I SA/Gd 606/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.), Sędzia WSA Irena Wesołowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 19 września 2023 r. sprawy ze skargi J.H. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 20 kwietnia 2023 r., nr 2201-IEE.7113.2.31.2023.AR w przedmiocie kosztów egzekucyjnych oddala skargę

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Sopocie prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku J.H. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z 10 grudnia 2015 r., wystawionego przez Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w Szczecinie, obejmującego zobowiązanie z tytułu podatku akcyzowego za styczeń 2011 r. w wysokości należności głównej 43 707,00 zł. Podstawą wystawienia ww. tytułu wykonawczego była decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w Gdyni nr 321000-UAGR.860.144.2015.14.JZ.XA z 30 lipca 2015 r., utrzymana w mocy decyzją nr 320000-IAGW.860.216.2015.9.WA.XA z 17 listopada 2015 r.. Odpis ww. tytułu wykonawczego został doręczony J.H. przez Dyrektora Izby Celnej w Gdyni (ówczesny organ egzekucyjny) 21 grudnia 2016 r. wraz odpisem zawiadomienia nr [...] z 25 listopada 2016 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w R. S.A. Pismem z 30 listopada 2016 r. bank poinformował organ egzekucyjny o zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową do ww. środka egzekucyjnego. Zawiadomieniem nr [...] z 22 maja 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Sopocie dokonał zajęcia kosztów sądowych zasądzonych od Dyrektora Izby przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 22 stycznia 2019 r. o sygn. akt I GSK 1010/16. W wyniku ww. zajęcia organ egzekucyjny 27 maja 2019 r. wyegzekwował środki, które w kwocie 4.732,26 zł zaliczył na koszty egzekucyjne powstałe w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Kolejno, zawiadomieniem nr 2217-SEE.711.10655617.2019.l.BEUUS z 11 października 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Sopocie zajął koszty postępowania sądowego zasądzone od Dyrektora Izby przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 9 lipca 2019 r. o sygn. akt I SA/Gd 1048/19 uchylającym decyzję organu drugiej instancji nr 320000-IAGW.860.216.2015.9.WA.XA z 17 listopada 2015 r., utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Gdyni nr 321000-UAGR.860.144.2015.14.JZ.XA z 30 lipca 2015 r. W wyniku ww. zajęcia organ egzekucyjny 15 października 2019 r. wyegzekwował środki, które w kwocie 79,80 zł zaliczył na koszty egzekucyjne powstałe w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. W dniu 31 grudnia 2019 r. postanowieniem nr 2217-SEE.711.673.2019.04 Naczelnik Urzędu Skarbowego w Sopocie umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku J.H. m.in. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z 10 grudnia 2015 r., jako podstawę wskazując art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a.. Postanowienie doręczono zobowiązanemu 13 stycznia 2020 r. w trybie art. 43 K.p.a.. Uwzględniając treść wyroku z 9 lipca 2019 r. o sygn. akt I SA/Gd 1048/19, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku, w wyniku ponownego rozpoznania odwołania od decyzji nr 321000-UAGR.860.144.2015.14.JZ.XA z 30 lipca 2015 r., decyzją nr 2201-IOA.4105.35.2019.74 z 9 sierpnia 2021 r. uchylił decyzję pierwszej instancji i umorzył postępowanie w sprawie w części dotyczącej zobowiązania objętego ww. tytułem wykonawczym, z uwagi na upływ terminu jego przedawnienia, które nastąpiło 5 sierpnia 2020 r.. Pismem z 23 listopada 2022 r. J.H. wezwał Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sopocie do zwrotu kosztów postępowania prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], z uwagi na wydaną z 9 sierpnia 2021 r. decyzję umarzającą postępowanie w części dotyczącej zobowiązania objętego ww. tytułem wykonawczym. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Sopocie 16 stycznia 2023 r. wydał postanowienie nr 2217-SEE.711.6.490.2022.19, którym odmówił stronie zwrotu kosztów egzekucyjnych wraz z ustawowymi odsetkami, w związku z uchyleniem decyzji będącej podstawą wystawienia tytułu wykonawczego nr [...] z 10 grudnia 2015 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że warunkiem zwrotu zobowiązanemu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych jest niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie postępowania egzekucyjnego. W przypadku J.H. jedyną przyczyną uchylenia decyzji będącej podstawą wystawienia tytułu wykonawczego, było przedawnienie dochodzonych należności, tak więc ewentualnemu zwrotowi podlegałyby koszty egzekucyjne naliczone i pobrane po dacie przedawnienia egzekwowanej należności, tj. po 5 sierpnia 2020 r. Tymczasem, jak wskazał organ egzekucyjny, koszty egzekucyjne w postępowaniu prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], zostały pobrane 27 maja 2019 r. (kwota 4.732,26 zł) i 15 października 2019 r. (kwota 79,80 zł), a więc przed upływem terminu przedawnienia obowiązku objętego ww. tytułem