I SA/Gd 251/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Kraus Sędziowie: Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.) Sędzia NSA Alicja Stępień po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 12 maja 2026 r. sprawy ze skargi M.M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 2 lutego 2026 r., nr 2201-IEE.7192.2.375.2025.WK w przedmiocie umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienia Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dnia 20 października 2025 r. nr 370200/71/13736/2025.

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku, działając jako wierzyciel i organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku M. M. (dalej: Strona lub Skarżący), reprezentowanego przez pełnomocnika J. M. – matkę na podstawie: 25 tytułów wykonawczych z 5 lutego 2021 roku, 3 tytułów wykonawczych z 17 maja 2021 roku, z 23 sierpnia 2021 roku, z 3 stycznia 2022 roku, z 8 marca 2022 roku, z 19 kwietnia 2021 roku, z 23 sierpnia 2022 roku, z 13 grudnia 2022 roku, z 30 stycznia 2023 roku, z 4 maja 2023 roku, z 24 lipca 2023 roku, z 16 listopada 2023 roku, z 19 marca 2024 roku, z 30 października 2024 roku, z 27 listopada 2024 roku, z 17 lutego 2025 roku, z 8 maja 2025 roku i z 30 lipca 2025 roku oraz 6 tytułów wykonawczych z 27 maja 2024 roku. W związku z prowadzonym postępowaniem powstały koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 9.057,96 zł. W dniu 8 sierpnia 2025 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek Strony o umorzenie wszelkich należności z tytułu składek oraz kosztów postępowania egzekucyjnego z powodu trudnej sytuacji finansowej oraz zdrowotnej. Postanowieniem z 20 października 2025 roku nr 370200/71/13736/2025 Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Słupsku odmówił Stronie umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w kwocie 9.057,96- zł przypadających na rzecz organu egzekucyjnego, na podstawie opisanych tytułów wykonawczych. Organ uznał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki ważnego interesu zobowiązanego lub interesu publicznego określone w art. 64e § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2025 roku, poz. 132 ze zm.) – dalej: "u.p.e.a." Strona pismem z 4 listopada 2025 roku złożyła zażalenie na przedmiotowe postanowienie. W jej ocenie zaskarżonym postanowieniu błędnie ustalono jakoby sytuacja zdrowotna i materialna Strony umożliwiała jej jakiekolwiek zarobkowanie i w jakikolwiek sposób uregulowanie zadłużenia, nawet w ratach, kiedy z uwagi na stan zdrowia ww. nie jest w stanie uzyskiwać żadnych dochodów, a co za tym idzie spłacić zadłużenia. Błędnie ustalono także, że u Skarżącego nie zachodził ważny interes przemawiający za całkowitym umorzeniem kosztów egzekucyjnych. Poza całkowicie dobrowolną i niestałą jej pomocą matki, która sama ma bardzo niską emeryturę, Strona utrzymuje się jedynie z kwoty zasiłku okresowego wynoszącego 505,00 zł miesięcznie. Strona nie ma możliwości uzyskać jakichkolwiek innych dochodów, którego potwierdzeniem jest zaświadczenie lekarskie z dnia 17 września 2025 r. wydane dla potrzeb Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności, w którym wprost wskazano, że opiniowany jest chory na schizofrenię paranoidalną, która powoduje u niego "postępującą inwalidyzację". Występuje u niego stopniowy rozpad struktury osobowości. W wystawionym zaświadczeniu wskazano też na niepomyślne rokowania, gdyż utrzymują się u niego objawy negatywne oraz stopniowa dezorganizacja osobowości, dlatego też ustalenia zawarte w postanowieniu są niezasadne. Ponadto Centrum Usług Społecznych ustalając dochód w sprawie udzielenia pomocy społecznej, po szczegółowym wywiadzie stwierdziło, że dochód Strony w sierpniu 2025 r. wyniósł 0,00 zł. W tej sytuacji w zaskarżonym postanowieniu niezasadnie przyjęto, że skoro dochód matki wynosi 2.893,00 zł netto, to z automatu na syna przypada połowa tej kwoty. Oczywistym jest fakt, że matka stara się pomagać synowi finansowo, ale jest to jej dochód i pomoc ta ma jedynie charakter dobrowolny, na miarę bardzo skromnych potrzeb. Syn posiada także zadłużenie: 1 września 2025 r. Komornik Sądowy zawiadomił o wszczęciu egzekucji na należność główną wynoszącą 8.793,78 zł wraz z odsetkami na dzień 1 września 2025 r. wynoszącymi 3.319,24 zł. W ocenie Strony jej sytuacja zdrowotna oraz materialna wywołana niezawinionymi czynnikami, tj. nieuleczalną