I SA/Gd 390/18

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 2 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego M. T. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi "A" Sp. z o.o. z siedzibą w Wejherowie na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy.

Postanowieniem z dnia 4 lipca 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku przyznał skarżącej spółce prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Okręgowa Izba Radców Prawnych [...] wyznaczyła na pełnomocnika skarżącej spółki z urzędu radcę prawnego M. T., o czym został on poinformowany w dniu 10 sierpnia 2018 r. (pismo OIRP z dnia 16 sierpnia 2018 r., k. 49). Dnia 10 sierpnia 2018 r. wyznaczony pełnomocnik udzielił pełnomocnictwa substytucyjnego radcy prawnemu M. T., która w dniu 16 sierpnia stawiła się w tut. sądzie i wykonała fotografie z akt sprawy (k. 46). Skarżąca spółka, w piśmie wniesionym w dniu 7 sierpnia 2018 r. (data stempla pocztowego), zwróciła się o cofnięcie przyznanego jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Przedmiotowy wniosek został uwzględniony przez referendarza sądowego WSA w Gdańsku, który postanowieniem z dnia 3 września 2018 r. cofnął skarżącej spółce prawo pomocy, obejmujące ustanowienie radcy prawnego przyznane prawomocnym postanowieniem z dnia 4 lipca 2018 r. Powyższe postanowienie doręczono pełnomocnikowi w dniu 17 września 2018 r. (potwierdzenie odbioru, k. 63). W piśmie z dnia 12 września 2018 r. (wniesionym w dniu 20 września 2018 r. – data stempla pocztowego) pełnomocnik zwrócił się o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu według norm przepisanych, powiększonych o 23% stawkę VAT, oświadczając, iż nie zostały one opłacone w całości ani w części. Wskazał, iż przystąpił do wykonywania czynności bezpośrednio związanych z udzieleniem stronie pomocy prawnej, tj. udał się do siedziby spółki, jednak nie został wpuszczony, oraz zapoznał się z aktami sprawy. W ocenie pełnomocnika podjęte czynności są równoznaczne z udzieleniem stronie pomocy prawnej, za które należałoby przyznać mu wynagrodzenie. Pełnomocnik powołał się na postanowienie Sądu Okręgowego w Toruniu VIII Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 5 lipca 2013 r., sygn. akt VIII Cz 364/13, które potwierdza jego stanowisko. Zgodnie z brzmieniem art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej jako p.p.s.a.), wyznaczony pełnomocnik (radca prawny) otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz literaturze przedmiotu ugruntował się pogląd, w świetle którego pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach przyznanego stronie prawa pomocy należy się wynagrodzenie w związku z rzeczywistym (fatycznym) udzieleniem pomocy prawnej. Oznacza to uprawnienie i obowiązek ustalenia przez sąd, czy pomoc ta rzeczywiście została udzielona (zob. m. in. postanowienia NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, z dnia 28 maja 2008 r., sygn. akt I OZ 341/08, z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10, z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1226/13, postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 21 września 2018 r., sygn. akt I SA/Ol 667/17 oraz postanowienie WSA W Rzeszowie z dnia 26 września 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 1787/16, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl; również S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007). Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza bowiem, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. W świetle powyższego należy stwierdzić, że wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika, ustanowionego w ramach przyznanego stronie prawa pomocy, za pomoc prawną udzieloną tej stronie, przysługuje wyłącznie w przypadku, gdy pełnomocnik ten rzeczywiście takiej pomocy udzielił, dając temu wyraz poprzez zastosowanie przysługujących stronie środków procesowych (złożenie w imieniu strony niezbędnych wniosków procesowych), czy chociażby wyrażenie w piśmie procesowym stanowiska w sprawie (np. podtrzymanie zarzutów strony skarżącej, w przypadku uznania ich za zasadne). W realiach opisywanej sprawy takie okoliczności nie miały miejsca. W postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji pełnomocnik nie podjął żadnych czynności, które można by uznać za rzeczywiste udzielenie stronie pomocy prawnej, za którą należałoby się wynagrodzenie. Pełnomocnik nie sformułował żadnego pisma procesowego, w tym ewentualnego uzupełninia zarzutów skargi, nie udzielił stronie porady prawnej w tej kwestii. Jedynym pismem, jakie zostało przez niego sporządzone to wniosek o przyznanie mu wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną stronie w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji. Natomiast podjęte przez pełnomocnika czynności, polegające na próbie nawiązania kontaktu ze stroną, dla której został wyznaczony oraz na zapoznaniu się z aktami sprawy, same w sobie – bez podjęcia dalszych czynności procesowych – nie są wystarczające do uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie rzeczywiście udzielona (por. postanowienia NSA z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt I OZ 790/11 oraz z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I OZ 768/13, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Są to jedynie czynności poprzedzające faktyczne udzielenie stronie profesjonalnej pomocy prawnej, które nie stanowią podstawy do przyznania wynagrodzenia. Odnosząc się do powoływanego przez pełnomocnika postanowienia Sądu Okręgowego w Toruniu (publ. http://orzeczenia.torun.so.gov.pl) należy zauważyć, iż w sprawie, w której zostało ono wydane pełnomocnik (adwokat) wyznaczony dla strony z urzędu (zanim został on zwolniony z funkcji pełnomocnika strony a w jego miejsce został wyznaczony inny adwokat) wykonał w sprawie liczne czynności m. in. sporządził pisma procesowe, zażalenie. Zatem wykonał czynności procesowe, które sąd uznał za związane bezpośrednio z udzieleniem stronie pomocy prawnej, stwierdzając, że pomoc ta została udzielona. Natomiast w niniejszej sprawie – jak już wskazano – wyznaczony pełnomocnik nie podjął żadnych czynności procesowych, a w konsekwencji nie sposób uznać, iż udzielił stronie profesjonalnej pomocy prawnej. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 250 § 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.