I SA/Gl 215/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A S.A. w K. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 22 marca 2016 r. w sprawie ze skargi A S.A. w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2010 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 marca 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach odmówił przyznania skarżącej A S.A. w K. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu referendarz wpierw zaprezentował stan sprawy, przytaczając oświadczenia, jakie w urzędowym formularzu wniosku zostały złożone przez pełnomocnika skarżącej. Zgodnie z nimi skarżąca nie dysponuje środkami pozwalającymi na poniesienie kosztów sądowych bez narażenia się na utratę płynności finansowej, gdyż ponosi stratę z działalności gospodarczej, która w ostatnim rok obrotowym zamknęła się w kwocie 1.005.941.812,80 zł. Skarżąca nie ma zatem środków na spłatę zobowiązań, których wartość – według bilansu za 2014 r. – wyniosła 5.251.096.337,40 zł i wielokrotnie przewyższa środki w kwocie 378.721.468,88 zł, jakie znajdują się na rachunku bankowym, przy czym część z nich dotyczy Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych i Funduszu [...]. Wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych skarżącej opiewa na kwotę 2.333.140.000 zł. Skarżąca musi koncentrować się na spłacie swoich zobowiązań, w tym na wypłacie wynagrodzeń, przeznaczając na nie przeciętnie kwotę 262.300.000 zł. W ocenie pełnomocnika nie może być stawiana przed wyborem pomiędzy zapłatą kosztów sądowych a zapłatą bieżących zobowiązań, natomiast przyznanie prymatu obowiązkowi zapłaty kosztów sądowych, które są mniejsze od ciążących na skarżącej zobowiązań publicznoprawnych, oznaczałoby ograniczanie jej konstytucyjnego prawa do sądu. Dalej referendarz podał, że wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 8.087 zł. W motywach swego rozstrzygnięcia odnotował z kolei, że z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), następnie powoływanej jako: p.p.s.a., wynika, że rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną ma charakter uznaniowy i pozostaje fakultatywne również wówczas, gdy zostały spełnione przesłanki wymienione w tym przepisie. W rezultacie uwzględnienie wniosku może mieć miejsce dopiero wtedy, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. W ocenie referendarza w niniejszej sprawie to nie nastąpiło, a wynika to z treści samego złożonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy i nie jest konieczne jego uzupełnianie o dodatkowe oświadczenia czy materiały źródłowe. W dalszej kolejności referendarz wyjaśnił, że uzyskiwanie straty z prowadzonej działalności gospodarczej samo w sobie nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy, gdyż strata jest nadwyżką kosztów nad przychodami i nie świadczy o braku środków finansowych. Jak zarazem stwierdził, podobnie należy oceniać fakt, że znaczna część kosztów związana jest ze spłatą wielomilionowych zobowiązań, które bezsprzecznie w znacznym stopniu przewyższają wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Następnie zaznaczył, że poniesienie tych kosztów nie może wywrzeć jakiegokolwiek odczuwalnego wpływu na sytuację finansową skarżącej, a tym bardziej zagrozić utratą płynności finansowej, ponieważ w analogicznej dysproporcji pozostają kwoty wskazane we wniosku, w tym przeznaczane comiesięcznie na wypłatę wynagrodzeń. W tej sytuacji za drugorzędny uznał brak sprecyzowania kwot, jakie stanowią środki obejmujące Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych i Fundusz [...]