I SA/Gl 941/17

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu naliczonych odsetek z tytułu pożyczki udzielonej ze środków PFRON na rozpoczęcie działalności gospodarczej w kwestii wniosku pełnomocnika skarżącej o przyznanie wynagrodzenia tytułem nieopłaconej pomocy prawnej p o s t a n a w i a przyznać radcy prawnemu B. N. od Skarbu Państwa wynagrodzenie w kwocie 601,04 zł (słownie: sześćset jeden złotych i cztery grosze, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 55,20 zł) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Postanowieniem z dnia 7 września 2017 r. referendarz sądowy przyznał skarżącej prawo pomocy, ustanawiając jej radcę prawnego, którym następnie wyznaczona została radca prawny B. N. Pełnomocnik ten udzielił pełnomocnictwa substytucyjnego adwokatowi, który z kolei upoważnił aplikanta adwokackiego do dokonania czynności w siedzibie Sądu, tj. zapoznania się z aktami sprawy (k. 45) akt oraz udziału w rozprawie w dniu 9 stycznia 2018 r., na której wydano wyrok uwzględniający skargę. Przedstawił też pismo uzupełniające tę skargę z dnia 15 grudnia 2017 r., zwierające wniosek o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu wraz z oświadczeniem, że koszty te nie zostały pokryte ani w całości, ani w części. Wniosek taki ze stosownym oświadczeniem złożył również wspomniany aplikant adwokacki na rozprawie, obejmując nim również zwrot niezbędnych wydatków w kwocie 295,64 zł. Według pisma z dnia 9 stycznia 2018 r. na wydatki te składają się koszty nadania listu poleconego (6,80 zł) oraz dwukrotnego przejazdu samochodem osobowym do siedziby Sądu, wyliczone łącznie na kwotę 288,84 zł. Przedłożono także dowód uiszczenia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa substytucyjnego (17 zł). Mając powyższe na względzie, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej P.p.s.a.) wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Z przytoczonej regulacji wynika, że wynagrodzenie przysługuje wyłącznie pełnomocnikowi, jaki został wyznaczony dla strony, której przyznano prawo pomocy, i to także w przypadku, gdy działał on przez dalszych pełnomocników. Dlatego zwrot wydatków poniesionych w niniejszej sprawie przez substytutów nie może być przyznany niejako im osobiście, czego zdaje się domagać aplikant adwokacki w złożonym przez siebie wniosku, lecz musi być wliczony do wynagrodzenia pełnomocnika, który wywodzi swoje umocowanie bezpośrednio z aktu wyznaczenia go do sprawy w związku z postanowieniem przyznającym prawo pomocy. W świetle przywołanego art. 250 § 1 celem wyliczenia tego wynagrodzenia należy sięgnąć do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715 ze zm., dalej powoływanego jako rozporządzenie). Stosownie do § 2 rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: opłatę ustaloną zgodnie z jego przepisami (pkt 1) oraz niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego (pkt 2). W § 21 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia określono opłaty w postępowaniu przed sądami administracyjnym w pierwszej instancji, który to etap postępowania został właśnie zakończony. Uprawnia to do przyznania związanego z tym wynagrodzenia. W myśl § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia opłata w postępowaniu przed sądami administracyjnym w pierwszej instancji w sprawach innych niż wymienione w dwóch wcześniejszych jednostkach redakcyjnych wynosi 240 zł. Sprawa objęta wnioskiem zalicza się właśnie do tej kategorii. Dotyczy ona bowiem umorzenia należności, natomiast w § 21 ust. 1 pkt 1 lit a i b mowa jest o sprawach, których przedmiot stanowią odpowiednio należność pieniężna (lit. a), czyli kwestia ustalenia lub określenia wysokości takiej należności, oraz skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego (lit. b). Według § 4 ust. 3 rozporządzenia przyznane wynagrodzenie (opłatę) trzeba podwyższyć o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach, tj. o 23% (55,20 zł). Jak już była o tym mowa, zarówno w art. 250 § 1 P.p.s.a., jak i w § 2 pkt 2 rozporządzenia przewidziano drugi składnik wynagrodzenia, tj. niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu. Przepisy te ani nie wyznaczają limitu wydatków, ani nie określają ich pod