I SA/Gd 324/18

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 18 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata Ł. M. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi P. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania adwokatowi Ł. M. wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji.

Pismem procesowym z dnia 6 marca 2018 r., którego braki formalne zostały usunięte w dniu 24 kwietnia 2018 r., skarżący P. J. wniósł osobiście do tut. Sądu skargę na wyżej opisane postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...]. Prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 25 czerwca 2018 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy w niniejszej sprawie przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 11 lipca 2018 r. Okręgowa Rada Adwokacka [...] wyznaczyła na pełnomocnika skarżącego z urzędu adwokata Ł. M. W dniu 20 lipca 2018 r. aplikant adwokacki upoważniony przez wyznaczonego pełnomocnika wykonał fotografie z akt sprawy. Pismem z dnia 31 lipca 2018 r. Okręgowa Rada Adwokacka [...] w zamian za Ł. M. wyznaczyła w niniejszej sprawie pełnomocnikiem skarżącego adwokata T. J. Wnioskiem z dnia 10 sierpnia 2018 r. adwokata Ł. M. zwrócił się o przyznanie mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, oświadczając, iż nie zostały one uiszczone w całości ani w żadnej części. Wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2018 r. wydanym w trybie uproszczonym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na wyżej opisane postanowienie. W dniu 31 sierpnia 2018 r. wpłynęło do tut. Sądu pismo procesowe z dnia 3 sierpnia 2018 r. sporządzone i podpisane przez adwokata Ł. M. zatytułowane jako "skarga" na wyżej opisane postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...], które zostało nadane w dniu 3 sierpnia 2018 r. na adres Izby Administracji Skarbowej [...] i przekazane przez ten organ do tut. Sądu wraz z odpowiedzią na "ponowną skargę" (zawartą w piśmie procesowym z dnia 27 sierpnia 2018 r.) Na podstawie art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, zwanej dalej jako p.p.s.a.), wyznaczony w niniejszej sprawie pełnomocnik, otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych udokumentowanych wydatków. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714, zwane dalej rozporządzeniem). Należy mieć na uwadze, iż mimo literalnej wykładni przepis art. 250 p.p.s.s. nie nakłada na orzekającego obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Przeciwnie, wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega każdorazowo ocenie pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej, zaś wynagrodzenie może być przyznane jedynie w sytuacji, gdy pomoc prawna świadczona jest przez pełnomocnika w sposób profesjonalny. Stanowisko, że czynności pełnomocnika ustanowionego z urzędu, które są sprzeczne z zasadami profesjonalizmu, nie uzasadniają przyznania mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej prezentowane jest w orzecznictwie Sądu Najwyższego (vide postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 12 lutego 1999 r., sygn. akt II CKN 341/98, OSNC 1999/6/123 i z dnia 18 marca 1999 r. sygn. akt I CKN 1046/97, OSNC 1999/10/178). W orzecznictwie sądów administracyjnych jak i literaturze przedmiotu z treści przywołanych przepisów wywodzi się, że pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej. Oznacza to uprawnienie i obowiązek ustalenia przez sąd, czy pomoc ta rzeczywiście została udzielona (zob. m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2010 r., sygn. akt I FSK 1648/08, postanowienie NSA z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10, postanowienie NSA z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1226/13, (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl; również S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007). Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza bowiem, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Pełnomocnik ustanowiony z urzędu powinien dołożyć maksymalnej staranności w realizacji nałożonych na niego obowiązków, bowiem zapłata za ich wykonanie pochodzi ze środków Skarbu Państwa (por. postanowienie NSA z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10 oraz wyrok NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt I GSK 2012/13). Przenosząc poczynione uwagi na grunt niniejszej sprawy, zauważyć należy, iż wnioskodawca faktycznie nie udzielił skarżącemu pomocy prawnej. Za taką pomoc z pewnością nie można bowiem uznać wniesienia przez wyznaczonego adwokata środka zaskarżenia, w sytuacji, w której środek ten w terminie i skutecznie został już wniesiony osobiście przez skarżącego (zanim ustanowiono dla niego pełnomocnika z urzędu). Na tym etapie postępowania profesjonalny pełnomocnik winien zawrzeć swoje stanowisko w piśmie procesowym wniesionym bezpośrednio do Sądu (wraz z odpisem dla strony przeciwnej). Takie pismo stanowiące rozwinięcie zarzutów i argumentacji skargi nadane (jak to miało miejsce) w dniu 3 sierpnia 2018 r., ale do Sądu a nie organu administracyjnego, pozwoliłoby Sądowi zapoznać się ze stanowiskiem pełnomocnika przed wydaniem wyroku. Błędy proceduralne popełnione przez wyznaczonego pełnomocnika skutkowały niemożnością rozważenia przez Sąd argumentacji zaprezentowanej w ww. piśmie. W konsekwencji nie można przyjąć, iż ustanowiony pełnomocnik podjął jakiekolwiek czynności, które kształtowałyby sytuację skarżącego w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Wymaga podkreślenia, że pełnomocnik procesowy odpowiada zarówno za treść, jak i formę składanych pism procesowych oraz podejmowanych czynności w toku postępowania na rzecz strony, którą reprezentuje. Należy również zauważyć, iż samo wykonanie fotokopii z akt sprawy (sporządzonych przez aplikanta działającego z upoważnienia wyznaczonego adwokata w dniu 20 lipca 2018 r.) – bez podjęcia niewadliwych czynności procesowych – nie jest wystarczające do uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie rzeczywiście udzielona. Jest to bowiem jedynie czynność poprzedzająca faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej, która w postępowaniu przed sądem winna znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy przez wyrażenie przez pełnomocnika stanowiska w sprawie oraz – w razie potrzeby – złożenie w imieniu strony niezbędnych wniosków procesowych (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt I OZ 768/13; publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji uznać należy, iż charakter czynności dokonanych przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika – adwokata Ł. M. – nie pozwala na ocenę, iż udzielił on skarżącemu rzeczywistej profesjonalnej pomocy prawnej, za którą należałoby mu się wynagrodzenie. Mając na uwadze powyższe, referendarz sądowy, działając na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.