chorobą powoduje, że w sprawie jednoznacznie występuje uzasadniona przyczyna przemawiająca za umorzeniem należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, czego nie wzięto pod uwagę, tym bardziej, że sytuacja Strony się nie zmieni. Do zażalenia dołączono dokumentację w postaci decyzji i zaświadczeń. Zaskarżonym postanowieniem z 2 lutego 2026 r. nr 2201-IEE.7192.2.375.2025.WK, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej: Dyrektor), po rozpoznaniu sprawy utrzymał w mocy postanowienie z 20 października 2025 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu Dyrektor podał, że we wniosku wskazano, że zaległości powstały z uwagi na chorobę psychiczną Strony. Nie ma on możliwości zarobkowych i jest na utrzymaniu matki, która ma 75 lat i utrzymuje się jedynie z niskiej emerytury w kwocie 2.924 zł. Matka musi utrzymać dom, kupić leki własne i leki dla syna. Po dokonaniu opłat, zakupie żywności i niezbędnych leków nic nie pozostaje na życie. Z kolei z zebranych dokumentów i oświadczeń wynika, że na dzień wpływu wniosku o udzielenie ulgi w spłacie kosztów egzekucyjnych Strona posiadała zaległości z tytułu: składek na ubezpieczenie społeczne za okres: 10/2017-06/2024, 08-11/2024, 02-05/2025, składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 11/2017-02/2024, 06,08/2024-05/2025, składki na FG i FGŚP za okres 04/2018-02/2024, 06,08-11/2024, 02-05/2025. Zaległości te powstały w związku z prowadzoną przez Stronę działalnością gospodarczą oraz niespełnianiem obowiązków wynikających z przepisów prawa. Zaległości te nie przedawniły się. Analizując zasadność umorzenia wskazano, że mimo, iż dochód rodziny stanowi kwotę niższą niż określone minimum socjalne, to jednaj nie można jednoznacznie stwierdzić, że zobowiązany nie będzie miał możliwości spłacenia zaległości. Organ egzekucyjny ustalił, że od momentu zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej, tj. od 19 maja 2025 r. Strona nie posiada tytułu ubezpieczeniowego. Wydano wobec niego decyzję odmowną w sprawie przyznania świadczenia rentowego. J. M. pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 3.190,32 zł brutto, tj. 2.893,53 zł netto. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem określono na łączną kwotę 2.030 zł w tym: opłaty eksploatacyjne – 1.270 zł, koszty związane z leczeniem - 260 zł, inne (paliwo + dojazdy do lekarza) - 500 zł. Wykazano zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 200 zł, miesięcznie 150 zł. Strona nie posiada środków transportu i nieruchomości. W stosunku do Strony jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Koszty egzekucyjne będące przedmiotem niniejszego wniosku są związane z dochodzeniem należności z tytułu nieopłaconych składek. Odnosząc się do istnienia ważnego interesu zobowiązanego i interesu publicznego Dyrektor wyjaśnił, że w interesie publicznym jest przede wszystkim zrealizowanie celów egzekucji administracyjnej. Podstawą umorzenia kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64e § 2 pkt 1 lit. a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji może być wyłącznie obawa wystąpienia uszczerbku o charakterze kwalifikowanym, którego skutki znacznie przewyższają normalne konsekwencje związane z uszczupleniem majątkowym. Zdaniem Dyrektora, w toku prowadzonego postępowania Strona nie udowodniła trudnej sytuacji materialno-bytowej, zdrowotnej czy rodzinnej, która mogłaby stanowić podstawę do umorzenia powstałych kosztów egzekucyjnych. Z twierdzeń Strony wynika, że zmaga się ze schizofrenią paranoidalną. Akta sprawy wskazują, że 21 listopada 2014 r. rodzice Skarżącego wystąpili do Sądu z wnioskiem o przyjęcie go do szpitala psychiatrycznego bez jego zgody. Wniosek ten został jednak zwrócony postanowieniem z 8 grudnia 2014 r. Z kolei w dniu 7 sierpnia 2025 r. lekarz orzecznik ZUS uznał Skarżącego za osobę częściowo niezdolną do pracy do 31 sierpnia 2027 roku. Do akt sprawy nie został przedłożony żaden dokument, z którego wynikałoby, że Strona jest trwale i całkowicie wykluczona z rynku pracy (np. orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy, orzeczonej na stałe). Nie udowodniono zatem, że z uwagi na powoływane trudności zdrowotne Skarżący został całkowicie wykluczony z aktywności zawodowej. Wydane orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy nie pozbawia Skarżącego możliwości podejmowania zatrudnienia np. w zakładzie pracy