względem rodzajowym, poza zastrzeżeniem, iż mają one być niezbędne i udokumentowane. Podkreślić jednak trzeba, że w orzecznictwie wyraźnie reprezentowane jest stanowisko, że nie wszystkie wydatki podlegają zwrotowi poprzez ich doliczenie do wynagrodzenia. Często uznaje się bowiem, że część z nich rekompensowana jest już w ramach przyznanej pełnomocnikowi opłaty, mimo iż granica pomiędzy wydatkami, które powinny być wynagrodzone w ten sposób, a tymi, które wymagają "odrębnego" zwrotu, postrzegana jest dość płynnie P. Zaborniak [w:] W. Maciejko, M. Rojewski, P. Zaborniak, Zarys metodyki pracy referendarza sądowego, Warszawa 2009, s. 270-271 i przywołane tam orzecznictwo). Za ugruntowane można wszelako uznać zapatrywanie, że opłata powinna stanowić źródło pokrycia wydatków drobnych i zwykle występujących przy okazji procesu sądowego (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 31/12, LEX nr 1121121). Do wydatków takich zalicza się m.in. koszty korespondencji (tak postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 30/12, LEX nr 1121120). Podzielając przedstawiony pogląd, nie uwzględniono tych kosztów pośród kwoty wydatków zaliczanych do wynagrodzenia obok opłaty, mimo iż aplikant upoważniony przez pełnomocnika substytucyjnego o to wnosił. Do wydatków wypada natomiast wliczyć opłatę skarbową od pełnomocnictwa substytucyjnego w wysokości 17 zł, mimo iż aplikant adwokacki ten element kosztów pominął. Większe kontrowersje budzi kwestia "odrębnego" zwrotu kosztów przejazdu do sądu. W części orzeczeń nie zaliczono ich do zwracanych wydatków (por. postanowienie referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie z dnia 3 stycznia 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 1118/11 oraz powołane tam orzecznictwo), w części rozstrzygnięto odmiennie (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2006 r., sygn. akt FSK 2630/04 i z dnia 29 czerwca 2007 r., sygn. akt I OZ 495/07, a na gruncie postępowania cywilnego uchwały Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2012 r., sygn. akt III PZP 4/12, LEX nr 1168758 oraz z dnia 18 lipca 2012 r., sygn. akt III CZP 33/12, LEX nr 1271621). Rozpoznający wniosek podzielił argumenty przywoływane w tej drugiej grupie. Rozszerzanie katalogu kosztów pełnomocnika, które miałyby być pokrywane w ramach przyznanej opłaty, prowadzić może bowiem do sytuacji, w której przepisy art. 250 § 1 P.p.s.a. oraz § 2 pkt 2 rozporządzenia nie mogłyby w praktyce znaleźć zastosowania w zakresie, w jakim przewidują zwrot wydatków. Wydatki poniesione z przybyciem do sądu powinny być zaś w określonych okolicznościach uznane za niezbędne, jak tego wymagają oba te przepisy. Tak było w przypadku aplikanta adwokackiego, który, chociaż tych wydatków nie udokumentował choćby odpisem dowodu rejestracyjnego, to wyliczył ich wysokość na kwotę 288,84 zł, jaka nie przekracza wartości wynikającej z § 2 pkt 1 lit. b rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy (Dz. U. Nr 27, poz. 271 ze zm.) w związku kolejno z: § 3 ust. 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz. U. z 2013 r., poz. 167), art. 34a ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2017 r. poz. 2200 ze zm.), art. 85 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 623, ze zm.) oraz art. 205 § 3 P.p.s.a. Przyznana kwota wydatków (łącznie 305,84 zł) nie została powiększona o należny podatek od towarów i usług. Zgodnie z przytoczonym już § 4 ust. 3 rozporządzenia podwyższeniu takiemu podlegają tylko opłaty za czynności pełnomocnika z urzędu. Brak więc podstaw do podwyższenia pozostałej części przyznanego wynagrodzenia, stanowiącej niezbędne, udokumentowane wydatki. Wobec powyższego na podstawie art. 250 § 1 w związku z art. 205 § 3, art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 P.p.s.a. i z uwzględnieniem § 2, § 4 ust. 3 oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia, a także § 2 pkt 1 lit. b rozporządzenia z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy, § 3 ust. 4 rozporządzenia dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej, art. 34a ust. 2 ustawy o transporcie drogowym oraz art. 85 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, orzeczono jak w sentencji.