I SA/Gl 1362/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Asesor WSA Mikołaj Darmosz (spr.), Sędzia WSA Bożena Pindel, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 maja 2025 r. sprawy ze skargi B.B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 23 sierpnia 2024 r. nr 2401-IEE.7192.420.2024.2.MSN UNP: 2401-24-211297 w przedmiocie skarg na czynności egzekucyjne oddala skargę.

Zaskarżonym postanowieniem z 23 sierpnia 2024 r. o nr 401-IEE.7192.420.2024.2.MSN UNP: 2401-24-211297 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: "organ nadzoru", "DIAS") utrzymał w mocy postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. (dalej: "organ egzekucyjny", Dyrektor Oddziału ZUS) z 10 lipca 2024 roku nr [...] o oddaleniu skarg B.B. (dalej: skarżąca, zobowiązana) na czynność egzekucyjną z 12 kwietnia 2024 r. dokonaną zawiadomieniami z 12 czerwca 2024 roku od nr [...] do nr [...] polegającą na zajęcia innej wierzytelności pieniężnej - zwrotu nadpłaty podatkowej. Powyższe postanowienie wydane zostało na podstawie art. 17 ustawy z dnia 17 czerwca 1960 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 2505, dalej: "u.p.e.a.") w zw. z art. 18 i art. 54 § 1 u.p.e.a. oraz na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "k.p.a."). Dotychczasowy przebieg postępowania przedstawiał się następująco. Dyrektor ZUS jako wierzyciel (będący zarazem organem egzekucyjnym) wystawił wobec zobowiązanej tytuły wykonawcze z 11 czerwca 2024 r. nr TW4480024010066, TW1480024008926 i TW1480024008925, obejmujące zaległości z tytułu składek społecznych, składek zdrowotnych i składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od lutego do marca 2024 r. W oparciu o wspomniane tytuły wykonawcze organ egzekucyjny zastosował środki egzekucyjne w postaci zajęć wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków. Zawiadomienia o zajęciu zostały, z użyciem środków komunikacji elektronicznej. skierowane do Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. Zawiadomienie o zajęciu organ egzekucyjny doręczył zobowiązanej. Zobowiązana jednobrzmiącymi pismami z 2 lipca 2024 r. wniosła skargi na wspomniane czynności egzekucyjne. Strona czynnościom tym zarzuciła bezzasadne i bezprawne dokonanie zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w G. z tytułu zwrotów i nadpłat podatków, niedopuszczalność egzekucji, brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia oraz z ostrożności przedawnienie zobowiązania. Skarżąca podniosła, że organ egzekucyjny nie jest władny do podejmowania żadnych czynności egzekucyjnych. Zaznaczyła, że od 2018 roku nie prowadzi działalności gospodarczej, nie uzyskuje z tego tytułu dochodów, więc nie jest obowiązana do ponoszenia kosztów. W oparciu o powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonych czynności, umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz o zawieszenie w całości postępowania egzekucyjnego do czasu rozpatrzenia niniejszej skargi. Dyrektor ZUS postanowieniem z 10 lipca 2024 r. oddalił skargi na czynność egzekucyjne. Organ nadzoru postanowieniem z 23 sierpnia 2024 r. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora ZUS, od którego zobowiązana wniosła zażalenie. Uzasadniając postanowienie DIAS podkreślił, że skarga na czynność egzekucyjną nie jest uniwersalnym środkiem zaskarżenia. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia, a tym bardziej nie ocenia się braku doręczenia upomnienia, niedopuszczalności egzekucji oraz wadliwości tytułów wykonawczych. Dalej DIAS wskazał, że w rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny przewidziany w przepisach ustawy egzekucyjnej, który najlepiej i najprościej zmierzał do zrealizowania zakładanego celu. Organ nadzoru nie stwierdził uchybień, które powinny skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia, w tym z przyczyn przez skarżącą wskazanych. Jak zaznaczono w postanowieniu DIAS, tytuły wykonawcze zostały prawidłowo doręczone zobowiązanej (zwrotne potwierdzenia odbioru w aktach sprawy). W oparciu o przepisy ustawy egzekucyjnej zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego doręcza się wraz zawiadomieniem, chyba że odpis ten został już wcześniej doręczony. Organ egzekucyjny prawidłowo zastosował środek egzekucyjny polegający na zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków. Jak podniesiono, wszystkie wymogi formalnoprawne określone w ustawie egzekucyjnej, zostały przez organ egzekucyjny spełnione. Organ nadzoru stanął na stanowisku, że zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w G. zostały dokonane prawidłowo. Organ egzekucyjny przy ich dokonywaniu nie naruszył przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prawidłowo dokonał zajęć w oparciu o wzór zawiadomienia stanowiący załącznik nr 6 do rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 1 grudnia 2020 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2021r., poz. 26). Ponadto druk zawiadomienia zawiera wszystkie elementy określone w art. 67 § 2 u.p.e.a. Zajęcie zostało dokonane w zgodzie z zapisami art. 89a u.p.e.a. i zgodnie z art. 26e § 1 i § 2 u.p.e.a. opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Doręczenie zajęć dłużnikowi zajętej