chronionej. Ponadto epizody choroby występują u Skarżącego od wielu lat, natomiast do 18 maja 2025 r. prowadził on działalność gospodarczą wykonując pracę w zawodzie kierowcy. Okoliczność ta budzi wątpliwości organu, co do faktycznego wpływu stanu zdrowia na całkowitą i trwałą niezdolność do podjęcia zatrudnienia. Powyższe dowodzi, że na chwilę obecną brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja materialno - bytowa Strony jest trwała, a zdrowotna całkowicie uniemożliwia pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia z tytułu kosztów egzekucyjnych. Również bardzo ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia kosztów. Wykazany w oświadczeniu dochód rodziny Skarżącego jest niższy od minimum socjalnego za I kwartał 2025 r. Jednakże umorzenie należności z tytułu kosztów egzekucyjnych jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że osoba zobowiązana nie będzie miała możliwości spłaty zaległości. W ocenie Dyrektora obecna sytuacja materialno-bytowa Strony, nie uzasadnia stwierdzenia, że trudności płatnicze mają charakter trwały. Skarżący jest w wieku aktywności zawodowej, otrzymane orzeczenie dotyczące okresowej częściowej niezdolności do pracy nie wykluczają możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia. Dlatego też, umorzenie kosztów egzekucyjnych postępowania byłoby przedwczesne i sprzeczne z interesem publicznym. Umarzając koszty egzekucyjne ZUS zrezygnowałby ponadto z kosztów poniesionych w wyniku dochodzenia należności, stanowiących przychody Zakładu, z których m. in. pokrywa bieżące wydatki. Tym samym Dyrektor uznał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki do udzielenia wnioskowanej ulgi w spłacie. Ponadto stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa materialnego i procesowego, które nakazywałoby jego wyeliminowanie z obrotu prawnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżący zaskarżył ww. postanowienie w całości wnosząc o uchylenie postanowienie Dyrektora i poprzedzającego go postanowienia Zakładu oraz umorzenie w całości należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, a także o zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: 1) błędne ustalenie jakoby sytuacja zdrowotna i materialna Skarżącego umożliwiała jakiekolwiek zarobkowanie i w jakikolwiek sposób uregulowanie zadłużenia, nawet w ratach, kiedy to Skarżący z uwagi na swój stan zdrowia nie jest w stanie uzyskiwać jakichkolwiek dochodów i co za tym idzie spłacić zadłużenia , 2) błędne ustalenie jakoby u Skarżącego nie zachodził ważny interes przemawiający za całkowitym umorzeniem przedmiotowych kosztów egzekucyjnych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż w sprawie organy naruszyły przepisy postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżone postanowienia rozstrzygają o odmowe umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych powstałych w związku z dochodzeniem należności z tytułu nieopłaconych składek. Rozstrzygnięcia wymagało zatem, czy orzekające w sprawie organy prawidłowo stwierdziły, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki do umorzenia kosztów egzekucyjnych oraz, czy zaskarżone postanowienie mieści się w granicach uznania administracyjnego. Zastrzeżenia Sądu budzi dokonana przez organy ocena przesłanek umorzenia wskazanych w art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) u.p.e.a. Zgodnie z art. 64e § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny prowadzący postępowanie egzekucyjne może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne. Stosownie do art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) ww. ustawy koszty egzekucyjne mogą być umorzone na wniosek zobowiązanego, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. Redakcja przywoływanego wyżej przepisu i użycie przez ustawodawcę terminu "może" wskazuje, że organ egzekucyjny rozstrzygając o umorzeniu kosztów egzekucyjnych działa w ramach uznania administracyjnego. Nie oznacza to jednak dowolności rozstrzygnięcia. Wydanie postanowienia musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą - z zachowaniem wymogów proceduralnych - co winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Dopiero w takich warunkach podjęta decyzja uznaniowa może być uznana nie za decyzję dowolną, lecz mieszczącą się w granicach uznania administracyjnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, iż kontroli