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak Asesor WSA Andrzej Mącznik (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2026 r. sprawy ze skargi D. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2026 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych uchyla zaskarżoną decyzję.

Sygn. akt I SA/Ke [...] Uzasadnienie Przedmiotem zaskarżenia była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, organ) z 25 czerwca 2026 r. nr [...] wydana dla D. C. (strona, skarżąca), którą organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym: - z tytułu ubezpieczenia społecznego za okres [...] – [...] w łącznej kwocie [...]zł, - z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego za okres 06-08/2004, 10/2004-10/2005, [...] w łącznej kwocie [...]zł, - na Fundusz Pracy za okres 01-04/2006, 06/2006-06/2007 w łącznej kwocie [...]zł. Organ wyjaśnił, że 15 lutego 2024 r. wpłynął wniosek D. C. o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Decyzją z 9 maja 2024 r. Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Natomiast decyzją z 2 lipca 2024 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z 9 maja 2024 r. Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na decyzję organu z 2 lipca 2024 r. Wyrokiem z 17 października 2024 r. w sprawie I SA/Ke 327/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił obie decyzje organu (z 9 maja 2024 r., z 2 lipca 2024 r.). W zawartych w uzasadnieniu wyroku wytycznych sąd zobowiązał organ do oceny kwestii ewentualnego przedawnienia wszystkich składek. Jeśli organ doszedłby do przekonania, że ono nie nastąpiło, miał dać temu wyraz w decyzji w sposób poddający się weryfikacji przez sąd. Następnie organ miał ponownie rozważyć możliwość umorzenia zaległości składkowych przy uwzględnieniu przedstawionej przez sąd wykładni § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem". Miał ocenić, czy egzekucja tych należności z majątku skarżącej może pozbawić ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a w konsekwencji zmusić do korzystania z pomocy społecznej w celu zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych i innych, z której dotąd nie korzystała. Organ został zobowiązany także do oceny zgromadzonej dokumentacji medycznej w kontekście przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Natomiast wynik swej oceny miał przedstawić w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. W dniu 29 sierpnia 2025 r. Zakład wydał decyzję nr [...] odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek. Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na powyższą decyzję. Wyrokiem z 4 grudnia 2025 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I SA/Ke 429/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tego wyroku sąd przypomniał, iż sprawa była już przedmiotem kontroli tut. sądu, który wyrokiem z 17 października 2024 r., I SA/Ke 327/24 uchylił poprzednio wydane decyzje Zakładu (z: 2 lipca 2024 r., 9 maja 2024 r.). Kontrola zaskarżonej decyzji wymagała zatem zbadania, czy organ wykonał zalecenia zawarte w powołanym wyroku. Zdaniem sądu wskazania zawarte w wyroku z 17 października 2024 r. nie zostały uwzględnione w toku ponownie przeprowadzonego postępowania administracyjnego. Zaskarżona decyzja ponownie naruszała przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zakład, wbrew wytycznym WSA w Kielcach, nie dokonał prawidłowej oceny kwestii przedawnienia wszystkich należności składkowych. Błędnie bowiem powiązał kwestię doręczenia skarżącej upomnienia z dokonaniem pierwszej czynności egzekucyjnej, dokumentując w aktach sprawy jedynie wystawienie upomnień i ich doręczenie. Aktualne pozostają zatem wytyczne wynikające z ww. wyroku WSA w Kielcach. Organ nie dokonał bowiem stosownej analizy przedawnienia w odniesieniu do poszczególnych należności z tytułu składek. Tym samym zagadnienie dotyczące przedawnienia należności składkowych skarżącej nie zostało wyjaśnione w stopniu pozwalającym na jednoznaczne przyjęcie, że są one wymagalne. