I SA/Ke 208/14

Dnia 21 maja 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Grabowska po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym, wniosku W. D. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić wniosek.

W. D. ("skarżący") wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r., nr [...]w przedmiocie podatku akcyzowego złożył sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że od dnia 11 grudnia 2013 r. jest osobą bezrobotną. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z przebywającą aktualnie na urlopie macierzyńskim żoną oraz 7-miesięczną córką. Dochód jego rodziny wynosi łącznie 2117,40 zł brutto miesięcznie i składa się nań otrzymywany przez niego zasiłek dla bezrobotnych (517,40 zł brutto miesięcznie) oraz świadczenie z ZUS uzyskiwane przez żonę (1600 zł brutto miesięcznie). Małżonkowie posiadają rozdzielność majątkową, a rodzina mieszka w mieszkaniu należącym do ojca skarżącego, które jest przez nich samodzielnie utrzymywane. Na miesięczne koszty w tym zakresie składają się: czynsz w kwocie 320,80 zł, opłata za energię - średnio ok. 110 zł, opłata za gaz - średnio ok. 90 zł i opłata za inne media - średnio 50 zł. Ponadto rodzina ponosi koszty utrzymania dziecka (średnio 800 zł miesięcznie) i koszty jego rehabilitacji (280 zł miesięcznie). Pozostałe środki wystarczają jedynie na zakup wyżywienia, środków higienicznych, środków czystości i najpotrzebniejszej odzieży. W ocenie skarżącego w tych okolicznościach nie jest on w stanie czynić oszczędności. Dodał, że nie posiada środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych; nie wykazał również żadnego majątku. Wskazał, że brak zwolnienia go od kosztów sądowych uniemożliwi mu dochodzenie swoich roszczeń. Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy WSA w Kielcach oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 22 kwietnia 2014 r. skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia, w którym podtrzymał dotychczasowe twierdzenia. Dodał, że comiesięczne wydatki pokrywają się z kwotą uzyskiwanego dochodu, jednakże niejednokrotnie są większe niż dochód. W takich wypadkach skarżący musi prosić o pomoc rodzinę. W dniu 28 kwietnia 2014 r. - stosownie do treści art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "ustawa p.p.s.a." - Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez przedłożenie wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy oraz zaświadczenia o sytuacji zdrowotnej dziecka skarżącego wraz z udokumentowaniem wskazanych we wniosku kosztów rehabilitacji. W odpowiedzi skarżący przedłożył: zaświadczenie wystawione przez chiropraktyka-osteopatę z dnia 9 maja 2014 r. wskazujące na występowanie u N.D. prawostronnej asymetrii napięciowej mięśniowej w trakcie leczenia; rachunek nr 164/14 z dnia 9 maja 2014 r. za zabiegi rehabilitacyjne dla N. D. za okres od stycznia do maja 2014 r. w łącznej wysokości 1400 zł; pismo z dnia 12 maja 2014 r., w którym W. D.. oświadcza, że nie posiada żadnych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych; oświadczenie A.D. z dnia 12 maja 2014 r., że z uwagi na istnienie między nią a W. D. ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej, nie wyraża ona zgody na przedłożenie wyciągu lub wykazu rachunków bankowych, w tym kont dewizowych obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy oraz kserokopię umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność majątkową pomiędzy W. D. i A. R. z dnia 20 września 2012 r. zawartej w Kielcach w formie aktu notarialnego przed notariuszem M.K.(Repertorium A Nr 8522/2012). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Po wniesieniu sprzeciwu sąd nie ocenia poprawności rozstrzygnięcia wydanego przez referendarza sądowego, lecz rozstrzyga wniosek od nowa, korzystając z całości dowodów zgromadzonych we wcześniejszym postępowaniu (por. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r. sygn. akt FZ 375/04 – FZ 377/04). Wniesienie w niniejszej sprawie sprzeciwu spowodowało zatem, że postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 kwietnia 2014 r. utraciło moc. Zgodnie z przepisem art. 199 ustawy p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu (przewidzianego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy, która może być udzielona w zakresie całkowitym lub częściowym. W przedmiotowej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, gdyż - jak wynika z akt sprawy - wnioskuje o zwolnienie od kosztów sądowych. Przyznanie osobie fizycznej tego rodzaju zwolnienia uwarunkowane jest wykazaniem przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma zatem wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2010 r. sygn. akt II GZ 409/10). Z powyższego uregulowania wynika nadto, że ubiegający się o prawo pomocy powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Sąd w pierwszej kolejności zauważa, że skarżący - wezwany na mocy art. 255 ustawy p.p.s.a. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie dodatkowych dokumentów - nie wykonał w pełni tego wezwania. Co prawda złożył zaświadczenie o stanie zdrowa swojej córki, udokumentował wydatki związane z jej rehabilitacją, a także oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych, lecz nie przedłożył wyciągu z posiadanych przez jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy. Przesłał jedynie oświadczenie A.D. w przedmiocie odmowy udostępnienia ww. danych z uwagi na panujący między małżonkami ustrój rozdzielności majątkowej. Tymczasem w orzecznictwie wprost wskazuje się, że rozdzielność majątkowa nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 441/11, LEX nr 896371). Rozdzielność majątkowa pozostaje bowiem bez wpływu na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto zaznaczenia wymaga, że wykazanie pełnego stanu majątkowego wszystkich osób wspólnie ze skarżącym prowadzących gospodarstwo jest niezbędne dla prawidłowej oceny wniosku. Wobec tego Sąd - nie uzyskując pełnej informacji na temat sytuacji majątkowej żony skarżącego - nie był w stanie dokonać wyczerpującej weryfikacji sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego możliwości płatniczych. Mógł jedynie dokonać oceny w oparciu o informacje ujawnione przez samą stronę. Mając zatem na względzie okoliczności przedstawione w formularzu PPF, a także wynikające ze sprzeciwu i z załączonych do akt sprawy dokumentów, Sąd uznał, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Należy bowiem wskazać, że skarżący i jego rodzina mają stałe źródło utrzymania, a osiągany przez nich dochód miesięczny brutto wynosi 2117,40 zł. Kwota ta – jak wskazał skarżący – wystarcza na pokrycie podstawowych potrzeb rodziny. W przypadku większych wydatków skarżący może zaś liczyć na pomoc rodziny (na okoliczność tę strona wskazała w sprzeciwie). Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej skarżącego jest także to, że potrzeby mieszkaniowe jego rodziny są zaspokojone. Mieszkają oni bowiem w lokalu należącym do ojca skarżącego. Podkreślenia wymaga również to, że skarżący nie wykazał żadnych zaległości w płatnościach zobowiązań, choćby tych związanych z utrzymaniem mieszkania. Fakt niezalegania z bieżącymi opłatami (okoliczność ich systematycznego opłacania) świadczy zaś o tym, że strona posiada dostateczne środki na zapewnienie sobie i swojej rodzinie minimum egzystencji, a jej sytuacja materialna jest stabilna. Ponadto zauważyć należy, że skarżący ponosi niektóre związane ze wszczętym postępowaniem koszty, choćby te wynikające ze stosunku pełnomocnictwa. Należności te stanowią zobowiązania cywilnoprawne, których Sąd nie może traktować priorytetowo w stosunku do należności publicznoprawnych, jakimi są koszty w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Podkreślany przez skarżącego fakt, że między nim a jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa również nie wpływa na rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest bowiem pogląd (podzielany przez Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę), zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a obowiązku tego nie znosi ustanowiona między nimi rozdzielność majątkowa (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 1020/12, LEX nr 1240477; z dnia 15 marca 2012 r. sygn. akt I OZ 150/12, LEX nr 1136745 oraz z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 434/13, LEX 1394354, z dnia 31 maja 2012 r., sygn. akt I OZ 410/12, LEX nr 1239478). Zaznaczenia wymaga również to, że skarżący jest osobą młodą i - mimo aktualnego statusu bezrobotnego - ma możliwość przekwalifikowania w celu odnalezienia się na rynku pracy. Nie bez znaczenia jest również to, że postępowania, co do których skarżący wniósł skargi do WSA w Kielcach (m.in. sygn. akt I SA/Ke 207/14 i I SA/Ke 208/14) dotyczyły podatku akcyzowego od nabycia wspólnotowego samochodów, sprzedawanych następnie w ramach prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej. Oznacza powyższe, że strona dysponowała środkami ze sprzedaży samochodów, których w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy nie ujawniła. Zaprezentowanego stanowiska w sprawie udzielenia stronie prawa pomocy nie zmienia przy tym okoliczność, że skarżący w tutejszym Sądzie wszczął już kilka wymagających uiszczenia wpisu sądowego postępowań sądowoadministracyjnych. Podsumowując stwierdzić należy, że opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zwolnienie z ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku wskazanego w art. 84 Konstytucji RP. Zastosowanie tego wyjątku odnosi się jedynie do sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z danych ujawnionych przez stronę w niniejszej sprawie nie wynika jednak, by w jej przypadku taka szczególna sytuacja wystąpiła. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. oraz art. 260 ustawy p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.