I SA/Gd 699/17

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku doradcy podatkowego A. M. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi A. Ż. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy.

Postanowieniem z dnia 17 października 2016 r., sygn. akt I SA/Gd 1049/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę A. Ż. na wyżej opisane postanowienie. Na powyższe orzeczenie skarżąca wniosła zażalenie oraz zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w niniejszej sprawie. Prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 9 lutego 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 1049/16, przyznano skarżącej prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Krajowa Rada Doradców Podatkowych pismem z dnia 2 marca 2017 r. wyznaczyła na pełnomocnika skarżącej z urzędu doradcę podatkowego A. M., który w piśmie z dnia 17 marca 2017 r. (złożonym w sądzie w dniu 20 marca 2017 r.) zwrócił się o przyznanie mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, oświadczając, iż opłaty te nie zostały zapłacone w całości. Powyższy wniosek pełnomocnika o przyznanie mu wynagrodzenia jest jedynym pismem sporządzonym i wniesionym przez niego w niniejszej sprawie i w swej treści odnosi się jedynie do kwestii opodatkowania podatkiem od towarów i usług czynności wykonywanych przez doradcę podatkowego, w żaden sposób zaś nie dotyczy meritum sprawy, w której został on ustanowiony pełnomocnikiem z urzędu. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FZ 188/17, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie sądu pierwszej instancji, zaznaczając w uzasadnieniu, iż zażalenie jest zasadne, jednakże z innych przyczyn niż podniosła skarżąca. Wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 699/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym oddalił skargę. Na podstawie art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), wyznaczony w niniejszej sprawie pełnomocnik otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności doradców podatkowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 31, poz. 153, dalej jako rozporządzenie). W myśl § 4 ust. 1 rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% kwot wynagrodzenia, o których mowa w § 3, oraz 2) niezbędne, udokumentowane wydatki doradcy podatkowego. W kontekście powyższego należy mieć na uwadze, iż decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach przyznanego stronie prawa pomocy należy się wynagrodzenie w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej. Oznacza to uprawnienie i obowiązek ustalenia przez sąd, czy pomoc ta rzeczywiście została udzielona (zob. m.in. postanowienia NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, z dnia 8 stycznia 2010 r., sygn. akt I FSK 1648/08, z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10, z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1226/13, (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl; również S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007). Przenosząc poczynione uwagi na grunt niniejszej sprawy, zauważyć należy, iż wnioskodawca – pomimo wyznaczenia go przez Krajową Radę Doradców Podatkowych na pełnomocnika z urzędu – faktycznie nie udzielił skarżącej pomocy prawnej ani na etapie postępowania zażaleniowego przed NSA, ani postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji (zakończonego oddaleniem skargi). Podkreślenia wymaga, iż zarówno skargę, jak i zażalenie skarżąca wniosła osobiście, a ustanowiony dla niej zawodowy pełnomocnik tych pism ani nie rozwinął, ani nie poparł, choć jak wynika z uzasadnienia postanowienia NSA, to nie celność argumentacji skarżącej zadecydowała o uchyleniu zaskarżonego postanowienia sądu pierwszej instancji odrzucającego skargę. Stwierdzić należy, iż pełnomocnik z urzędu wnioskuje o przyznanie wynagrodzenia w sprawie, w której nie podjął czynności, za które to wynagrodzenie by przysługiwało. Nie ulega bowiem wątpliwości, że wnioskodawca nie sporządził ani jednego pisma procesowego (poza ww. wymienionym pismem z dnia 17 marca 2017 r. w całości poświęconym kwestiom jego wynagrodzenia), w którym zaprezentowałby argumentację na rzecz strony skarżącej, rozwijając w sposób profesjonalny sporządzone przez nią osobiście zwięzłe środki zaskarżenia. Nie miał też możliwości stawienia się na rozprawie, gdyż sprawa została rozstrzygnięta na posiedzeniu niejawnym. W ocenie rozpoznającego wniosek samo wykonanie fotokopii z akt sprawy (sporządzonych w trakcie wizyty w sądzie w dniu 20 marca 2017 r.) – bez podjęcia jakichkolwiek czynności procesowych – nie jest wystarczające do uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie rzeczywiście udzielona. Jest to bowiem jedynie czynność poprzedzająca faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej, która w postępowaniu przed sądem winna znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy przez wyrażenie przez pełnomocnika stanowiska w sprawie oraz – w razie potrzeby – złożenie w imieniu strony niezbędnych wniosków procesowych (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I OZ 768/13; publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1999 r., sygn. II CKN 341/98, czynności pełnomocnika nie mające charakteru pomocy prawnej nie mogą stanowić podstawy do przyznania mu wynagrodzenia ze środków Skarbu Państwa. Z tych względów uznano, że zarówno w postępowaniu zażaleniowym, jak i w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji wnioskodawca, działając jako wyznaczony w sprawie pełnomocnik, nie podjął czynności, które można zakwalifikować jako rzeczywiste udzielenie skarżącej pomocy prawnej, za którą należałoby się wynagrodzenie. Mając na uwadze powyższe, referendarz sądowy, działając na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.