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, okoliczność ta miała być wyjaśniona jako pierwsza. Ponadto, miała być poparta materiałem dowodowym pozwalającym na ocenę zajętego przez organ stanowiska w tym zakresie. Dodatkowo sąd zwrócił uwagę, że wobec należności z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za okres 09.2004 r., z Funduszu Pracy za okres 06.2006, 09.2006, 10.2006-12.2006, 01.2007 organ wskazał, że należności te zostały spłacone. Nie wyjaśnił natomiast, czy zostały one spłacone w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W ocenie sądu nie była również prawidłowa ponowna ocena przesłanki określonej na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W obecnie zaskarżonej decyzji Zakład wyjaśnił na s. 8 i 9 jakie dokumenty i pozyskane z urzędu informacje zostały wykorzystane do rozpatrzenia wniosku strony. Następnie wskazał, że wykonując wyrok WSA w Kielcach z 4 grudnia 2025 r. dokonał ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia, przytaczając m.in. treść art. 24 ust. 4, ust. 5-6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (obecnie t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 199; ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.". Na stronach od 12 do 14 zaskarżonej decyzji przypisując poszczególnym zaległościom składkowym zawieszenie biegu terminu przedawnienia, wskazywał na daty doręczenia upomnienia i daty doręczenia tytułów bądź datę doręczenia upomnienia, podsumowując stwierdzeniem, że należności nie uległy przedawnieniu, nie załączając przy tym do akt sprawy jakichkolwiek dokumentów na poparcie swych ustaleń. W dalszej części organ dokonał omówienia złożonego przez stronę oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także poczynionych z urzędu ustaleń. Następnie przywołał treść art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i po analizie stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzą jakiekolwiek przesłanki wymienione w tym przepisie. Organ powołał treść § 3 rozporządzenia. W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia stwierdził, że nie ma ona zastosowania, ponieważ wnioskodawczyni nie prowadzi działalności gospodarczej. Oceniając wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia, stwierdził że ona nie zachodzi. Zaznaczył, że wystąpienie przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości połyskiwania dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. Zakład nie zakwestionował przedstawionej sytuacji zdrowotnej, a wykazywane problemy zdrowotne uznał za udokumentowane. Stwierdził natomiast, że podniesione okoliczności dotyczące opisanej sytuacji zdrowotnej miałyby zastosowanie wówczas, gdyby pozbawiły stronę możliwości pozyskiwania dochodu. Wskazał, że strona boryka się z określonym zespołem chorób, lecz mimo to osiąga stały dochód, przysługujący niezależnie od stanu zdrowia (renta). Organ dodał także, że od 1 stycznia 2024 r. istnieje nowa forma pomocy dla osób niepełnosprawnościami, tj. świadczenie wspierające, które przysługuje bez względu na dochody, a także jest niezależne od innych form wsparcia otrzymywanych przez osoby z niepełnosprawnościami. Zakład rozważył na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez stronę zadłużenia pozbawiałaby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Wyjaśnił, że w przedłożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z 10 marca 2026 r. strona poinformowała, że nie pracuje zarobkowo, pobiera świadczenie rentowe od 2017 r, Oznajmiła, pobiera zasiłek pomocy społecznej w kwocie [...]zł. (zasiłek pielęgnacyjny). Z ustaleń Zakładu wynika, że strona pobiera: rentę rodzinną w kwocie [...]brutto, emeryturę w zbiegu z rentą rodzinną w wysokości [...] zł brutto, łącznie [...] zł brutto, [...] zł netto, świadczenie jest wolne od potrąceń. Ponadto strona wskazała, że jest wdową i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Według aktualnie złożonego oświadczenia majątkowego ponosi stałe wydatki związane utrzymaniem w kwocie [...]-1766 zł. We wniosku o umorzenie wydatki określiła na łączną kwotę [...]zł-2 371,80 zł. Organ wyjaśnił, że podstawowymi wskaźnikami służącymi do oceny sytuacji materialnej osoby zobowiązanej są kwoty określające minimum socjalne. Minimum socjalne przypadające dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1931,97 zł (IPISS - minimum socjalne za IV kwartał 2025 r.). Na tej podstawie można stwierdzić, że dochód strony z gospodarstwa domowego z tytułu pobieranego świadczenia, jest wyższy niż minimum socjalne określone przez IPiSS, co jednoznacznie wyklucza przesłankę ubóstwa. Zakład podkreślił, że wskazane wyżej minimum socjalne obejmuje wydatki na: żywność, mieszkanie (eksploatacja plus wyposażenie), edukację, kulturę i rekreację, odzież i obuwie, ochronę zdrowia, higienę osobistą, transport i łączność oraz pozostałe wydatki. W aktualnie złożonym oświadczeniu majątkowym stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem określiła strona na łączną kwotę [...]