wykonawczym. Postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sopocie doręczono skarżącemu 3 Iutego 2023 r.. Pismem z 7 lutego 2023 r., nadanym w placówce operatora wyznaczonego 8 lutego 2023 r., J.H. wniósł do Dyrektora Izby, zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sopocie nr 2217-SEE.711.6.490.2022.19 z 16 stycznia 2023 r., zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 121 § 1 i 125 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa oraz art. 64cd u.p.e.a., poprzez uznanie, że w przypadku braku merytorycznego rozstrzygnięcia w zakresie istnienia i wysokości zobowiązania podatkowego (z uwagi na umorzenie postępowania w konsekwencji jego przedawnienia) - koszty prowadzonej w oparciu o rygor natychmiastowej wykonalności obciążają podatnika, nie zaś organ, co stanowi naruszenie zasady prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie podatników. Natomiast opieszałość organów podatkowych, w wyniku której dochodzi do umorzenia postępowania z uwagi na jego przedawnienie - winna stanowić o braku istniejącego zobowiązania podatkowego w chwili wydania tytułu wykonawczego, bowiem nie zostało potwierdzone w prawomocnej i ostatecznej decyzji, dlatego należy przyjąć, iż brak takiej decyzji wpływa ex tunc na brak zobowiązania podatkowego, a tym samym prowadzenie egzekucji bez podstawy prawnej, a nawet wbrew istniejącemu prawu. Wobec powyższego, strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia oraz wydanie orzeczenia w przedmiocie zwrotu kosztów egzekucyjnych wraz z ustawowymi odsetkami. W wyniku rozpoznania wniesionego zażalenia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku wydał 20 kwietnia 2023 r. postanowienie nr 2201-IEE.7113.2.31.2023.AR, którym utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sopocie. W uzasadnieniu podzielono pogląd co do braku podstaw do uwzględnienia żądania. Pismem z 7 czerwca 2023 r. J.H. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku 2201-IEE.7113.2.31.2023.AR z 20 kwietnia 2023 r., zarzucając wydanemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 121 § 1 i art. 125 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa oraz art. 64cd ustawy z 17 czerwca 1966 r. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez uznanie, że w przypadku braku merytorycznego rozstrzygnięcia w zakresie istnienia i wysokości zobowiązania podatkowego (z uwagi na umorzenie postępowania w konsekwencji jego przedawnienia) - koszty egzekucji obciążają podatnika, nie zaś organ, co stanowi naruszenie zasady prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie podatników. W oparciu o powyższe skarżący wniósł o: - przeprowadzenie rozprawy, - uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a., - uwzględnienie skargi, a tym samym zobowiązanie organu do merytorycznego rozpoznania zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sopocie nr 2217-SEE.711.6.490.2022.19 z 16 stycznia 2023 r. w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów egzekucyjnych, - zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu złożonej skargi J.H. wskazał, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku - po ponownym rozpatrzeniu odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Gdyni nr 321000-UAGR.860.144.2015.14JZ.XA z 30 lipca 2015 r., uchylił ją, jako podstawę wskazując przedawnienie zobowiązania podatkowego. Strona podnosi, że organ podatkowy drugiej instancji oparł swoje rozstrzygniecie na zarzucie "najdalej idącym", tj. przedawnieniu, i nie badał już kwestii podnoszonych w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji. Argumentacja strony zawarta w skardze także dotyczy rygoru natychmiastowej wykonalności i jest oparta na twierdzeniu, że "w chwili wydania tytułu wykonawczego egzekucja była realizowana w oparciu o rygor natychmiastowej wykonalności - nadany niejako tymczasowo decyzji, tak by doszło do zabezpieczenia zobowiązania podatkowego do czasu ostatecznego i prawomocnego rozstrzygnięcia samego istnienia zobowiązania podatkowego". Powołując się na wyrok WSA w Gliwicach z 7 lipca 2022 r. o sygn. akt I SA/GI 487/22 skarżący podniósł, że "wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, której uprzednio nadano rygor natychmiastowej wykonalności, np. w następstwie uchylenia przez organ odwoławczy, oznacza, że rygor natychmiastowej wykonalności traci rację bytu". Końcowo, J.H. podnisł, iż obarczanie podatnika kosztami postępowań egzekucyjnych, prowadzonych co do niepotwierdzonych zobowiązań podatkowych - stanowi oczywisty przejaw naruszania naczelnych zasad prawa podatkowego, tj.: 1) zasady prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie podatników (art. 121 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa), bowiem działanie organu sprawia, iż to podatnik obciążony jest kosztami postępowań egzekucyjnych prowadzonych przed uzyskaniem przez organ prawomocnej i ostatecznej decyzji podatkowej. Jeżeli organ wydaje decyzję obarczoną rygorem natychmiastowej wykonalności, a następnie kieruję ją do egzekucji, powinien liczyć się z konsekwencjami