I SA/Gl 883/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Madej po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi S. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg płatniczych – umorzenia zaległości podatkowej i odsetek w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata postanawia: 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych; 2) ustanowić skarżącemu adwokata.

Pismem z dnia 28 sierpnia 2008 r. skarżący S. O. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach – za pośrednictwem Dyrektora Izby Skarbowej w K. - skargę na decyzję tegoż organu z dnia [...] r. nr [...]. W powyższej skardze skarżący zawarł wniosek o przyznanie mu prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie Referendarza sądowego tutejszego Sądu do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF), skarżący - przedkładając wypełniony druk urzędowy formularza PPF z dnia 16 września 2008 r. - wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Uzasadniając wniosek oświadczył, że w chwili obecnej znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Wskazał, iż jego dochód netto wynosi [...] zł, przy czym ponosi stałe miesięczne wydatki związane m. in. z: zakupem leków – [...] zł, utrzymaniem mieszkania – [...] zł (czynsz, opłaty za energię elektryczną, spłata zadłużenia w spółdzielni mieszkaniowej, faktury za telefon i Internet), w tym z tytułu egzekucji administracyjnej, które łącznie wynoszą [...] zł, a zatem "na życie" pozostaje ok. [...] zł. Ponadto skarżący oświadczył, iż cierpi na cukrzycę, chorobę wieńcową, chorobę psychiczną, nowotwór trzustki oraz czerniaka ziarnistego stopy. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w druku PPF wynika, że skarżący nie posiada jakichkolwiek zasobów pieniężnych ani też przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 3000 euro. Łączny dochód jego gospodarstwa domowego wynosi [...] zł brutto (wynagrodzenie za pracę otrzymywane przez żonę skarżącego – [...] zł, wynagrodzenie za pracę otrzymywane przez skarżącego wraz ze świadczeniem rentowym – [...] zł). Gospodarstwo to stanowi mieszkanie spółdzielcze o pow. 37,2 m², w którym skarżący zamieszkuje wraz z żoną i małoletnią córką. Wypada w tym miejscu podkreślić, że przedmiotem skargi w tej sprawie jest decyzja, mocą której odmówiono skarżącemu udzielenia ulgi podatkowej w postaci umorzenia zaległości podatkowej i odsetek w podatku dochodowym od osób fizycznych. W toku postępowania administracyjnego, przeprowadzonego kilka miesięcy temu, organy podatkowe dokładnie ustaliły stan majątkowy i rodzinny skarżącego. Analiza materiału źródłowego pozwoliła przyjąć, że oświadczenie złożone obecnie na potrzebę rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy znajduje potwierdzenie w dokumentacji zebranej przez organy podatkowe. Postanowieniem z dnia 22 października 2008 r. Referendarz sądowy zwolnił skarżącego od kosztów sądowych i odmówił przyznania prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia adwokata. Zachowując ustawowy termin skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu swego sprzeciwu oświadczył, iż nie jest w stanie "poruszać się" w mnogości przepisów prawa, co powoduje, iż jego prawo do obrony jest w znacznym stopniu ograniczone. Stwierdził, iż postępowanie w niniejszej sprawie trwa od 2004 r. i od tego czasu "żyje w ciągłym, ogromnym stresie", który spowodował u niego chorobę psychiczną (depresję). Wskazał także, iż obawia się popełnienia błędów w toku dalszego postępowania sądowego, które mogą skutkować negatywnymi dla niego decyzjami. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) zwaną dalej w skrócie P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stwierdzić zatem należy, iż wniesienie sprzeciwu nie powoduje poddania postanowienia wydanego przez referendarza sądowego w ramach prawa pomocy ocenie sądu, lecz utratę mocy przez to orzeczenie i przejęcie sprawy do rozpoznania przez sąd. Przechodząc do rozpoznania przedmiotowego wniosku wskazać należy, że prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 P.p.s.a.). Dyspozycja art. 199 P.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadminisracyjnego. Wyłączenie tej reguły w zakresie wnioskowanym przez skarżącego może nastąpić wobec osoby fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.) Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia bowiem w tym przepisie słów "gdy wykaże" wynika, iż to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Zakamycze 2005, s. 592). Mając na względzie treść przywołanych przepisów oraz przedstawioną przez skarżącego kondycję finansową – uznać przyjdzie, iż wniosek zasługiwał na uwzględnienie. W istocie bowiem sytuacja materialna S. O., w szczególności zaś wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów, przy uwzględnieniu kwoty wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, prowadzeniem gospodarstwa domowego, skłania do przyjęcia tezy, iż nie stać go na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego prowadzonego w niniejszej sprawie. Zauważyć również należy, iż fakt, że skarżący znajduje się w wyjątkowej sytuacji materialnej, znajduje także potwierdzenie w zebranym przez organy podatkowe materiale dowodowym. Poważne problemy zdrowotne skarżącego, z którymi, wiążą się znaczne dla niego wydatki, stanowią także podstawę do uznania, że celowe jest zapewnienie wnioskodawcy fachowej pomocy prawnej w toku postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., działając w oparciu o art. 260 tejże ustawy, orzeczono, jak w sentencji postanowienia.