I SA/Gl 292/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia 1) zwolnić skarżącego od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w części przekraczającej kwotę 500 (słownie: pięćset) złotych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

Postanowieniem z 7 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy przyznał J. P. prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 500 zł. Ustalono wówczas, że w świetle zeznań skarżącego zaprzestał on prowadzenia działalności gospodarczej; już w 2015 r. przynosiła ona stratę, która w okresie od października 2015 r. do stycznia 2016 r. wyniosła 23.507,79 zł. Na gruncie deklaracji VAT-7 przyjęto, że we wspomnianym okresie nie odnotowano dostawy towarów, ani świadczenia usług. W toku rozważań orzekający w sprawie referendarz zauważył, że wniosek nie był pozbawiony mankamentów dowodowych, co jednakże rozstrzygnięto na korzyść skarżącego. Taki stan rzeczy był między innymi wynikiem tego, że postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2015 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 32/15 tutejszy Sąd zwolnił skarżącego od wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 1000 zł, przy czym ustalono wówczas, że dochód miesięczny skarżącego wynosił 3500 zł. Sąd przyjął nadto, że skarżący pozostaje w separacji faktycznej z żoną, która ponosi wszystkie opłaty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W konsekwencji wskazanego na wstępie orzeczenia, strona skarżąca uiściła w dniu 26 kwietnia 2016 r. wpis sądowy w wysokości zakreślonej orzeczeniem referendarza. Wyrokiem z dnia 6 października 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę na decyzję wskazaną w rubrum niniejszego postanowienia. Przesyłkami sądowymi z 16 i 21 listopada 2016 r. doręczono pełnomocnikowi skarżącego odpis ww. wyroku wraz z uzasadnieniem i wezwaniem do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za tenże odpis. Wnosząc skargę kasacyjną od ww. orzeczenia kończącego to postępowanie w pierwszej instancji, jak również w reakcji na wezwanie do uiszczenia ww. opłaty w kwocie 100 zł, skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, powołując się na dokumentację zgromadzoną w aktach sprawy. Do skargi kasacyjnej dołączono urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego motywach odnotował, w ślad za uzasadnieniem poprzedniego wniosku (patrz druk PPF z dnia 25 stycznia 2016 r.), że z uwagi na podjęte czynności egzekucyjne, skarżący utracił wolne środki pieniężne, co uniemożliwiło mu prowadzenie działalności gospodarczej. Zaakcentował nadto, że z żoną, która uzyskała rozdzielność majątkową w drodze orzeczenia sądowego, pozostaje w separacji faktycznej. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący nie posiada majątku, oraz że nie osiąga jakiegokolwiek dochodu. Podobnie jak uprzednio zaakcentował, że posiada zadłużenie z tytułu kredytów bankowych w kwocie 1 mln zł oraz wymagalnych zobowiązań podatkowych w kwocie 14 mln zł. Oświadczył nadto, że część czynszu, która na niego przypada stanowi kwotę 400 zł. Pismem z dnia 4 stycznia 2017 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich czterech miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne) – ten punkt wezwania dotyczy także innych osób pozostających w gospodarstwie domowym skarżącego; dla udokumentowania dochodów skarżącego z działalności gospodarczej należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy prowadzonej działalności gospodarczej w okresie ostatnich czterech miesięcy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 2) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w nieruchomości będącej adresem zamieszkania skarżącego; dodatkowo należało złożyć wyjaśnienia, co do wzajemnych relacji tych osób; w tych ramach należało również wykazać tytuł prawny skarżącego do tego lokalu; 3) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia, czynsz itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należało także wskazać kto ewentualnie partycypuje w ponoszeniu ww. kosztów; 4) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i inne osoby pozostające w gospodarstwie domowym skarżącego, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz gospodarczych (obsługujących prowadzoną działalność gospodarczą), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont; 5) nadesłanie zaświadczeń