I SA/Go 144/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 stycznia 2019 r. sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 11 grudnia 2018 r. sygn. akt I SA/Go 144/18 w sprawie ze skargi W. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za marzec 2015 r. z tytułu obrotu suszem tytoniowym postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie i zwolnić skarżącego od wpisu od skargi kasacyjnej w części przekraczającej 1.890 (słownie: tysiąc osiemset dziewięćdziesiąt) złotych.

Wyrokiem z dnia 31 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Go 144/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę W. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] stycznia 2018r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za marzec 2015 r. z tytułu obrotu suszem tytoniowym. Od powyższego wyroku skarżący, reprezentowany przez adwokata, wniósł skargę kasacyjną. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 18.894 zł skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia do kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że w związku ze skargą do tutejszego Sądu na ww. decyzję otrzymał pomoc w zakresie częściowego zwolnienia z opłat sądowych i opłaty te z pomocą małżonki zapłacił. Wyjaśnił, iż ma zawieszoną działalność gospodarczą. Zawieszenie to wynikało ze stanu zdrowia powstałego w wyniku choroby od maja 2015r. W związku z zaległością podatkową wszelkie wpływy na rachunek bankowy są zajmowane na poczet zobowiązań podatkowych. Skarżący oświadczył, iż nie posiada wartościowych rzeczy ani też nieruchomości. Stwierdził, że w aktualnej sytuacji materialnej nie ma możliwości zapłaty wpisu w takiej wysokości. Zaznaczył, że przyznanie prawa pomocy ww. zakresie pozwoliłoby na zapewnienie prawa do zbadania przez Naczelny Sąd Administracyjny sprawy. Nadto skarżący wniósł o uwzględnienie wszelkich dowodów zebranych podczas poprzedniego postępowania dotyczących źródeł jego dochodów i stanu zdrowia. Zarządzeniem z dnia 5 listopada 2018 r. referendarz sądowy, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.") wezwał skarżącego aby w terminie 7 dni dodatkowo złożył: a) zestawienie wartości przychodów z działalności gospodarczej żony skarżącego oraz kosztów ich uzyskania za ostatnie trzy miesiące; b) kopii ostatnich trzech deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług składanych przez żonę skarżącego w związku z tymi działalnościami; c) oświadczenie żony skarżącego o posiadanych: nieruchomościach; oszczędnościach; papierach wartościowych i innych prawach majątkowych (np. udziały, polisy inwestycyjne; przedmiotach wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł (np. samochody, maszyny); d) wyciągi ze wszystkich kont bankowych skarżącego i jego żony za ostatnie 2 miesiące (w szczególności [...] ). W odpowiedzi na powyższe skarżący nadesłał oświadczenie małżonki, z którego wynika, że posiada nieruchomości: budynek w działalności gospodarczej obciążony hipoteką 1200 000 zł, mieszkanie prywatne obciążone hipoteką w wysokości 100.000 zł, dom obciążony hipoteką 420000 zł. Posiada także dwa samochody marki M: jeden w działalności gospodarczej obciążony kredytem o wartości 40 000 zł i drugi o wartości 50 000 zł. Nie posiada oszczędności, papierów wartościowych oraz innych prawa majątkowych. Przedstawił także wyciągi z rachunków bankowych małżonki, złożoną przez nią deklarację dla podatku od towarów i usług za sierpień, wrzesień i październik 2018 r. oraz podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za okres [...].01.2018 r. – [...].10.2018 r. i [...].08.2018 r. – [...].10.2018 r. Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W motywach uzasadnienia postanowienia referendarz stwierdził, że przedstawiony przez skarżącego obraz jego sytuacji rodzinnej, majątku i dochodu jest niepełny. Skarżący ponownie, pomimo korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika nie wypełnia w sposób prawidłowy formularza PPF. Nie wskazał w nim żadnych informacji o kosztach utrzymania skarżącego i źródłach ich finansowania. Już sama ta okoliczność, zdaniem referendarza, skutkować może odmową przyznania prawa pomocy. Tak samo negatywnie, jako próbę ukrycia swoich rzeczywistych zdolności płatniczych, referendarz ocenił okoliczność nie nadesłania czytelnych wyciągów ze wszystkich kont bankowych małżonki skarżącego. Niezależnie od powyższego referendarz stwierdził, że sytuacja majątkowa rodziny skarżącego nie uzasadnia