I SA/Gl 1372/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.

Prawomocnym postanowieniem z dnia 11 stycznia 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił Z. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zważono wówczas, że skarżący nie przedłożył do akt sprawy, pomimo wezwania referendarza sądowego, żadnych dokumentów obrazujących jego sytuację materialną. W konsekwencji tego orzeczenia, skarżący uiścił należny wpis sądowy od skargi. Pismem procesowym z dnia 10 kwietnia 2017 r. skarżący zwrócił się do Sądu z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 28 marca 2017 r., sygnalizując jednocześnie, że w dalszej kolejności wystąpi o przyznanie mu radcy prawnego celem wniesienia skargi kasacyjnej od orzeczenia Sądu. Odpis wyroku doręczono skarżącemu z dniu 17 maja 2017 r. W dniu 12 czerwca 2017 r. skarżący złożył w Sądzie urzędowy formularz, w którym wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W motywach wniosku nawiązał do merytorycznych aspektów skargi, pomijając w zupełności te, które mogłyby wskazać na zasadność jego wniosku. Sposób wypełnienia druku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach sugeruje, iż skarżący samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnego majątku, w tym wartościowych przedmiotów, czy zasobów pieniężnych. Z. S. otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 2000 zł. Do stałych miesięcznych wydatków zaliczył: czynsz najmu (400 zł), opłaty za media (150 zł), koszty leczenia (200 zł), ubezpieczenia (65 zł), abonament RTV (25 zł), żywność (1000 zł) oraz ubrania (160 zł). Pismem z dnia 14 czerwca 2017 r. referendarz sądowy, dokonawszy uprzednio analizy ww. oświadczenia w kontekście tego, które złożył w ramach poprzedniego postępowania w przedmiocie prawa pomocy, wezwał skarżącego do uzupełnienia ww. wniosku – w terminie 7 dni - przez: 1) wskazanie tytułu prawnego, na którego podstawie skarżący zajmuje lokal mieszkalny będący jego miejscem zamieszkania; 2) nadesłanie dokumentu wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w nieruchomości będącej adresem zamieszkania skarżącego; dodatkowo należało przybliżyć relacje łączące te osoby oraz wskazać w jaki sposób osoby te ewentualnie kształtują sytuację materialną i finansową skarżącego np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania nieruchomości; 3) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; potwierdzenia wpłat z tytułu ubezpieczenia i ogrzewania; potwierdzenia wpłat z tytułu czynszu i z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; 4) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby zamieszkałe w jego gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; wykonując to wezwanie należało uwzględnić m.in. rachunek nr: [...]; 5) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich czterech miesięcy (zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne) – ten punkt wezwania dotyczy osób zamieszkałych w gospodarstwie domowym skarżącego; dla udokumentowania dochodów (straty) z działalności gospodarczych należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej w okresie ostatnich czterech miesięcy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; dochody z tytułu emerytury można wykazać za pomocą bieżącego odcinka EPE; 6) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2016 r.; ten punkt wezwania dotyczy również osób zamieszkałych w gospodarstwie domowym skarżącego; 7) udokumentowanie wydatków ponoszonych na leczenie i lekarstwa. W przybliżonym wyżej wezwaniu pouczono skarżącego, że ilekroć jest w nim mowa o osobach zamieszkałych w gospodarstwie domowym, należy przez to rozumieć wszystkie te osoby, które współkształtują sytuację materialną skarżącego, np. poprzez partycypację w kosztach utrzymania wspólnie zajmowanej nieruchomości. Pouczono nadto skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w wyżej zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Pismem z dnia 29 czerwca 2017 r., w otwartym terminie do udzielenia odpowiedzi na ww. wezwanie, skarżący zwrócił się do Sądu z wnioskiem o zawieszenie postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia 24 lipca 2017 r. Sąd odmówił zawieszenia postępowania. Z kolei wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. W punkcie wyjścia należy podkreślić, że przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia jest wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Należy w tym miejscu zauważyć, iż druk PPF z dnia 12 czerwca 2017 r. (data wpływu do Sądu) stanowi kolejny w tej sprawie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Pierwszego z nich nie uwzględniono. Oznacza to, że rozpoznanie aktualnego wniosku winno nastąpić przy uwzględnieniu regulacji płynącej z art. 165 P.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Z kolei przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (por. postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08, LEX nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09, LEX nr 601096). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Na gruncie przywołanego wyżej stanowiska judykatury należy stwierdzić, że skarżący nawet nie podjął próby umożliwienia zbadania, czy w jego przypadku doszło do jakiejkolwiek zmiany okoliczności. Wezwanie referendarza sądowego, które w swej treści zawierało precyzyjnie sformułowany zakres żądanych dokumentów, pozostało bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego. Wezwanie to skonstruowane było w ten sposób, aby umożliwić skarżącemu udokumentowanie także tych okoliczności stanu faktycznego, których nie wyjaśniono już w poprzednim postępowaniu zakończonym orzeczeniem z 11 stycznia 2017 r. Przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje swoją sytuację materialną, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy (patrz postanowienie z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FPP 5/13; dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W innym orzeczeniu Sąd kasacyjny zauważył, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). W dalszym ciągu nie jest więc znany przede wszystkim stan osobowy gospodarstwa domowego skarżącego, a zatem krąg osób, które mogą współkształtować jego sytuację materialną przede wszystkim poprzez współuczestnictwo w ponoszeniu kosztów utrzymania. W pierwszym druku PPF skarżący zeznał, że mieszka z pracującym synem, a już w drugim oświadczył, iż mieszka sam. Okoliczność ta wymagała wyjaśnienia, tym bardziej, że skarżący zdeklarował, iż nie posiada majątku, w tym nieruchomości. Nie jest zatem dostatecznie jasne na jakiej podstawie dokonuje deklarowanych opłat z tytułu zajmowanego mieszkania. Skarżący nie udokumentował zarówno uzyskiwanych dochodów, jak i ponoszonych wydatków. Nie przedstawiono nadto wyciągów z rachunku bankowego, za pomocą którego uiszczono wpis sądowy od skargi w tej sprawie. W kontekście wspomnianego wyżej wpisu sądowego, trzeba w tym miejscu podkreślić, że sam fakt jego uiszczenia oznacza, że skarżący, pomimo deklarowanych problemów finansowych, jest w stanie przeznaczyć środki pieniężne na pokrycie chociaż części kosztów sądowych. Tymczasem pojęcie "jakichkolwiek", użyte w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., stanowi synonim pojęcia "żadnych", a tym samym, jeżeli chociaż w niewielkim, czyli jakimkolwiek stopniu osoba ubiegając się o przyznanie w zakresie całkowitym pomocy prawnej jest w stanie ponieść koszty postępowania, to przyjąć należy, że prawo pomocy może zostać przyznane tylko w zakresie częściowym (por. Piotr Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] Polski model sądownictwa administracyjnego, pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Oficyna Wydawnicza VERBA, Lublin 2003, s. 117). Zgodnie zatem z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w tym zakresie – obejmującym między innymi ustanowienie adwokata (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznający wniosek, działając niejako z urzędu, wziął zatem pod rozwagę przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, nie mniej jednak uwypuklona wyżej bierna postawa procesowa przy dokumentowaniu wniosku, wykluczyła taką możliwość. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., przy uwzględnieniu art. 165 tej ustawy, orzeczono jak w sentencji.