I SA/Gl 24/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych na poczet zaległości podatkowej w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. z tytułu odpłatnego zbycia działki w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.

W reakcji na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, pełnomocnik A. S. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o zwolnienie jego żony od kosztów sądowych. W dalszej kolejności wniosek ów został uzupełniony i ostatecznie złożony na urzędowym formularzu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (patrz druk z dnia 23 lutego 2017 r.), skarżąca zeznała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz mężem. Żadne z nich nie posiada majątku, a ich łączny dochód stanowi kwotę 2.965,86 zł. Końcowo skarżąca zaakcentowała, że jej stałe wydatki wynoszą dokładnie tyle samo, co jej dochód z tytułu wykonywanej pracy, a więc 1.459,48 zł. W wyniku analizy treści ww. oświadczenia, mając nadto na uwadze inne sprawy ze skarg A. S., pismem z dnia 1 marca 2017 r., referendarz sądowy zobowiązał skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W wezwaniu pouczono wnioskodawczynię, że niezastosowanie do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). W piśmie procesowym z dnia 15 marca 2017 r. pełnomocnik skarżącej oświadczył, że żądane dokumenty nie będą stanowiły informacji o możliwości zapłaty wpisu sądowego do skargi. Zauważył dalej, iż jego zdaniem "jest to fikcja, która ma uzasadnić odmowę zwolnienia aby ochronić naruszający prawo organ administracji." Następnie w imieniu własnym i żony oświadczył: "nie będziemy brali udziału w tworzeniu tej fikcji i dlatego nie wysyłam żądanych dokumentów." Ostatecznie skarżąca nie nadesłała jakichkolwiek dokumentów źródłowych. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Wniosek A. S. nie zasługiwał na uwzględnienie. Jego rozstrzygnięcie sprowadziło się do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do brzmienia tego przepisu, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). W punkcie wyjścia rozważań podjętych w toku rozpoznaniu niniejszego wniosku należało – w ślad za postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2014 r. w sprawie II FZ 910/14 (LEX nr 1481719) - zwrócić uwagę skarżącej i jej pełnomocnika, że przyznanie stronie prawa pomocy stanowi swoistą formę dofinansowania z budżetu państwa poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału w postępowaniu, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków na pokrycie kosztów tego postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na stronie. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami niewykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. (publ.: LEX orzeczenia nr 1481719). Z tych też powodów złożenie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach ze świadomością odpowiedzialności karnej płynącej z art. 233 § 1 Kodeksu karnego nie oznacza samo przez się, że wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie automatycznie uwzględniony. Zastosowanie w niniejszym przypadku dodatkowego wezwania skarżącej w trybie art. 255 P.p.s.a. było konieczne albowiem jej oświadczenie było niewystarczające do wolnej od zastrzeżeń oceny rzeczywistego stanu majątkowego A. S.. Wątpliwości w tej sprawie wzbudziło m.in. idealne, co do grosza, zbilansowanie deklarowanych dochodów i wydatków skarżącej. Zwrócono nadto uwagę, że w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1186/12 skarżąca zadeklarowała posiadanie udziałów w dwóch nieruchomościach, jak również udziałów w spółce prawa handlowego. Z kolei w niniejszej sprawie oświadczyła, że nie posiada żadnych składników majątkowych. W tym stanie rzeczy uznano, że wyjaśnienie tych rozbieżności będzie istotne z omawianego tutaj punktu widzenia. Ujawnione w tej sprawie nieścisłości i mankamenty dowodowe wykluczają rzetelną i wolną od wątpliwości ocenę wniosku i w konsekwencji uznanie, że skarżąca może być objęta dofinansowaniem ze Skarbu Państwa w ramach instytucji prawa pomocy. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.