I SA/Go 345/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Juszczyk – Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi A.O. na decyzję Izby Administracji Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2011 rok postanawia: przywrócić termin do wniesienia skargi kasacyjnej.

Wyrokiem z dnia 15 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Go 345/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę A.O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2011 r. Odpis powyższego wyroku wraz z uzasadnieniem doręczono skarżącej w dniu 3 kwietnia 2018 r. (z.p.o. – k. 196 akt sądowych). W dniu 30 kwietnia 2018 skarżąca nadesłała formularz PPF wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 10 maja 2018 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącą z opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem (pkt. 1 postanowienia). W pozostałym zakresie oddalił wniosek skarżącej (pkt 2 postanowienia). Po rozpoznaniu wniesionego przez skarżącą sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim postanowieniem z dnia 19 czerwca 2018r. utrzymał w mocy pkt 1 postanowienia referendarza. Jednocześnie zmienił pkt 2 ww. postanowienia w ten sposób, że ustanowił dla skarżącej adwokata i oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła skarżącej pełnomocnika w osobie adwokata P.B., który korespondencję o wyznaczeniu go pełnomocnikiem w niniejszej sprawie odebrał w dniu 26 lipca 2018 r. (k. 252 i 253 akt sądowych). Pismem z [...] sierpnia 2018 r. ww. Rada poinformowała tutejszy Sąd, że w związku z wnioskiem ww. pełnomocnika postanawia zwolnić adwokata P.B. z obowiązków pełnomocnika z urzędu dla A.O. i wyznacza w jego miejsce adwokata K.K. Adwokat K.K. korespondencję o wyznaczeniu go pełnomocnikiem w sprawie odebrał w dniu 14 sierpnia 2018 r. (k. 274 i 275 akt sądowych). W dniu 30 sierpnia 2018 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym) adwokat K.K. przedłożył opinię o braku podstaw do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 15 lutego 2018 r. sygn. akt I SA/Go 345/17. Postanowieniem z dnia 6 września 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, na podstawie art. 177 § 5 w zw. z art. 177 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", zawiadomił Okręgową Radę Adwokacką, że wyznaczony w ramach przyznanego A.O. prawa pomocy adwokat K.K. wykonał po terminie obowiązek polegający na złożeniu w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 15 lutego 2018 r. sygn. akt l SA/Go 345/17, opinii o braku podstaw do wywiedzenia skargi kasacyjnej. Jednocześnie poinformował, że ma obowiązek wyznaczenia nowego pełnomocnika w sprawie. Pismem z [...] września 2018 r. Okręgowa Rada Adwokacja poinformowała, że zwolniono adwokata K.K. z obowiązków pełnomocnika i wyznaczono w jego miejsce adwokata M.K. Informację o wyznaczeniu go pełnomocnikiem, ten ostatni odebrał w dniu 18 września 2018 r. W dniu 19 października 2019 r. do tut. Sądu wpłynęła opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, która – co zostało stwierdzone zarządzeniem sędziego z 31 października 2018 r. - sporządzona została po terminie określonym w art. 177 § 4 w zw. z § 3 P.p.s.a. Wraz z doręczeniem stronie opinii, poinformowano ją, że z powodu uchybienia pełnomocnika terminowi do złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, termin dla strony do wniesienia skargi kasacyjnej, o którym mowa art. 177 § 4 zd. 3 P.p.s.a., upłynął. Skarżąca złożyła kolejny wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, który tut. Sąd przekazał właściwej Okręgowej Radzie Adwokackiej. Pismem z [...] marca 2019 r. ORA poinformowała o wyznaczeniu adwokata E.C. pełnomocnikiem z urzędu dla A.O. Korespondencję o wyznaczeniu pełnomocnik odebrał w dniu 11 marca 2019 r. Pismem nadanym w dniu 10 kwietnia 2019 r. pełnomocnik wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, przedkładając tą też w załączeniu. We wniosku podała, że do dnia dzisiejszego, niekorzystne dla strony orzeczenie, nie zostało zaskarżone. Konieczność zachowania przymusu adwokacko-radcowskiego oraz brak dostatecznej wiedzy w tym temacie, uniemożliwiał podjęcie właściwych działań w terminie. Wskazała, że w związku z poinformowanie jej o wyznaczeniu pełnomocnikiem dla skarżącej, zostały podjęte niezwłocznie działania, zmierzające do zapoznania się z aktami niniejszej sprawy (czynności utrudnione z uwagi na niedostępność fizyczną akt sprawy przekazanych do NSA, celem rozpoznania zażalenia), a następnie przygotowania środka zaskarżenia w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o przywrócenie terminu zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z regułą zawartą w art. 85 P.p.s.a., czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Stosownie jednak do postanowień art. 86 § 1 P.p.s.a. - jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Instytucja ta ma jednak charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie w przypadku, gdy strona wystąpi z takim wnioskiem w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu; równocześnie ze złożeniem wniosku dokona czynności, dla której określony był termin oraz uprawdopodobni okoliczności wskazuję na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). W tym kontekście należy wskazać, że kryterium braku winy, jako przesłanki przywracającej termin do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. Można o nim mówić jedynie wtedy, gdy strona lub jej pełnomocnik nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (post. NSA z 2.10.2002 r., V SA 793/03). Przeszkody te muszą mieć charakter zewnętrzny i obiektywny. Strona musi uwiarygodnić swą staranność, jak również fakt, że przeszkoda, która spowodowała niedotrzymanie terminu, była od niej niezależna. Ocena braku winy w uchybieniu terminu należy wyłącznie do sądu, który powinien uwzględniać wszystkie okoliczności sprawy. Podkreślanie wymaga również, że w art. 87 § 2 P.p.s.a. mowa jest o uprawdopodobnieniu, co oznacza złagodzenie rygorów dowodowych odnośnie okoliczności usprawiedliwiających niedopełnienie czynności procesowej w terminie (vide: postanowienie NSA z 18.04.2018 r., sygn. akt II OZ 350/18). Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie wniosek zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należało ustalić jednak, kiedy rozpoczął swój bieg termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Zgodnie bowiem z art. 177 § 3 P.p.s.a., w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Przy czym, jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253§ 2 P.p.s.a. nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Sąd doręcza odpis opinii stronie. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii, o czym sąd poucza stronę, dokonując doręczenia (art. 177§ 4 P.p.s.a.). Przepisu § 4 zdanie trzecie nie stosuje się, jeżeli sąd stwierdzi, że opinia nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności. W takim przypadku sąd zawiadamia o tym właściwą okręgową radę adwokacką, radę okręgowej izby radców prawnych, Krajową Radę Doradców Podatkowych lub Krajową Radę Rzeczników Patentowych, która wyznacza innego pełnomocnika (art. 177 § 5 cyt. ustawy). W stanie faktycznym sprawy, termin do wniesienia skargi kasacyjnej zaczął zatem biec od dnia 26 lipca 2018 r. tj. od dnia zawiadomienia adwokata P.B. o tym, że został wyznaczony pełnomocnikiem z urzędu dla A.O. Termin ten upłynął bezskutecznie w dniu 27 sierpnia 2018 r. Kolejni dwaj wyznaczeni z urzędu pełnomocnicy tj. adwokat K.K. oraz adwokat M.K., wnosili do Sądu opinie o braku podstaw do złożenia skargi kasacyjnej. Obie opinie zostały wniesione po terminie do wniesienia skargi kasacyjnej. Skutkowało to niemożliwością zastosowania nowego terminu dla strony, o którym mowa w art. 177 § 4 zd 3 P.p.s.a. Przyjąć bowiem należy, że z powodu uchybienia terminowi do złożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, upłynął także dla strony termin do wniesienia skargi kasacyjnej (vide. B. Dauter w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz do art. 177, opubl. LEX). Skarga kasacyjna została wniesiona przez czwartego z ustanowionych z urzędu pełnomocników tj. adwokata E.C. w dniu 10 kwietnia 2019 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Poddając ocenie tenże wniosek - zdaniem Sądu - spełnia on wskazane na wstępie wymogi formalne. Przede wszystkim złożono go z zachowaniem terminu o którym mowa w art. 87 § 1 P.p.s.a. tj. w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu. Zgodnie bowiem z utrwalonym stanowiskiem, w przypadku zmiany pełnomocnika ustanowionego z urzędu, przyczyna uchybienia terminu ustaje w dniu, w którym tenże ma rzeczywistą możliwość wniesienia skargi kasacyjnej po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu 30 dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu do występowania w sprawie (por. m.in. postanowienie NSA z 5 czerwca 2014 r., II OZ 543/14, Lex nr 1493030, postanowienie NSA z 19 lipca 2012 r. II OZ 612/12, Lex nr 1225743, postanowienie NSA z 4 kwietnia 2012 r., I OZ 211/12, Lex nr 1136780, postanowienie NSA z 12 maja 2011 r., II GZ 243/11, postanowienie NSA z 8 czerwca 2005 r., I FZ 198/06, postanowienie NSA z 15 kwietnia 2005 r., II OZ 253/05, dostępne w CBOSA, a także B. Dauter, w: Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Wyd. Lexis Nexis, Warszawa 2009 r., s. 267 – 268). Koncepcja ta z jednej strony gwarantuje stronie i jej pełnomocnikowi czas niezbędny do sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia wraz z żądaniem przywrócenia terminu, z drugiej zaś nie pozwala na nieograniczoną w czasie możliwość składania wniosku w trybie art. 86 P.p.s.a. (por. m.in. postanowienie NSA z 15 czerwca 2012 r. sygn. akt I OZ 426/12, CBOSA). Skoro zatem obecnego pełnomocnika zawiadomiono o wyznaczeniu do prowadzenia sprawy w dniu 11 marca 2019 r., to zgodnie z ww. koncepcją przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej mogła ustać ustała najpóźniej w dniu 10 kwietnia 2019 r. Skoro wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony w tym właśnie dniu, to termin do jego złożenia został zachowany. W dalszej kolejności należało zatem ocenić, czy w sprawie uprawdopodobniono, że uchybienie terminu do złożenia skargi kasacyjnej nastąpiło bez winy skarżącej lub reprezentującej jej obecnie pełnomocnika. W ocenie Sądu, w sprawie nie można przyjąć, że uchybienie terminu do złożenia skargi kasacyjnej nastąpiło z winy strony skarżącej. Biorąc pod uwagę spóźnione działania kolejno wyznaczanych z urzędu pełnomocników oraz fakt, że upływ terminu w znacznej mierze był związany z procedurą wyznaczania a następnie zmiany pełnomocnika z urzędu, Sąd doszedł do przekonania, że wniosek jest zasadny. Sąd podziela w tym zakresie pogląd orzeczniczy, że okoliczność zmiany pełnomocnika może stanowić podstawę wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (por. m.in. postanowienie NSA z 7 lipca 2017 r., II OZ 715/17, postanowienie NSA z 11 października 2017 r. , II OZ 1212/17). W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.