I SA/Gl 4/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów postępowania podatkowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych; 2) w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy

Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego do skargi w kwocie 100 zł, J. W. zainicjował postępowanie zażaleniowe, jednocześnie zwracając się o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 25 stycznia 2017 r. odnotował, że w 2001 r. uległ wypadkowi przy pracy. Po długotrwałym procesie leczenia przeszedł na rentę inwalidzką. W chwili obecnej zamieszkuje w domu, który odziedziczył po rodzicach. Nieruchomość ta wymaga kapitalnego remontu, a jej stan generuje w sposób ciągły spore wydatki, przede wszystkim na ogrzewanie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, oraz że poza wspomnianym wyżej domem, nie posiada jakiegokolwiek majątku. Skarżący utrzymuje się z ww. świadczenia w kwocie 1.068,99 zł. Do stałych zobowiązań i wydatków zaliczył: koszty ogrzewania w kwocie 4.000,00 zł w stosunku rocznym; ubezpieczenie nieruchomości – 89 zł (rocznie); podatek od nieruchomości – 423 zł (rocznie) oraz koszty energii elektrycznej – 62 zł (miesięcznie). Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: Z treści art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a.") oraz art. 252 tej ustawy wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego (§ 2 i § 3 art. 245 P.p.s.a.). Co znamienne, wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić przez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest wyjątkiem od przewidzianej w art. 199 P.p.s.a. zasady, zgodnie z którą strony postępowania ponoszą koszty związane ze swym udziałem w sprawie. Ponadto jako forma dofinansowania z budżetu państwa powinna się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Oceniając wniosek skarżącego z punktu widzenia powyższej przesłanki uznano, że zasługuje on na uwzględnienie w zakresie częściowym. Przyjęto, że w świetle oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący zasługuje na to aby wobec niego zastosować prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Taki stan rzeczy zapewni skarżącemu przede wszystkim rozpoznanie skargi bez konieczności ponoszenia przez niego między innymi opłat sądowych, w tym wpisu sądowego od skargi, który wielokrotnie przewyższa wartość przedmiotu sporu. Orzeczono już na wstępnym etapie procesu o zwolnieniu z całości kosztów, wszak sytuacja skarżącego nie rokuje poprawy w perspektywie kilku najbliższych miesięcy do poziomu umożliwiającego mu partycypację w tychże kosztach. Z kolei przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika, na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, nie jest warunkiem skutecznego wniesienia i rozpoznania skargi. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r. (sygn. akt II OZ 818/05) wyrażono pogląd, że na wstępnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw, ażeby ustanowić na rzecz skarżącego adwokata, mając na względzie także fakt, że sąd I instancji nie jest związany granicami skargi i jest zobligowany do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub bezczynności z urzędu, co może powodować uwzględnienie skargi nawet przy jej wadliwym sformułowaniu oraz znikomej aktywności strony skarżącej w procesie przed sądem administracyjnym. Nadto w myśl art. 6 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Był to dla rozpoznającego wniosek dodatkowy argument przemawiający za wyborem zakresu prawa pomocy przyznanego skarżącemu w sytuacji uznania, że spełnia on przesłanki jedynie częściowego zakresu prawa pomocy. Stanowisko, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowoadministracyjnego potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w późniejszym orzeczeniu, tj. w postanowieniu z dnia 19 maja 2011 r., sygn. akt II GZ 245/11 (oba dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozstrzygnięcie przyjęte w pkt 2 sentencji nie oznacza jednakże, iż skarżący nie będzie mógł ponownie wystąpić o przyznanie mu adwokata. Taki stan rzeczy może mieć miejsce szczególnie w sytuacji procesowej, w której udział takowego pełnomocnika będzie niezbędny. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a.