- [...] zł. Nie wykazała aktualnych wydatków ponoszonych na żywność, które w złożonym wniosku określiła na kwotę [...]zł/mc, natomiast wg, danych IPlSS (minimum socjalne na IV kwartał 2025 wydatki na żywność dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego oszacowano na kwotę [...]zł). Organ wyjaśnił, że kwota wykazanych wydatków jest niższa, niż pozostająca do dyspozycji strony kwota pobieranego świadczenia emerytalno-rentowego i zasiłku pielęgnacyjnego, czyli [...] zł. Na potwierdzenie ponoszonych wydatków strona przedłożyła dokumenty: min. faktury za leki. Jednocześnie nie dołączyła do akt sprawy dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat. Ponowna analiza wykazała, że dochody, jakimi dysponuje strona, pozwalają na stwierdzenie, że spłata zadłużenia nie pozbawi ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Środki jakimi dysponuje, pozwalają jej funkcjonować w codziennym życiu i gwarantują, że jej podstawowe potrzeby będą zaspokajane, również przy dokonywanej spłacie zobowiązań. Obecnie z pobieranego przez stronę świadczenia nie są dokonywane potrącenia, niemniej jednak, w ocenie Zakładu, postępowanie egzekucyjne nie zagrozi egzystencji strony ze względu na ustawowe ograniczenia w egzekucji, które są wyrazem zasady ochrony dłużnika w procesie dochodzenia należności pieniężnych, Wysokość potrąceń, jaka może być dokonywana ze świadczenia emerytalno-rentowego oznacza, że w przypadku zobowiązanego nie zachodzi obawa zagrożenia egzystencji. Organ wyjaśnił, że w toku postępowania strona nie wykazała, aby korzystała ze wsparcia MOPS. Skuteczna egzekucja nie pociągnęła za sobą konieczności korzystania z zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych osobom znajdującym się w ciężkiej sytuacji bytowej. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego spowoduje konieczność ubiegania się przez stronę o wsparcie opieki społecznej. Zakład zauważył, że strona oświadczyła, że: posiada zobowiązania pieniężne tytułu zaciągniętych kredytów, w bankach, które spłaca w formie dobrowolnych wpłat w łącznej kwocie [...]zł; niekiedy zmuszona jest korzystać z pomocy finansowej rodziny i znajomych, a zaciągnięte w ten sposób długi spłaca w miarę możliwości. Organ uznał, że posiadanie innych zobowiązań (zarówno publicznoprawnych, jak i cywilnoprawnych) nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Skargę na decyzję Zakładu złożyła D. C.. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: a) obrazę prawa materialnego, a to: - art. 28 ust. 2, 3 i 3a, art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędne przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki przemawiające za zasadnością umorzenia należności z tytułu składek w postaci braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję oraz zachodzą szczególne przypadki przemawiające za odstąpieniem od egzekucji, tj. jej stan zdrowia oraz brak środków pieniężnych; - § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez błędne przyjęcie, że jej sytuacja rodzinna i materialna pozwala jej spłacać zobowiązanie względem ZUS, a nadto że spłacanie składek nie spowoduje niemożności zaspokojenia [pic]podstawowych potrzeb rodziny; b) błąd w ustaleniach faktycznych wziętych za podstawę rozstrzygnięcia polegających na przyjęciu, że jej sytuacja materialna oraz rodzinna pozwala na spłacanie zaległości z tytułu składek bez uszczerbku dla jej osoby, a nadto błędne przyjęcie, że na skutek spłacania składek będzie w stanie zaspokoić wszystkie swoje podstawowe potrzeby; c) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów i jej twierdzeń zawartych we wniosku, co skutkowało przyjęciem, że znajduje się w dobrej sytuacji majątkowej, a tym samym bez żadnych trudności może spłacić zobowiązanie względem ZUS. Wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie należności z tytułu składek, ewentualnie - uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu skargi wskazała, że już kilkukrotnie zgłaszała wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Za każdym razem w uzasadnieniu wniosku szczegółowo wskazywała swoją sytuację zdrowotną i materialną, a także rodzinną. Wyjaśniła, że w chwili obecnej mieszka z synem, ale prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Wyjaśniła, że 31 sierpnia 2017 roku zmarł mąż skarżącej - P. C.. Od daty tej utrzymuje się z renty rodzinnej po zmarłym mężu, która jest jej wypłacana razem z rentą wdowią w kwocie około [...] złote. Wypłacany ma także zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł, Dodała, że jest osobą schorowaną. W ostatnim czasie