właściwych komorników obrazujących aktualny przebieg postępowania egzekucyjnego, a w szczególności zastosowanych wobec skarżącego środków egzekucyjnych; 6) udokumentowanie deklarowanej separacji faktycznej z żoną. Pouczono przy tym skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni i w ww. zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Wskazano nadto, że ilekroć w wezwaniu jest mowa o osobach pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć także jego żonę, niezależnie od rodzaju małżeńskiego ustroju majątkowego obowiązującego w małżeństwie. W piśmie procesowym z dnia 24 stycznia 2017 r. (data nadania) pełnomocnik skarżącego oświadczył, że działalność gospodarcza skarżącego, po zajęciu rachunków bankowych, sprowadzała się do windykowania starych wierzytelności, przy czym w chwili obecnej nie ma już takowych. Istniejące zajęcia uniemożliwiają mu podjęcie nowych przedsięwzięć. Skarżący w okresie ostatnich czterech miesięcy nie prowadził w praktyce działalności, na dowód czego przedstawił deklaracje VAT-7 za ten okres oraz podsumowanie księgi przychodów za 2016 r. Z tej ostatniej wynika, że w ubiegłym roku skarżący nie osiągnął przychodów, a wydatki stanowiły łącznie kwotę 2000 zł. W dalszej kolejności pełnomocnik oświadczył, że w żaden sposób nie zmieniła się sytuacja związana z zajęciami komorniczymi. Podkreślił, iż skarżącego nie stać na zapłacenie kosztów związanych z koniecznością uzyskania zaświadczeń bankowych. Ze względu na brak możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, skarżący podjął decyzję o jej zawieszeniu od 1 lutego 2017 r. i zatrudnieniu się jako pracownik fizyczny z minimalnym wynagrodzeniem za pracę. Pełnomocnik odnotował dalej, że sytuacja finansowa skarżącego uległa pogorszeniu od dnia wydania poprzedniego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy. Żona skarżącego jest jedynym właścicielem mieszkania. Wszystkie umowy dotyczące tego lokalu były przez nią zawierane i skarżący nie ma wglądu w tą dokumentację, tym bardziej, że nie pokrywa on przynależnej mu części kosztów utrzymania. Skarżący, za wyjątkiem orzeczenia o rozdzielności majątkowej, nie posiada żadnego dokumentu potwierdzającego separację faktyczną. | Wypada w tym miejscu odnotować, że postanowieniem z dnia 27 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. III SA/Gl 32/15, Wojewódzki Sąd | |Administracyjny w Gliwicach zwolnił skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w części przekraczającej kwotę | |500 zł, a w pozostałym zakresie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalił. W motywach tego rozstrzygnięcia podkreślono, że dołączony| |do akt materiał dowodowy nie pozwalał na uwzględnienie złożonego wniosku w całości. Zauważono, że z dokumentów, które strona skarżąca | |dostarczyła, obrazujących jej sytuację materialną, trudno uznać, jakoby ta była na tyle trudna, by J. P. w ogóle nie był w stanie | |partycypować w kosztach postępowania sądowego. Sąd stanął na stanowisku, iż skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się| |w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Skonstatowano, że składając | |kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, na etapie wnoszenia skargi kasacyjnej od wyroku | |tutejszego Sądu, wnioskodawca nie zdołał wykazać, aby jego sytuacja majątkowa uległa jakiejkolwiek zmianie – w tym pogorszeniu – w stosunku| |do jego kondycji majątkowej z sierpnia 2015 r. Podkreślono, że budzi istotne wątpliwości stwierdzenie, iż skarżący pozostaje ze swoją żoną | |w separacji faktycznej. Sąd zaakcentował, że w aspekcie rozpoznawania kondycji majątkowej skarżącego w postępowaniu w przedmiocie prawa | |pomocy nie ma znaczenia fakt istnienia w jego małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej. W tym też kontekście podkreślono, że istotnym | |mankamentem wniosku jest brak w aktach sprawy jakichkolwiek dokumentów obrazujących sytuację finansową żony skarżącego, z którą, pomimo | |deklarowanej separacji faktycznej i udokumentowanej rozdzielności majątkowej, w dalszym ciągu zamieszkuje oraz brak jakichkolwiek wyciągów | |z rachunków bankowych oraz wykazania jakie konkretnie koszty utrzymania wnioskodawca ponosi. Zastrzeżono jednakże, iż wątpliwości, które | |zrodziły się na gruncie akcentowanych wyżej braków materiału źródłowego rozstrzygnięto na korzyść skarżącego, przez pryzmat argumentacji | |przyjętej przez Sąd w postanowieniu z sierpnia 2015 r. Już wówczas skarżący sygnalizował taką sytuację rodzinną, nadsyłając zupełnie | |nieczytelne dokumenty źródłowe w tym zakresie, a Sąd uznał wtedy, że J. P. może partycypować w kosztach sądowych uiszczając wpis sądowy od | |skargi do kwoty 500 zł. Z tych przyczyn podobnie orzeczono w ramach kolejnego wniosku skarżącego. | Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym m.in. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Co istotne, strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna tę okoliczność udowodnić. Jest nadto poza sporem, że winna uwzględnić przy tym fakt, że na wcześniejszym etapie postępowania wydano już postanowienie w przedmiocie prawa pomocy, które zachowało swą moc. Taki stan rzeczy wystąpił w niniejszej sprawie, gdyż prawomocnym postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2016 r. przyznano już skarżącemu prawo pomocy, zwalniając go od wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 500 zł. W tym stanie rzeczy odnotować wypada, że w myśl art. 164 P.p.s.a., postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, zaś stosownie do art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w rachubę tylko wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie nie dowiedziono, że zmiana ta wystąpiła. Na gruncie przedstawionych przez skarżącego dokumentów źródłowych i oświadczeń uznano, że wciąż utrzymuje się sytuacja, która istniała w czasie, gdy rozpoznawano poprzedni wniosek o przyznanie prawa pomocy. Już poprzednio działalność gospodarcza skarżącego nie przynosiła dochodów. Obecnie skarżący nie przedstawił dokumentacji, która potwierdziłaby deklarację zawieszenia prowadzonej przez niego działalności gospodarczej i podjęcia zatrudnienia jako pracownik fizyczny. Co znamienne, udokumentowanie tej ostatniej okoliczności mogłoby istotnie wpłynąć na zmianę uprzedniej sytuacji procesowej skarżącego. Zwiększenie możliwości finansowych mogłoby bowiem skutkować zmianą zakresu przyznanego uprzednio prawa pomocy. Zapadłe obecnie rozstrzygnięcie doznaje wzmocnienia na gruncie postanowienia Sądu z dnia 27 czerwca 2016 r. sygn. akt III SA/Gl 32/15, mocą którego przyznano skarżącemu prawo pomocy w ograniczonym zakresie, akcentując mankamenty dowodowe, które wystąpiły również w obecnie rozpoznanym wniosku. W ślad za tamtym postanowieniem należy podkreślić, że budzi istotne wątpliwości stwierdzenie, że skarżący pozostaje ze swoją żoną w separacji faktycznej. Wydaje się, że co zasady w sytuacji, gdy między małżonkami orzeczono separację to oznacza, iż nastąpił rozkład pożycia tzn. ustały nie tylko więzi uczuciowe, ale także fizyczne i gospodarcze. W przypadku skarżącego trudno przyjąć jakoby ustały więzi gospodarcze w jego związku małżeńskim, skoro on sam wielokrotnie deklarował, że mieszka razem z żoną i partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania. Co więcej, nie ma znaczenia fakt istnienia w jego małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej. Ustrój rozdzielności majątkowej małżonków nie wyłącza bowiem zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 2082 ze zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). W tym stanie rzeczy, istotnym mankamentem wniosku jest brak w aktach sprawy jakichkolwiek dokumentów obrazujących sytuację finansową żony skarżącego, z którą, pomimo deklarowanej separacji faktycznej i udokumentowanej rozdzielności majątkowej, w dalszym ciągu zamieszkuje oraz brak jakichkolwiek wyciągów z rachunków bankowych i raportów kasowych prowadzonej działalności. Nie mniej jednak wątpliwości, które zrodziły się na gruncie akcentowanych wyżej braków materiału źródłowego rozstrzygnięto na korzyść skarżącego, przez pryzmat argumentacji przyjętej przez tutejszy Sąd w przywołanym wyżej postanowieniu z 27 czerwca 2016 r. Już wówczas skarżący sygnalizował taką sytuację rodzinną i materialną, a Sąd uznał wtedy, że J. P. może partycypować w kosztach sądowych w wyznaczonym sentencją zakresie. Należy zwrócić uwagę skarżącego, że wytknięte wyżej mankamenty w dokumentacji źródłowej skutkowały nadto przyjęciem, że zakresem zwolnienia od kosztów sądowych nie zostanie objęta opłata kancelaryjna za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem, czemu dano wyraz z pkt 2 sentencji. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.