I SA/Go 269/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku radcy prawnego S. L. o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi D. S. na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania postanawia: przyznać ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim na rzecz radcy prawnego S. L., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, kwotę 4.050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem opłaty za udział w postępowaniu kasacyjnym.

Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt I SPP/Go 25/22 przyznano D.S. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Okręgowa Izba Radców Prawnych wyznaczyła pełnomocnikiem z urzędu dla skarżącej radcę prawnego S.L.. W ramach udzielonej pomocy prawnej wyznaczony pełnomocnik z urzędu ustanowił pełnomocnika substytucyjnego, radcę prawnego J.Z., która złożyła do sądu wniosek o udostępnienie akt do wglądu oraz wykonanie ich fotokopii. W dniu 31 sierpnia 2022 r. sporządził i złożył skargę kasacyjną od wyroku z dnia 24 marca 2022 r. sygn. akt I SA/Go 269/21, w której zawarł wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że nie zostały one opłacone w całości ani w części. Wyrokiem z 26 stycznia 2023 r. sygn. akt I GSK 1835/22 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną skarżącej. Pismem z dnia [...] kwietnia 2023 r. r. pr. S.L. złożył wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu w wysokości 150% opłaty podstawowej, powiększonej o podatek od towarów i usług. Jednocześnie oświadczył, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części. Argumentując swój wniosek pełnomocnik wskazał, że wysokość wnioskowanych kosztów jest wynikiem nakładu pracy radcy prawnego, który sprowadzał się do zapoznania się z aktami sprawy oraz ich analizą. Pełnomocnik wskazał, że niezbędne czynności, które zostały wykonane to także analiza orzecznictwa, kontakt ze skarżącą oraz sporządzenie skargi kasacyjnej do NSA, której przygotowanie zajęło kilka dni. Mając na uwadze nakład pracy, zawiłość sprawy oraz zaangażowanie pełnomocnika zdaniem wnioskodawcy uzasadniało podwyższenie opłaty na podstawie § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 68). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stawki opłat i zasady ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68); zwane dalej rozporządzeniem z dnia 3 października 2016 r. W myśl § 2 rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia oraz 2) niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu. Natomiast zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Ponadto opłatę podwyższa się o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług (§ 4 ust. 3 rozporządzenia). Zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia, opłaty w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna - opłatę obliczoną na podstawie § 8. W myśl § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia, opłata za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wynosi 50% opłaty określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji nie prowadził sprawy ten sam adwokat – 75% tej opłaty, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł. Powołany przepis § 8, zawierający wykaz opłat za udzieloną z urzędu przez radcę prawnego pomoc prawną w zależności od wartości przedmiotu sprawy, utracił moc z dniem 27 kwietnia 2023 r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2023 r. sygn. akt SK 85/22 (Dz. U. 23 poz. 796), ponieważ został uznany za niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zadanie pierwsze Konstytucji RP. W wyroku tym wskazano, że wskutek wyeliminowania tego przepisu z systemu prawa, co rodzi jeszcze dalej idące konsekwencje niż tzw. obalenie domniemania konstytucyjności przepisów rozporządzenia z 3 października 2016 r., powstanie możliwość zasądzenia opłaty przysługującej radcy prawnemu z urzędu na podstawie odpowiednio stosowanych przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265) (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 2042/22, orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie sąd zdecydował o zastosowaniu stawki zgodnie z rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. i wziął pod uwagę, że radcowie prawni stanowią grupę podmiotów podobnych, posiadających – w zakresie prawa do wynagrodzenia – wspólną cechę istotną w rozumieniu art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, a więc także w rozumieniu art. 32 ust. 1 Konstytucji. Całą tę grupę charakteryzuje to, że jedynym przedmiotem działalności palestry jest świadczenie profesjonalnej pomocy prawnej osobom fizycznym, osobom prawnym oraz innym podmiotom określonym w ustawie. Pomoc ta – co do zasady - świadczona jest w ramach wyboru: to radca prawny i jego potencjalny klient ustalają warunki reprezentacji. Niemniej jednak radca prawny w określonych sytuacjach zostać może zobowiązany przez państwo do świadczenia pomocy prawnej z urzędu wobec osób, które nie są w stanie ponieść kosztów pomocy prawnej. W obu przypadkach radca prawny zobligowany jest do dochowania jak największej staranności w wykonywaniu swoich obowiązków i dbania o interesy klienta (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 18 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Go 446/20). W tej sytuacji w kwestii zasądzenia wysokości opłaty na rzecz pełnomocnika z urzędu w niniejszej sprawie, w której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna wynosząca 75.510,06 zł znajduje odpowiednie zastosowanie § 2 rozporządzenia z 22 października 2015 r., czyli pkt 6 (§ 2), zgodnie z którym stawki minimalne przy wartości przedmiotu sprawy, powyżej 50.000 zł do 200.000 zł wynoszą 5.400 zł. W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik z urzędu ustanowił pełnomocnika substytucyjnego, radcę prawnego J.Z., która złożyła wniosek o udostępnienie akt do wglądu oraz wykonanie ich fotokopii. Pełnomocnik z urzędu w dniu 31 sierpnia 2022 r. sporządził i złożył skargę kasacyjną od wyroku z dnia 24 marca 2022 r. W ocenie sądu nakład pracy pełnomocnika oraz zawiłość sprawy nie uzasadniały podwyższenia opłaty na podstawie § 4 ust. 2 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. Jak wynika z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanego w niniejszej sprawie, jak i ze skargi kasacyjnej, spór w niniejszej sprawie dotyczył oceny materiału dowodowego, a stopień zaangażowania pełnomocnika w sprawę nie odbiegał od nakładów pracy poczynionych przez pełnomocników w sprawach o podobnym charakterze. W świetle powyższego, mając na uwadze treść powołanych wyżej przepisów (tj. § 2 pkt 6 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w związku z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r.), uwzględniając charakter sprawy, nakład pracy pełnomocnika oraz jego wkład w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia, a także fakt, że wyznaczony z urzędu pełnomocnik prowadził sprawę w drugiej instancji, postanowiono przyznać wynagrodzenie w wysokości 4.050 zł (tj. 75% z kwoty 5.400 zł), podwyższone o stosowną stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą w dniu orzekania. W świetle powyższego w oparciu o powołane wyżej przepisy postanowiono jak w sentencji.