oprócz dawnych dolegliwości pojawiły się u niej nowe schorzenia. W ubiegłym roku na jesieni zdiagnozowano u niej reumatoidalne zapalenie stawów. Z tej przyczyny przebywała w szpitalu. Pozostaje pod stalą opieką lekarską i przyjmuje leki. Ból, który towarzyszy jej codziennie z powodu zdiagnozowanej choroby jest uciążliwy. Ponadto od dwóch miesięcy leczy się na rwę kulszową. Z uwagi na problemy z kręgosłupem (pęknięcie), porusza się przy pomocy dwóch kul. Korzysta również z gorsetu ortopedycznego. Ponadto nadal pozostaje pod opieką lekarza kardiologa, neurologa, reumatologa, ginekologa. Z uwagi na występujące u niej schorzenia korzysta ze wsparcia i pomocy osób trzecich. Wskazała, że jej możliwości ruchowe są znacznie utrudnione. Ze względu na stan zdrowia posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie jest w stanie wykonywać żadnej pracy. W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U.2024.1267), dalej jako "p.u.s.a." i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2026.143; ze zm.), określanej dalej jako "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym - co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 p.u.s.a. umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c"). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji zgodnie z zakreślonymi powyżej regułami, sąd stwierdził, że skarga była zasadna. Na wstępie rozważań należy znowu przypomnieć, iż sprawa była już przedmiotem kontroli tut. sądu, który to wyrokiem z 4 grudnia 2025 r., I SA/Ke 429/25 uchylił poprzednio wydaną decyzję Zakładu (z 29 sierpnia 2025 r.). Kontrola zaskarżonej decyzji wymagała zatem zbadania, czy organ wykonał zalecenia zawarte w powołanym wyroku. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W orzecznictwie podkreśla się, że ustanowiona w art. 153 p.p.s.a. zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne oraz sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2006 r., I FSK 505/05, z 16 maja 2007 r., I FSK 857/06, z 16 października 2014 r., II FSK 2506/12, wszystkie przywołane orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 p.p.s.a. oznacza zatem, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Art. 153 p.p.s.a. ma bowiem charakter bezwzględnie obowiązujący. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy, zaistniałych po wydaniu wyroku oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego przedmiotowa ocenę. Rozwiązanie to stanowi gwarancję przestrzegania przez organy administracji publicznej obowiązku związania orzeczeniem sądu. Zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest więc zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowanie się wytycznym co do dalszego postępowania (por. wyrok NSA z 21 lutego 2018 r.,II FSK 353/16). Przez "ocenę prawną" rozumie się natomiast wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt, zostało uznane za błędne, bądź za prawidłowe. Natomiast "wskazania co do dalszego postępowania" dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. A. Kabat (w:) B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2018). Pomiędzy oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy (por. wyrok NSA z 1 lutego 2022 r., II FSK 1393/21). Ponadto art. 170 p.p.s.a. stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Strona postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym (skarżąca lub organ administracji) niezadowolona z wyroku ma prawo wnieść skargę kasacyjną. Jeśli jednak tego nie uczyni, musi liczyć się z konsekwencjami prawnymi wynikającymi z brzmienia zacytowanego wyżej art. 153 p.p.s.a. W uzasadnieniu wyroku z 4 grudnia 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach stwierdził, że Zakład przytaczając treść art. 24 ust. 5b u.s.u.s. i wskazując zestawienie poszczególnych okresów zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, przyjął że bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu od doręczenia upomnienia, załączając do akt sprawy te upomnienia wraz z dowodem ich doręczenia skarżącej. Tymczasem z treści art. 24 ust. 5b u.s.u.s. wynika, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania, realizowaną w toku egzekucji, a zatem może to być wystawienie tytułu wykonawczego, dokonanie zajęcia, np. rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych. Wystawienia i doręczenia upomnienia (art. 15 u.p.e.a.) nie można zatem uznać za pierwszą czynność egzekucyjną skutkującą zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności składkowych. Dodatkowo zwrócił uwagę, że wobec należności