wierzytelności tj. Pierwszemu Urzędowi Skarbowemu w G. nastąpiło 12 czerwca 2024 r., natomiast zobowiązana potwierdziła odbiór tych zawiadomień o zajęciu 27 czerwca 2024 r. Według DIAS wbrew twierdzeniom skarżącej, Dyrektor Oddziału ZUS Z. jest organem egzekucyjnym upoważnionym do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zastosował on środek egzekucyjny, do zastosowania którego uprawnia go ustawodawca zgodnie z art. 19 § 4a u.p.e.a., rozporządzeniem Ministra Finansów w sprawie siedzib i właściwości rzeczowej oraz miejscowej dyrektorów oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczonych do działania jako organy egzekucyjne z dnia 2 września 2016 r., jest właściwy miejscowo do działania jako organ egzekucyjny uprawniony do stosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 19 § 4 u.p.e.a. wobec skarżącej. Również w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że przepis art. 19 § 4 u.p.e.a. wyznacza nie tylko właściwość rzeczową organu egzekucyjnego tam wymienionego, lecz również jego właściwość miejscową skoro do egzekucji należności pieniężnych uprawniony jest Dyrektor tego Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako jednostki organizacyjnej Zakładu, który dokonuje wypłat danych świadczeń, a więc i poboru składek. Oczywistym jest, że wierzycielem wymienionych w art. 19 § 4 u.p.e.a. należności pieniężnych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako państwowa jednostka organizacyjna posiadająca osobowość prawną, której w oznaczonym zakresie, przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej. Organem egzekucyjnym jest zaś Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którego kompetencje, zakres i sposób działania wyznaczają przepisy ustawy egzekucyjnej. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działa jako organ egzekucyjny z mocy samego prawa (art. 19 § 4 u.p.e.a.). Jego usytuowanie w strukturach organizacyjnych Zakładu w powiązaniu z wypełnieniem obowiązków organu egzekucyjnego powoduje, że jest on podmiotem personifikującym Zakład Ubezpieczeń Społecznych - art. 73 § 3 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021r. poz. 432 ze zm.). Organ nadzoru wyjaśnił, że zgłoszony w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego zarzut. zastosowania zbyt uciążliwego środka wykracza poza zakres rozpatrzenia. Organ nadzoru powołał się na art. 54 § 3 u.p.e.a., z którego wynika że zobowiązany wnosi skargę do organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia mu odpisu zawiadomienia. W skardze tej zobowiązany określa zakres rozpoznania. Rozszerzenie tego zakresu na etapie zażalenia należy uznać za spóźnione. Skarżąca pismem z 4 października 2024 r. wniosła na powyższe postanowienie DIAS skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zdaniem skarżącej czynności egzekucyjne zostały dokonane z naruszeniem przepisów prawa. Według jej oceny organ podatkowy dokonał tych czynności w sposób bezprawny, albowiem nie istnieją podstawy do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia należności pieniężnych. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 334 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym kończących postępowanie lub podlegających zaskarżeniu zażaleniem postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym lub egzekucyjnym, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane zarzuty oraz argumenty uzasadnienia skargi, Sąd stwierdził, że nie istnieją podstawy do wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie wydane na podstawie art. 54 u.p.e.a., tj. postanowienie oddalające skargę na czynności egzekucyjne. Zgodnie z treścią § 1 tego przepisu zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (§ 4). W sprawie skarg, o których mowa w § 1 i 2, postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (§ 5). W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności (§ 5a). Zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. przez pojęcie czynności egzekucyjnej rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Zaskarżonymi czynnościami egzekucyjnymi były zajęcie innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w G., które zostały przewidziane w art. 1a pkt 12 lit. a tiret 5 u.p.e.a. Zastosowane wobec zobowiązanej czynności egzekucyjne były dopuszczalne przy przymusowym dochodzeniu wykonania obowiązku o charakterze pieniężnym. Prawidłowe jest stanowisko DIAS co do tego, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne, ocenie podlega jedynie prawidłowość dokonanej czynności, a nie działania będące podstawą egzekucji. W postępowaniu tym nie bada się wymagalności i zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, nie ocenia się również prawidłowości jego prowadzenia. Ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W konsekwencji kontrola sądu administracyjnego ograniczona jest do tych kwestii, które podlegały ocenie organu na skutek wniesionej skargi na czynność egzekucyjną. W ramach skargi na czynności egzekucyjne mogą być podnoszone kwestie formalnoprawne, które odnoszą się do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego (tak wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 stycznia 2019 r., sygn. VII SA/Wa 1439/18, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych; dalej CBOSA) Podobnie wypowiedział się WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 17 kwietnia 2019r., sygn. I SA/Bd 96/19 (opubl. w CBOSA) stwierdzając, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Skarga składana w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. powinna dotyczyć zatem konkretnej czynności egzekucyjnej organu egzekucyjnego. Powyższe uwagi są istotne dla rozpoznania przedmiotowej sprawy, albowiem wyznaczają ramy kontroli sądowej, a w realiach niniejszej sprawy skarżąca zakwestionowała dokonane zajęcie innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotu i nadpłat podatków w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w G., jednak nie kwestionowała okoliczności formalnoprawnych, odnoszących się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych. Zdaniem Sądu DIAS oceniając czynność egzekucyjną, zaskarżoną w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. zasadnie skoncentrował się na kwestiach formalnoprawnych, które odnoszą się do prawidłowości działania organu egzekucyjnego – Dyrektora ZUS. Sąd podziela wyrażane w orzecznictwie stanowisko, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych. Bezzasadnym jest zatem podnoszenie okoliczności związanych z niedopuszczalnością egzekucji, zastosowaniem zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, czy też brakiem doręczenia upomnienia wzywającego do zapłaty należności. Organ egzekucyjny prawidłowo zastosował środek egzekucyjny polegający na zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków. W ocenie Sądu wszystkie wymogi formalnoprawne określone w ustawie egzekucyjnej, zostały przez organ egzekucyjny spełnione. Jak wynika z akt sprawy zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotów i nadpłat podatków w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w G. zostały dokonane prawidłowo. Organ egzekucyjny przy ich dokonywaniu nie naruszył przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prawidłowo dokonał zajęć w oparciu o wzór zawiadomienia stanowiący załącznik nr 6 do rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 18 marca 2023 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 426). Przede wszystkim zawiadomienia zawiera wszystkie elementy określone w przepisach ustawy tj. w art. 67 § 2 u.p.e.a. Zajęcie zostało dokonane w zgodzie z zapisami art. 89a u.p.e.a. i zgodnie z art. 26e § 1 i § 2 u.p.e.a. opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym. W ocenie Sądu podnoszone przez stronę okoliczności, tj. niedopuszczalność przedmiotowej egzekucji, braku uprzedniego doręczenia upomnienia mieszczą się w katalogu zarzutów określonych w art. 33 § 2 u.p.e.a. i nie mogą być rozpoznane w ramach skargi na czynności egzekucyjne. Jak już wskazano, w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić jedynie zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności. Trafnie wskazał DIAS, że jako spóźniony należało potraktować zgłoszony dopiero na etapie zażalenia zarzut nadmiernej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego. Skarżąca w terminie ustanowionym do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną nie powołała się na tę okoliczność, na skutek czego nie badał jej organ egzekucyjny i nie mógł zbadać organ nadzoru. Podkreślenia wymaga, że Dyrektor Oddziału ZUS jest organem egzekucyjnym upoważnionym do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zastosował on środek egzekucyjny, do czego uprawnia go ustawodawca zgodnie z art. 19 § 4a u.p.e.a. rozporządzeniem Ministra Finansów w sprawie siedzib i właściwości rzeczowej oraz miejscowej dyrektorów oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczonych do działania jako organy egzekucyjne z 2 września 2016 roku. Nie budzi wątpliwości Sądu, iż Dyrektor Oddziału ZUS jest właściwy miejscowo do działania jako organ egzekucyjny uprawniony do stosowania wobec skarżącej środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 19 § 4 u.p.e.a. Niewątpliwie art. 19 § 4 u.p.e.a. wyznacza nie tylko właściwość rzeczową organu egzekucyjnego tam wymienionego, lecz także jego właściwość miejscową skoro do egzekucji należności pieniężnych uprawniony jest Dyrektor tego Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako jednostki organizacyjnej Zakładu, który dokonuje wypłat danych świadczeń, a więc i poboru składek. W rozpoznanej sprawie wierzycielem wymienionych w art. 19 § 4 u.p.e.a. należności pieniężnych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako państwowa jednostka organizacyjna posiadająca osobowość prawną, której w oznaczonym zakresie, przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej. Zatem Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działa jako organ egzekucyjny z mocy samego prawa (art. 19 § 4 u.p.e.a.). W tym stanie rzeczy skarga okazała się niezasadna wobec czego należało ją oddalić, co Sąd uczynił na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd nadmienia, że zagadnienie wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu zostanie odrębnie rozstrzygnięte przez referendarza na posiedzeniu niejawnym (art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.).