I SA/Ke 100/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grabowska po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2018 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu V. Sp. z o.o. spółka komandytowa w K. od postanowienia starszego referendarza sądowego z 23 kwietnia 2018 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi V. Sp. z o.o. spółka komandytowa w K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty, marzec, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, listopad 2009 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

W dniu 10 kwietnia 2018 r. skarżąca V. Sp. z o.o. spółka komandytowa w K. (dalej spółka) w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z [...] r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009 r. złożyła sporządzony na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w osobie P.Z.. W uzasadnieniu wniosku spółka wskazała, że nie może pokryć kosztów sądowych, a przyczyną tego są zabezpieczenia i egzekucje urzędów skarbowych w wyniku czego Spółka ma zajęte rachunki bankowe i wszelkie płynne aktywa, tak że nie mogła tworzyć rezerw na koszty sądowe. Spółka jest poważnie zadłużona również w firmie doradczej, z której usług korzystała na wcześniejszym etapie postępowania. Spółka wskazała wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych w wysokości 2.485.690,72 zł, wartość środków trwałych w wysokości 231.499,11 zł, stratę za ostatni rok obrotowy w wysokości 811.749 zł. Spółka nie wskazała rachunków bankowych. Spółka przedłożyła kserokopie wielu dokumentów m.in. bilans z uwzględnieniem bufora rok 2018 na koniec lutego 2018 r., z którego wynika stan aktywów trwałych 1.513.946,24 zł, aktywa obrotowe 22.722.597,03, kapitał (fundusz własny 2.134.004,96 zł, zobowiązania i rezerwy na zobowiązania 22.102.538,31 zł. Ponadto wybiórczo raporty kasowe z roku 2017, 2016, 2015, rozrachunki na dzień 28 lutego 2018 r., zapisy na koncie od 1 stycznia 2018 r. do 28 lutego 2018 r, wyciągi z rachunków bankowych, dokumenty dotyczące egzekucji. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z 23 kwietnia 2018 r. oddalił wniosek spółki o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Podniósł, że sytuacja majątkowa spółki tj. wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych, wartość środków trwałych pozwala przyjąć, iż spółka dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych i ewentualnie kosztów ustanowienia pełnomocnika. Spółka wywiodła sprzeciw od postanowienia. Wskazała, że przyczyną złożenia wniosku nie było – jak stwierdza zaskarżone postanowienie – poniesienie straty (choć niewątpliwie strata w znacznej wysokości pozostaje w związku z możliwościami finansowymi), ale brak możliwości wykonania obowiązku zapłaty kosztów sądowych spowodowany zablokowaniem wszystkich płynnych aktywów spółki w licznych postępowaniach zabezpieczających prowadzonych przez organy podatkowe (w tym między innymi w sprawie zobowiązań będących przedmiotem oceny w niniejszej sprawie). Spółka nie posiada aktywów, które mogłaby spieniężyć za gotówkę i z pominięciem zajętego rachunku bankowego z uzyskanych wpływów uregulować ciążące na niej koszty. Sytuacja taka utrzymuje się od 2-3 lat i ma charakter trwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej: p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowień referendarza sądowego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach tych, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przedstawione przez stronę okoliczności nie pozwalają sądowi dokonać pełnej analizy jej sytuacji materialnej. We wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka nie wskazała stanu rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Uwzględniając przedłożone przez spółkę dokumenty jako prawidłowe należy ocenić stanowisko starszego referendarza sądowego, że sytuacja finansowa spółki nie wskazuje na to, by nie była ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Należy zwrócić uwagę, że ustawodawca w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie wprowadził wymogu braku jakiegokolwiek majątku, ale wymóg braku środków - uzależniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy od wykazania braku efektywnych aktywów (np. gotówki), gdyż tylko za pomocą środków pieniężnych ponoszone są koszty postępowania. Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Pomimo sygnalizowanych problemów finansowych spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, a z oświadczeń przez nią składanych nie wynika, że nie zamierza kontynuować swojej działalności. Tak więc koszty sądowe, które strona skarżąca jest obowiązana ponieść w zainicjowanej sprawie winny być traktowane na równi z innymi jej zobowiązaniami, wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej oraz kosztami związanymi z jej prowadzeniem. W ocenie Sądu, skoro spółka jest obecna w obrocie prawnym, to znaczy, że gotowa jest ponosić ryzyko gospodarcze, w tym sporów prawnych. W orzecznictwie przyjmuje się, że przedsiębiorstwo, które nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, LEX nr 477191). Sąd podkreśla, że o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia pełnomocnika nie przesądza fakt, że prowadzona przez skarżącą działalność wygenerowała za rok 2017 stratę w kwocie 811.749,83 zł. Wskazać bowiem należy, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Ponadto aktywa trwałe spółki stanowią 1.513.946,24 zł, aktywa obrotowe 22.722.597,03, kapitał (fundusz własny) 2.134.004,96 zł, a zobowiązania i rezerwy na zobowiązania 22.102.538,31 zł. Zdaniem Sądu, kwoty te nie pozwalają dać wiary, że spółka nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Biorąc pod uwagę skalę na jaką spółka prowadzi działalność gospodarczą nie do przyjęcia jest wniosek, że uiszczenie kosztów sądowych oraz ewentualne poniesienie kosztów pełnomocnika w sprawie wpłynie na jej kondycję finansową. Sytuacja majątkowa spółki wynikająca z przedstawionych przez nią dokumentów, tj. wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych, wartość środków trwałych nie pozwala stwierdzić, że nie dysponuje ona dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych. Spółka nie wykazała również, że jej kondycja finansowa uzasadnia przyznanie pełnomocnika z urzędu. Uczestnicząc w obrocie gospodarczym powinna liczyć się z pojawieniem się konieczności skorzystania z profesjonalnej pomocy prawnej, zabezpieczając odpowiednie środki na ten cel. Na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego konieczne koszty stanowią wpis od skargi, który wynosi 3.063 zł. Jest to kwota, przy uwzględnieniu przedłożonych dokumentów, możliwa do poniesienia przez skarżącą spółkę. Wymaga również podkreślenia, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.