z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za okres 09.2004 r., z Funduszu Pracy za okres 06.2006, 09.2006, 10.2006-12.2006, 01.2007 organ wskazał, że należności te zostały spłacone. Nie wyjaśnił natomiast, czy zostały one spłacone w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Innymi słowy – czy istniały w dniu złożenia wniosku o ich umorzenie. Wobec należności z Funduszu Pracy za okres od 02.2007-06.2007 nie ma z kolei stosownej informacji (jak w przypadku pozostałych należności), czy zostały spłacone, czy też wobec nich prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. To również miało być przez Zakład wyjaśnione. W ocenie sądu nie była również prawidłowa ponowna ocena przesłanki określonej na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Ponownie rozpoznając sprawę, organ miał najpierw ocenić kwestię ewentualnego przedawnienia wszystkich składek. Jeśli doszedłby do przekonania, że ono nie nastąpiło, miał dać temu wyraz w decyzji, w sposób poddający się weryfikacji przez sąd. Następnie miał ponownie rozważyć możliwość umorzenia zaległości składkowych przy uwzględnieniu przedstawionej przez sąd wykładni § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Zdaniem sądu, powyższe wskazania po raz kolejny nie zostały uwzględnione w toku prowadzonego postępowania administracyjnego. Zaskarżona decyzja ponownie narusza przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zakład przytaczając treść art. 24 ust. 5b u.s.u.s. i wskazując zestawienie poszczególnych okresów zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, nie wiadomo czy przyjął, że bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu od dnia doręczenia upomnienia, czy też dnia doręczenia tytułu wykonawczego. Na stronach od 12 do 14 zaskarżonej decyzji przypisując poszczególnym zaległościom składkowym zawieszenie biegu terminu przedawnienia, organ wskazywał na daty doręczenia upomnienia i daty doręczenia tytułu (np. należność składkowa z tytułu ubezpieczenia społecznego 05.2004 – 08.2004) bądź datę doręczenia upomnienia (należność składkowa z tytułu ubezpieczenia społecznego 09.2004). Tym razem nie załączono do akt sprawy jakichkolwiek dokumentów źródłowych, które potwierdzałyby doręczenia tytułów wykonawczych. W aktach sprawy znajduje się jedynie zestawienie sporządzone na tę okoliczność przez B. B.. Mało tego, akta sprawy stanowił jedynie jeden skoroszyt, a pierwszym dokumentem w aktach okazał się prawomocny wyrok WSA w Kielcach z 4 grudnia 2025 r. Brak było zatem pełnych akt sprawy obrazujących cały przebieg postępowania. Biorąc pod uwagę powyższe, należy uznać, że Zakład, wbrew wytycznym WSA w Kielcach, nadal nie dokonał prawidłowej oceny kwestii przedawnienia wszystkich należności składkowych. Aktualne pozostają zatem wytyczne wynikające z ww. wyroku WSA w Kielcach. Organ nie dokonał bowiem stosownej analizy przedawnienia w odniesieniu do poszczególnych należności z tytułu składek. Tym samym zagadnienie dotyczące przedawnienia należności składkowych skarżącej nie zostało wyjaśnione w stopniu pozwalającym na jednoznaczne przyjęcie, że są one wymagalne. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, okoliczność ta winna być wyjaśniona jako pierwsza. Ponadto, winna być poparta materiałem dowodowym pozwalającym na ocenę zajętego przez organ stanowiska w tym zakresie. W ocenie sądu nie jest również prawidłowa ponowna ocena przesłanki określonej na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Zakład wskazał, że w aktualnie złożonym oświadczeniu majątkowym stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem określiła skarżąca na łączną kwotę [...]– [...] zł. Nie wykazała natomiast aktualnych wydatków ponoszonych na żywność, które w złożonym wniosku określiła na kwotę [...]zł/mc, natomiast wg. danych IPlSS (minimum socjalne na IV kwartał 2025) wydatki na żywność dla 1 – osobowego gospodarstwa emeryckiego oszacowano na kwotę [...]zł. Organ uznał, że kwota wykazanych wydatków jest niższa niż pozostająca do dyspozycji kwota pobieranego świadczenia emerytalno – rentowego i zasiłku pielęgnacyjnego, czyli [...] zł. Zauważyć przy tym należy, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej brak jest rubryki pozwalającej ująć koszty wyżywienia. Rubryki takiej nie zawiera w szczególności punkt "Stałe wydatki związane z utrzymaniem". W przykładowym wyliczeniu rodzajów wydatków nie podano kosztów wyżywienia. Dodatkowo zaznaczyć trzeba, że z treści zaskarżonej decyzji nie wynika jaką konkretnie kwotę wydatków przyjął organ i czy