I SA/Gl 379/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. M. (M.) na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] ([...]) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) ustanowić dla skarżącego radcę prawnego.

Przedmiotem skargi skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach jest w tej sprawie decyzja wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy umorzenia należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 24 maja 2018 r. skarżący zwrócił się do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego. W motywach wniosku odnotował, że jego stan finansów nie pozwala na partycypację w kosztach sadowych tego postępowania. Z uzyskiwanych dochodów nie jest w stanie zatrudnić profesjonalnego pełnomocnika, ani uiścić kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zeznał, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Skarżący nie posiada żadnego majątku, a jedynym źródłem jego dochodu jest świadczenie emerytalne w kwocie 1.436,93 zł netto. Do stałych miesięcznych wydatków zaliczył: czynsz za mieszkanie (900 zł), koszt energii elektrycznej (113 zł), koszty leczenia (100 zł) oraz spłatę pożyczki w Provident (170 zł). Ustalono na podstawie akt administracyjnych, że deklarowane wyżej wydatki i koszty prowadzenia gospodarstwa domowego skarżącego w znacznej części znajdują umocowanie w materiale źródłowym zebranym przez organ rentowy w toku postępowania administracyjnego. Ustalono nadto, że skarżący ma 76 lat i jest osobą schorowaną, co odzwierciedla dokumentacja medyczna dołączona do skargi. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: P.p.s.a."), stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). Skarżący ubiega się w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przyszło w tym miejscu podkreślić, iż skarga w niniejszej sprawie, złożona została na decyzję o odmowie umorzenia należności wobec ZUS, a zatem postępowanie zakończone tą decyzją prowadzono w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Z kolei zgodnie z treścią art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca, której przedmiotem skargi jest działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Należało zatem stwierdzić, że takim zwolnieniem z mocy samej ustawy objęty jest skarżący. Oznacza to – mając na uwadze treść art. 241 P.p.s.a. – że jest on zwolniony od obowiązku ponoszenia zarówno opłat sądowych, w tym wpisów sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Z tych względów wniosek, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, stał się zbędny, a postępowanie z tego wniosku podlega umorzeniu, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji, działając na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadziło się do zbadania przesłanki przyznania prawa pomocy w kontekście ustanowienia pełnomocnika. Stosownie do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w tym zakresie, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Analiza dokumentacji źródłowej zebranej w aktach administracyjnych sprawy, uzupełniona aktualnymi oświadczeniami skarżącego, pozwoliła stwierdzić, że nie będzie on w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. W toku rozpoznania wniosku zwrócono przede wszystkim uwagę, że skarżący dla zbilansowania budżetu domowego zaciągnął pożyczkę, korzystając przy tym z instytucji o charakterze parabankowym. Co do zasady świadczy to o tym, że nie posiada on zdolności kredytowej, która umożliwiłaby zaciągnięcie zobowiązania na bardziej dogodnych warunkach finansowych. Ta okoliczność w zestawieniu z udokumentowanym stanem zdrowia i wiekiem skarżącego także uzasadnia przyjęte rozstrzygnięcie wniosku. W wyniku poczynionych wyżej ustaleń orzeczono w kwestii wniosku o ustanowienie pełnomocnika w pkt 2 części dyspozytywnej postanowienia, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z 258 § 2 pkt 7 tej ustawy.