późniejszego uchylenia decyzji lub umorzenia egzekucji, szczególnie gdy egzekucję wszczyna w krótkim okresie przed przedawnieniem postępowania egzekucyjnego, 2) zasady szybkości i prostoty postępowania podatkowego (art. 125 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa), bowiem organ obciąża podatnika konsekwencjami powolnego działania, tj. braku wydania ostatecznej i prawomocnej decyzji podatkowej w okresie przedawnienia. Gdyby decyzja ta zapadła w odpowiednim czasie organ drugiej instancji mógłby rozpoznać odwołanie od decyzji pierwszej instancji i doprowadzić do wydania rozstrzygnięcia które przesądziłoby o zasadności lub braku zasadności prowadzonej egzekucji. Wobec powyższego skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia, wydania postanowienia merytorycznego lub uchylenia i przekazania ponownie do rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku podtrzymał swoje stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu nr 2201-IEE.7113.2.31.2023.AR z 20 kwietnia 2023 r. i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Przypomnieć na wstępie należy, że procedurę zwrotu kosztów egzekucyjnych zobowiązanemu określa przepis art. 64 cd u.p.e.a. Zgodnie z art. 64cd § 1 u.p.e.a. "Jeżeli po wyegzekwowaniu lub uzyskaniu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie lub prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem, w szczególności jeżeli w chwili wyegzekwowania lub uzyskania kosztów egzekucyjnych postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu, organ egzekucyjny, który zakończył postępowanie egzekucyjne, zwraca zobowiązanemu lub wierzycielowi wyegzekwowane lub uzyskane koszty egzekucyjne wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od dnia ich wyegzekwowania lub uzyskania do dnia obciążenia rachunku bankowego organu egzekucyjnego przekazywanymi środkami pieniężnymi". Z kolei art. 64cd § 3 u.p.e.a. stanowi, że zwrotu kosztów egzekucyjnych wraz z ustawowymi odsetkami dokonuje się na wniosek lub z urzędu niezwłocznie po dniu: 1) w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne; 2) wyegzekwowania lub wykonania obowiązku, w tym zapłaty należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych, a w przypadku wyegzekwowania tego obowiązku w egzekucji z nieruchomości - po dniu, w którym postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości stało się ostateczne; 3) uzyskania przez organ egzekucyjny informacji o uchyleniu albo stwierdzeniu nieważności orzeczenia stanowiącego podstawę wystawienia tytułu wykonawczego lub postanowienia o nadaniu temu orzeczeniu rygoru natychmiastowej wykonalności. Przepis art. 64cd § 1 u.p.e.a. stanowi, że warunkiem zwrotu zobowiązanemu kosztów egzekucyjnych, jest pobór tych kosztów egzekucyjnych w szczególnych okolicznościach danej sprawy. Mianowicie dotyczy to sytuacji, w której "wszczęcie lub prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem". W ocenie Sądu, Dyrektor Izby trafnie wskazał w zaskarżonym postanowieniu, że przepis art. 64cd § 1 u.p.e.a. należy odczytywać w ten sposób, że uchylenie decyzji będącej podstawą wystawienia tytułu wykonawczego i prowadzenia egzekucji administracyjnej, skutkuje obowiązkiem zwrotu przez organ egzekucyjny wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych, jedynie w sytuacji, gdy wycofanie decyzji z obrotu prawnego jest skutkiem stwierdzenia braku jej legalności, powodującego niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie na jej podstawie postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie natomiast - co bezspornie wynika z akt sprawy - decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w Gdyni nr 321000-UAGR.860.144.2015.14.JZ.XA z 30 lipca 2015 r., w części jakiej dotyczyła obowiązku objętego tytułem wykonawczym nr [...], została uchylona, a postępowanie w tej sprawie umorzone, z uwagi na upływ terminu przedawnienia obowiązku objętego ww. tytułem wykonawczym (które nastąpiło 5 sierpnia 2020 r.), a nie z uwagi na brak podstaw do jej wydania, czy też z powodu wad skutkujących koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Tym samym, mając na uwadze prawidłową interpretację art. 64cd § 1 ustawy, zgodzić się należało z organem, iż brak było podstaw do zwrotu skarżącemu kosztów egzekucyjnych wyegzekwowanych w postępowaniu prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z 10 grudnia 2015 r. Decyzja, na podstawie której został wystawiony ww. tytuł wykonawczy była bowiem ostateczna i wykonalna, tytuł wykonawczy na jej podstawie został prawidłowo wystawiony i doręczony, a w toku postępowania organ zastosował środki egzekucyjne, skutkujące wyegzekwowaniem kosztów egzekucyjnych w okresie, kiedy obowiązek objęty ww. tytułem, nie był przedawniony, gdyż jego przedawnienie nastąpiło w sierpniu 2020r.. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że w sprawie nie zaistniały podstawy do podważenia legalności zaskarżonych rozstrzygnięć, co sprawia, że skarga rozpoznana w trybie art. 119 pkt 1 p.p.s.a. na podstawie art. 151 p.p.s.a.- podlegała oddaleniu.