ujął w niej kwotę kosztów wyżywienia, a jeśli tak, to w jakiej wysokości (zgodnie z wnioskiem skarżącej [...] zł/mc, czy wg danych IPISS – 472,18 zł). Ponadto nie może ujść uwadze sądu, że do porównania obu kwot, organ posłużył się po stronie dochodów kwotą brutto (s. 22 zaskarżonej decyzji). Tymczasem przyjęcie górnej granicy wydatków w wysokości [...] zł z uwzględnieniem kosztów wyżywienia podanych przez skarżącą (600 zł/mc) wskazuje, że wysokość ponoszonych wydatków (2366,00 zł) jest na porównywalnym poziomie z dochodem netto (2322,98 zł), a nawet wydatki te przewyższają dochód netto. Ponadto, skarżąca ponownie wyjaśniła, że jest zmuszona korzystać z pomocy finansowej rodziny i znajomych. Natomiast Zakład podsumował tę część swoich rozważań stwierdzeniem, że dochody jakimi dysponuje skarżąca pozwalają na stwierdzenie, że spłata zadłużenia nie pozbawi skarżącej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie negując przy tym problemów zdrowotnych skarżącej, wymogu korzystania przez nią z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, pomocy osób trzecich, Zakład zaakcentował osiąganie przez skarżącą stałego dochodu. Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności faktycznych sprawy, wskazać należy, że nie jest zasadne twierdzenie organu, że sytuacja opisana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie niniejszej nie występuje. W okolicznościach sprawy ustalenia organu o braku omawianej przesłanki naruszają bowiem prawo procesowe. Ponownie podkreślić należy, że niekorzystanie przez skarżącą ze świadczeń pomocy społecznej nie przesądza o możliwości uiszczenia należności z tytułu składek bez wywołania braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb skarżącej. Brakło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentów innych, niż zakwestionowane przez sąd, a które mogłyby pozwolić uznać, że prawidłowy jest wywód organu, co do braku przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Takim nie jest, w ocenie sądu, ten który wskazuje na możliwość ubiegania się o świadczenie wspierające, złożenia wniosku o udzielenie ulgi w formie układu ratalnego, a także na ustawowe ograniczenia dokonywanych potrąceń w ramach postępowania egzekucyjnego. Z punktu widzenia przesłanki z 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy bowiem ocenić stan aktualnie obowiązujący, a nie potencjalny. Wobec powyższego, sąd stwierdził, że organ naruszył przepisy proceduralne, regulujące postępowanie dowodowe, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, tj. kwestii związanych z ewentualnym przedawnieniem zobowiązań składkowych, jak również poprzez błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego wskutek uznania, że w stanie faktycznym sprawy zapłata zaległości składkowych nie pozbawiłaby skarżącej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ponownie rozpoznając sprawę, organ najpierw oceni kwestię ewentualnego przedawnienia wszystkich składek. Jeśli dojdzie do przekonania, że ono nie nastąpiło, da temu wyraz w decyzji w sposób poddający się weryfikacji przez sąd. Następnie ponownie rozważy możliwość umorzenia zaległości składkowych przy uwzględnieniu przedstawionej w wyroku tut. sądu z 4 grudnia 2025 r. (I SA/Ke 429/25) wykładni § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Oceni, czy egzekucja tych należności z majątku skarżącej może pozbawić ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a w konsekwencji zmusić do korzystania z pomocy społecznej w celu zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych i innych, z której dotąd nie korzystała. Następnie Zakład dokona ponownej oceny istnienia przesłanek umorzenia, przedstawiając jej wynik w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., załączając do akt sprawy wszystkie dokumenty je stanowiące. Odnosząc się do wniosku skarżącej zawartego w skardze o umorzenie należności z tytułu składek, sąd ponownie wskazuje, że nie ma uprawnienia do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia, tak jak żąda skarżąca, a więc nie może umorzyć należności z tytułu składek. Uprawnienie do umorzenia tych należności posiada jedynie organ. Jeżeli w ramach dokonywanej kontroli sąd stwierdził, że decyzja narusza prawo, uchyla decyzję w całości lub części, formułując jednocześnie zalecenia do ponownego rozpoznania sprawy. Ponowne wadliwości natury procesowej spowodowały, że wystąpiła przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 153 p.p.s.a., mianowicie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.