. Wskazując następnie na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wyraził przekonanie, że ani wysokie parametry określające rozmiary wykonywanej działalności gospodarczej, ani znane powszechnie problemy skarżącej dotyczące niemożności zrestrukturyzowania kosztów jej działalności, w tym łączących się z prowadzoną przez nią polityką płacową i koniunkturą, nie mogą oznaczać przerzucenia na budżet państwa kosztów sądowych. Dalej stwierdził, że uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie nie pociągnie za sobą negatywnych następstw zarówno dla sytuacji finansowej skarżącej, jak i tych o charakterze społecznym związanych z potrzebami jej pracowników i ich rodzin. Kończąc, zwrócił uwagę, że skarżąca niedawno uiściła liczne opłaty w innych sprawach, które to kwoty znacznie przewyższają wpis od skargi w niniejszej sprawie. Także więc to – jak zaakcentował – uniemożliwia przyjęcie, że skarżąca nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. W sprzeciwie z dnia 4 kwietnia 2016 r. pełnomocnik skarżącej podniósł zarzut naruszenia art. 246 § 2 p.p.s.a. i zażądał uwzględnienia złożonego wniosku. W uzasadnieniu podtrzymał stanowisko, iż skarżąca ponosi stratę z wykonywanej działalności gospodarczej, co powoduje brak środków na bieżące regulowanie zobowiązań. Podkreślił, że środki znajdujące się na rachunkach bankowych skarżącej są wielokrotnie niższe od samej kwoty zobowiązań krótkoterminowych i stąd skarżąca w celu umożliwienia dalszego prowadzenia działalności gospodarczej musi koncentrować się na zapłacie tych zobowiązań, w szczególności na terminowej zapłacie wynagrodzeń pracowników, biorąc pod uwagę, iż ma to znaczenie dla tysięcy rodzin na [...]. Dalej zwrócił uwagę, że referendarz, nie kwestionując tych okoliczności, odmówił przyznania prawa pomocy, a motywy jego rozstrzygnięcia wskazują, iż skoncentrował się jedynie na stwierdzeniu, że koszty sądowe są w niniejszej sprawie tak znikome, że nie mogą wpłynąć na sytuację finansową skarżącej, a ponadto – na fakcie uiszczenia tych należności w innych sprawach. Tymczasem okoliczności te wiążą się ze sobą, gdyż skarżąca jest stroną licznych postępowań sądowoadministracyjnych, dotyczących m. in. sporu prawnego w zakresie podatku od nieruchomości za wiele lat naliczonego przez kilkanaście gmin. Wniesienie skargi w każdej z tych spraw determinuje konieczność uiszczenia wpisu w wysokości zależnej od wartości przedmiotu zaskarżenia i waha się od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych. Tym samym, w ocenie pełnomocnika skarżącej, nie można zgodzić się z poglądem, że koszty sądowe w niniejszej sprawie są znikome. Natomiast przy ocenie możności ich poniesienia nieuprawnione jest ograniczenie się do zbadania, czy w innych sprawach je poniesiono, i jednoczesne pominięcie tych postępowań, w których – zgodnie z załączonym wykazem – skarżąca wystąpiła o zwolnienie z tej powinności. Poza tym nie może umknąć uwadze, że wiele postępowań administracyjnych nadal jest w toku, a co za tym idzie należy spodziewać się kolejnych skarg i wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych. Uwzględnienie całości kosztów sądowych jest zatem nieodzowne, tym bardziej, że każdorazowe ich uiszczenie odbywa się kosztem wierzycieli, w tym organu rentowego i organów podatkowych. Ma to znaczenie także z tego względu, że skarżąca nie ma obowiązku przeznaczania środków pieniężnych w pierwszej kolejności na zapłatę kosztów sądowych, mimo iż przed koniecznością takiego działania jest stawiana w tej i innych swych sprawach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Wyjaśnienie motywów niniejszego rozstrzygnięcia należy rozpocząć od wskazania, że w analizowanej sytuacji zastosowanie ma art. 260 p.p.s.a. Przepis ten (w brzmieniu obowiązującym dla postępowań wszczętych w dniu 15 sierpnia 2015 r. i następnie) stanowi, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, a więc także od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach tych wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Mając to na względzie, podkreślić trzeba, że prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej wówczas, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Nie ulega zatem wątpliwości, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od zasady ich ponoszenia, mający zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie prawa do sądu. Co więcej, ciężar przekonania oceniającego do zasadności żądania spoczywa na wnioskodawcy, a wykazanie przezeń zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy sprawia, że weryfikacja ta może (ale nie musi) być dla niego pozytywna. Uwzględniając powyższe, stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie rację ma referendarz sądowy, iż złożony przez pełnomocnika skarżącej wypełniony urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy datowany na 9 marca 2016 r. stanowi wystarczającą podstawę do rozstrzygnięcia tego żądania. Z jego treści wynika, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych skarżącej wynosi 2.333.140.000 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok – 5.605.996.743,48 zł, zaś wysokość straty – 1.005.941.812,80 zł. Jednocześnie skarżąca deklaruje, iż posiada na rachunku bankowym w banku A środki w wysokości 378.721.468,88 zł obejmujące również Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych i Fundusz [...], a jej zobowiązania krótkoterminowe wynoszą 5.251.096.337,40 zł, z czego na wypłaty wynagrodzeń przeznacza około 262,3 mln zł (za 11 miesięcy). Zestawienie tych kwot wskazuje zatem, że skarżąca posiada środki pozwalające na zapłatę wpisu w niniejszej sprawie. Odnotować bowiem trzeba, że zobowiązania krótkoterminowe obejmują zobowiązania wymagalne w okresie 12 miesięcy od dnia bilansowego [art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (t. j. - Dz. U. z 2013 r., poz. 330 ze zm.)],a to oznacza, że kwota 5.251.096.337,40 zł powinna zostać uregulowana w okresie roku, co daje średniomiesięcznie 437.591.361,45 zł. W kwocie tej znajdują się środki przeznaczone na wypłatę wynagrodzeń (262,3 mln zł / 11 miesięcy = 23,9 mln zł). Porównanie tej kwoty ze środkami zgromadzonymi na koncie wskazuje, że skarżącej – po zapłacie miesięcznych zobowiązań – pozostałaby kwota ok. 190 mln zł przy braku wpływu środków na jej konto. Ponadto dostrzeżenia wymaga, że pełnomocnik skarżącej skoncentrował się na wyeksponowaniu negatywnej sytuacji skarżącej, pomijając zupełnie fakt, iż skarżąca zajmuje się nie tylko wydobyciem węgla kamiennego, co w istocie byłoby działalnością związaną jedynie z ponoszeniem kosztów prowadzonej działalności, ale – co wynika z odpisu KRS – sprzedażą hurtową paliw i produktów ropopochodnych, w wyniku której to działalności powstają należności krótko i długookresowe, a które zostały pominięte w złożonym formularzu, mimo istnienia rubryki 10 dotyczącej m. in. dochodów. To właśnie te należności względem skarżącej pozwalają regulować jej na bieżąco zobowiązania, w tym tak eksponowane przez pełnomocnika skarżącej wynagrodzenia dla jej pracowników oraz składki na ubezpieczenia społeczne. Gdyby bowiem było inaczej, skarżąca na przestrzeni kilku miesięcy nie tylko nie miałaby środków finansowych na rachunkach bankowych, ale również musiałaby wyzbywać się majątku na zapłatę tych zobowiązań. W świetle powyższego za chybioną uznać należy argumentację zaprezentowaną w sprzeciwie a dotyczącą konieczności uwzględnienia kosztów sądowych we wszystkich sprawach zarówno już zawisłych, jak i przyszłych. Przemawia za tym również wzgląd na to, że nie można ustalić zarówno ilości ewentualnych przyszłych skarg, jak i wysokości wpisów od nich należnych. Z przedstawionych danych wynika zaś, że skarżąca nie musi dokonywać wyboru pomiędzy zapłatą swoich zobowiązań a uiszczeniem wpisu. Z uwagi na powyższe zaskarżone postanowienie referendarza sądowego należało więc uznać za prawidłowe i jako takie utrzymać w mocy na podstawie art. 260 p.p.s.a.