zwolnienia go z kosztów sądowych. Wyjaśnił, że z prowadzonego wcześniej postępowania w przedmiocie prawa pomocy wynika, że skarżący nie prowadzi wspólnego gospodarstwo domowego z żoną, mają oni ustanowioną rozdzielność majątkową. Wskazał, że jeżeli w małżeństwie skarżącego nie orzeczono separacji bądź rozwodu, uzasadnione jest żądanie złożenia dokumentacji obrazującej dochody jego małżonki. Fakt istnienia pomiędzy małżonkami rozdzielności majątkowej małżeńskiej, a nawet nie prowadzenie przez małżonków wspólnego gospodarstwa domowego i pozostawania w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to małżonka nie może pomóc w uiszczeniu kosztów postępowania. Referendarz stwierdził, że z oświadczenia żony skarżącego wynika, iż dysponuje ona znacznym majątkiem, na który składają się nieruchomości i ruchomości o łącznej wartości około 1.810.000 zł. Wszystkie nieruchomości oraz jeden z samochodów obciążone są kredytami. Analiza nadesłanych wyciągów bankowych wskazuje, że na spłatę kredytów i pożyczek żona skarżącego przeznacza co najmniej 10.399,41 zł (kredyt hipoteczny w G, umowa pożyczki w L, kredyt w B). Wysokość tych zobowiązań może być większa ponieważ, jak wskazano wyżej, pomimo wezwania skarżący nie nadesłał czytelnych wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych, co uniemożliwia pełną analizę przepływów pieniężnych. W ocenie referendarza nadesłane dokumenty jasno wskazują jednak, że żona skarżącego osiąga stałe, wysokie przychody z działalności gospodarczej (w ostatnich trzech miesiącach średnio 31.138,85 zł), które w większości przeznaczane są na spłatę zobowiązań cywilnoprawnych. W tej sytuacji, zdaniem referendarza, przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 18.894 zł) oznaczałaby dofinansowanie prywatnego przedsiębiorstwa z budżetu państwa i to w sytuacji gdy dysponuje ono znacznym majątkiem. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Wniósł o uchylenie ww. postanowienia i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadniając sprzeciw skarżący, podobnie jak w złożonym wniosku PPF, podniósł, że otrzymał pomoc w zakresie częściowego zwolnienia z opłat sądowych i dlatego też uiścił już wszystkie opłaty zarówno w zakresie skargi na decyzje jak i skargi kasacyjnej. W tej sytuacji prawnej i faktycznej pomoc obejmuje swoim zakresem wszelkie przyszłe i potencjalne koszty sądowe. Skarżący podkreślił, że w przedmiotowym postanowieniu Sąd nie podjął merytorycznej dyskusji na ten temat. Skarżący zaznaczył, iż pomimo powyższego po złożeniu odpowiedniego druku PPF i wypełniając wezwanie do uzupełnienia wniosku złożył wszelkie dokumenty i wyjaśnienia, które wskazywały, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w sprawie. Kwestie nieczytelności wyciągów winny być, jego zdaniem, zdaniem przedmiotem wezwania do przedstawienia czytelnych a nie powodem bezpośrednio odrzucenia wniosku. Skarżący stwierdził, że w postanowieniu nie zwrócono uwagi na wysokość opłat sądowych w sprawie. Wysokość tej opłaty (wpis sądowy) to kwota ponad 18 000 zł. Zaznaczył, iż jest to kwota bardzo wysoka jak na możliwości finansowe strony oraz jej współmałżonka. Skarżący podkreślił, że od kilku lat jest chory i nie jest w stanie prowadzić działalności gospodarczej czy nawet innych form zarobkowania. Tylko pomoc rodziny pozwala mu na funkcjonowanie. Wskazał, że małżonka udziela mu doraźnej pomocy z uwagi na stan jego zdrowia, pomimo rozdzielności majątkowej. Jednak nie posiada ona możliwości do uregulowania takich wysokich kosztów wpisu sądowego. Skarżący zaznaczył, że majątek żony jest obciążony w ogromnym stopniu zobowiązaniami finansowymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (m.in. postanowień o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że postanowieniem z dnia 29 maja 2018r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim zwolnił skarżącego od wpisu od skargi w części przekraczającej 3.779 zł. Uzasadniając to postanowienie Sąd wyjaśnił, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do zwolnienia skarżącego w całości od kosztów sądowych. W ocenie Sądu treść ww. postanowienia jednoznacznie wskazuje, że skarżący uzyskał nim pomoc prawną jedynie w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu od skargi. Tym samym skarżący, co istotne reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, nie powinien mieć wątpliwości co do zakresu przyznanej mu pomocy. Z uwagi na powyższe, pogląd skarżącego jakoby uiścił już wszystkie opłaty zarówno w zakresie skargi na decyzje jak i skargi kasacyjnej jest błędny. Przechodząc do oceny zaskarżonego postanowienia przypomnieć trzeba, że zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie częściowym, czyli takim o jakie wnioskuje skarżący, następuje ono gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 art. 246 § 1 P.p.s.a.). Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, wszystkie cytowane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (por. post. NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08). Podkreślić przy tym trzeba, że badając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd winien mieć również na uwadze, instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Wobec powyższego, mając na uwadze okoliczności wynikające ze złożonych przez skarżącego dokumentów, oświadczeń oraz sprzeciwu, Sąd stwierdził, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki do zwolnienia skarżącego w całości kosztów sądowych. Sąd podziela pogląd referendarza, że jeżeli w małżeństwie skarżącego nie orzeczono separacji bądź rozwodu, uzasadnione jest żądanie złożenia dokumentacji obrazującej dochody jego małżonki. Jak już bowiem wyjaśniono w postanowieniu z dnia 29 maja 2018 r., zgodnie z regulacją art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012r., poz. 788 ze zm.) na małżonku ciąży obowiązek udzielania współmałżonkowi pomocy finansowej, w tym w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, i niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają, ale nawet niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (por.: postanowienie NSA z dnia 12 września 2013r. sygn. akt I FZ 313/13). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 614 § 1 k.r.o.), co nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Zgodzić się należy z twierdzeniem referendarza, że skarżący pomimo korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika nie wypełnił w sposób prawidłowy formularza PPF. Nie wskazał w nim żadnych informacji o kosztach utrzymania skarżącego i źródłach ich finansowania oraz że nie nadesłał on czytelnych wyciągów ze wszystkich kont bankowych małżonki. Jednakże wbrew zarzutom podniesionym w sprzeciwie okoliczności te nie były powodem odrzucenia wniosku skarżącego. Referendarz bowiem ocenił wniosek skarżącego na podstawie zgromadzonych informacji. Zgodzić się należy z referendarzem, że nadesłane przez skarżącego dokumenty jasno wskazują, że żona skarżącego osiąga stałe, wysokie przychody z działalności gospodarczej (w ostatnich trzech miesiącach średnio 31.138,85 zł), które w większości przeznaczane są na spłatę zobowiązań cywilnoprawnych. Z tego też względu brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Niemniej jednak, mając na uwadze oświadczenia i dokumenty przedłożone przez skarżącego w postępowaniu wszczętym na skutek pierwszego jego wniosku o przyznanie prawa pomocy (z uwagi na wniosek skarżącego by uwzględnić dowody zebrane podczas poprzedniego postępowania dotyczące stanu jego zdrowia i źródeł dochodu Sąd uznał, iż nie uległy one zmianie), Sąd stwierdził, że jednorazowe poniesienie kosztu w kwocie 18.894 zł mogłoby spowodować uszczerbek w środkach utrzymania skarżącego i jego rodziny. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów medycznych wynika bowiem, że jest on leczony i wielokrotnie hospitalizowany z powodu tętniaka mózgu. Z tego też powodu skarżący ma ograniczoną możliwość zarobkowania. Na miesięczne wydatki skarżącego (jak wynika z poprzedniego postępowania) składają się koszty zakupu żywności 500 zł, opłaty za media 250 zł, paliwo 250 zł. Nadto skarżący ma na utrzymaniu małoletniego syna. Pomimo, iż skarżący nie przedłożył stosownych dokumentów w tym zakresie z doświadczenia życiowego wynika, że z uwagi na stwierdzony stan zdrowia także ponosi znaczne koszty. Z oświadczeń skarżącego wynika natomiast, że wszelkie koszty związane z jego funkcjonowaniem uzależnione są od pomocy rodziny. Z tych też względów Sąd uznał, iż zasadne jest zwolnienie skarżącego z części wpisu od skargi kasacyjnej. W ocenie Sądu, wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 1.890 zł – co stanowi 10 % opłaty do uiszczenia której skarżący został wezwany – nie przekracza, mając na uwadze sytuację majątkową jego małżonki, możliwości płatniczych skarżącego. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 260 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.