I SA/Gl 797/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 24 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenie zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych; 2) ustanowić dla skarżącego adwokata.

Przedmiotem skargi R. N. jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji, którą odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w kwocie 300 zł. Sprawa ta jest objęta wpisem stałym od skargi w kwocie 200 zł. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 1 września 2014 r. R. N. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W motywach wniosku odnotował, że zarabia w chwili obecnej około 1000 zł netto, co stanowi źródło utrzymania sześcioosobowej rodziny, w tym czwórki dzieci w wieku szkolnym. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał nadto, że otrzymuje świadczenia "rodzinne" w kwocie 584 zł. R. N. nie posiada jakiegokolwiek majątku. Przy urzędowym formularzu nadesłano między innymi zaświadczenie pracodawcy skarżącego, z którego wynika, że jego dochód netto za lipiec 2014 r. wyniósł 1.050,97 zł, jak również to, że wynagrodzenie to jest obciążone zajęciem sądowym do kwoty 397,85 zł. W oparciu o dokumenty źródłowe, nadesłane w dalszej kolejności w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 5 września 2014 r. ustalono nadto, że łączny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego wynosi 2.219,05 zł. Co znamienne, znaczną część tej kwoty stanowią świadczenia z szeroko pojmowanej pomocy społecznej. R. N. i jego rodzina są bowiem beneficjentami szerokiego wachlarza świadczeń, w tym: zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, zasiłku okresowego, zasiłków celowych (w tym na zakup żywności). Dodatkowym źródłem "dochodu" jest stypendium szkolne. Udokumentowane dochody ustalono na kwotę blisko 200 zł (w tym z tytułu zużycia energii elektrycznej i wody; należność z tytułu świadczeń telekomunikacyjnych i informatycznych). Z akt administracyjnych sprawy wynika nadto, że wydatki te należy zwiększyć o koszty zakupu wsadu węglowego, należności z tytułu: podatku od nieruchomości, zużycia gazu, gospodarowania odpadami. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."), przy czym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (zgodnie z zakresem wyznaczonym przez skarżącego) następuje wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Zdaniem rozpoznającego wniosek skarżący wykazał, iż w jego przypadku spełniona jest przesłanka wskazana w tym ostatnim przepisie. W toku rozpoznania sprawy uwzględniono przede wszystkim relację pomiędzy dochodami skarżącego a wydatkami, których stałe ponoszenie w jego przypadku jest niezbędne. Jednocześnie nie stracono z pola widzenia faktu, iż kondycja finansowa skarżącego winna być nadto postrzegana przez pryzmat uzyskiwanego przez niego wsparcia ze strony pomocy społecznej. Uzasadniając przyjętą konstatację godzi się zaakcentować, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, której zadaniem jest wspieranie osób lub rodzin nie będących w stanie samodzielnie zaspokoić własnych potrzeb zgodnie z założeniami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.). Godzi się zaakcentować, iż podobnie prawo pomocy jest instytucją o wyjątkowym charakterze, której zadaniem jest zapewnienie dostępu do Sądu osobom, którym brakuje środków finansowych na prowadzenie postępowania. Mając na uwadze powyższe spostrzeżenia należało odnotować, iż bezspornie R. N. korzysta regularnie ze wsparcia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., co pozwala przyjąć, iż jest osobą, która nie może samodzielnie zaspokoić własnych potrzeb. Nie sposób przy tym przyjąć, że obowiązek poniesienia kosztów sądowych miałby być zaspokojony z uzyskiwanego prze niego wsparcia budżetu państwa. W ocenie rozpoznającego wniosek, sądy powinny zabezpieczać prawidłową równowagę pomiędzy, z jednej strony interesem państwa w pobieraniu opłat z tytułu rozpoznawania skarg, a z drugiej strony interesem skarżących w dochodzeniu swych roszczeń. Obciążenie zaś skarżącego kosztami niniejszego postępowania w sposób oczywisty naruszałoby jego interes w dochodzeniu swoich praw przed sądem, a jednocześnie skutkowałoby tym, że przyznane skarżącemu (lub jego rodzinie) świadczenia z pomocy społecznej byłoby fikcyjne. Argumentem wzmacniającym zapadłe obecnie rozstrzygnięcie jest fakt, iż strona skarżąca, w sprawach ze skarg dotyczących działania lub bezczynności organu z zakresu pomocy i opieki społecznej, jest zwolniona od kosztów sądowych z mocy samej ustawy procesowej (vide art. 239 pkt 1 lit. a) P.p.s.a.). Co więcej, nie można tracić z pola widzenia, że wysokość wpisu sądowego od skargi w tej sprawie, tj. kwota 200 zł, stanowi blisko 70 % kwoty, o której umorzenie skarżący się ubiegał w toku postępowania administracyjnego. W tych okolicznościach, działając na podstawie art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.