sądu nie podlega uznanie samo w sobie ale kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2002 r. sygn. akt III SA 830/00). Ocenie może podlegać legalność działania organu podatkowego, a nie natomiast zasadność i celowość odmowy. Z tego też względu sama odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (por. wyrok NSA z dnia 13 stycznia 1998 r., sygn. akt I SA/Łd 1811/96, wyrok WSA z dnia 4 sierpnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 646/05). Orzeczenie uznaniowe może być przez sąd uchylone w wypadkach stwierdzenia, że zostało wydane z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. W tego rodzaju sprawach sądowa kontrola legalności rozstrzygnięć uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organy egzekucyjne prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych znajdują uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, a także czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach (zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2025 r. poz. 1691 ze zm.) - dalej "k.p.a.", w zw. z art. 18 u.p.e.a.). Sąd poprzestaje na ocenie, czy wydanie postanowienia poprzedzało prawidłowo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, tzn. czy organ egzekucyjny w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i przeanalizował wszystkie okoliczności mogące mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd nie może natomiast badać wydanych postanowień pod kątem ich słuszności, czy sprawiedliwości. Odnosząc powyższe uwagi do stanu niniejszej sprawy Sąd wskazuje, że organy nie dokonały rzetelnej i wnikliwej analizy sytuacji Skarżącego biorąc pod uwagę jego aktualny stan zdrowia a także sytuację materialną i finansową pod kątem wystąpienia przesłanek z art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) u.p.e.a. Przesłanki z art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) u.p.e.a. wymagają oceny na tle okoliczności faktycznych danej sprawy, a ocena ich zaistnienia winna być dokonywana w oparciu o kryteria obiektywne, a nie subiektywne przekonanie podatnika lub organu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 stycznia 2025 r., sygn. akt III FKS 984/23 publ. Lex nr 3827016). W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że ustawodawca nie zdefiniował w ustawie wskazanych powyżej pojęć, tj. "ważnego interesu zobowiązanego", czy "interesu publicznego". Niemniej jednak w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalone jest stanowisko, że o istnieniu "ważnego interesu zobowiązanego" oraz "interesu publicznego" decydują kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią wartości. Przez "ważny interes zobowiązanego" rozumie się nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podmiotu zobowiązanego, a więc sytuacje, gdy z powodu nieprzewidzianych, losowych przypadków, nie jest on w stanie uregulować kosztów egzekucyjnych, czy też sytuacje, w których niemożność spłaty należności wynika z działania czynników, które są niezależne od sposobu jego postępowania. Pojęcie "ważnego interesu" uwzględnia także normalną sytuację ekonomiczną zobowiązanego, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz ponoszonych wydatków, w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego oraz członków najbliższej rodziny. Co istotne, ustawodawca określił ten interes przymiotnikiem "ważny", co podkreśla jego wyjątkowy charakter. Natomiast "interes publiczny" natomiast należy rozumieć jako zasadę postępowania nakazującą uwzględnienie respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów. Przy jego ocenie należy też uwzględnić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy, na tle sytuacji finansowej państwa. Niemożność jednoznacznego zdefiniowania tego pojęcia powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty wskazanych wyżej wartości. Trzeba przy tym mieć na względzie, że instytucja umorzenia kosztów stanowi wyjątek od zasady ich naliczania i ponoszenia. Sąd zauważa, że organy uznały, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka ważnego interesu zobowiązanego. Jednakże nie uwzględniły one okoliczności, że zadaniem regulacji odnoszących się do umorzenia, czy to kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) u.p.e.a. czy innych należności (np. na podstawie w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy) jest zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe jej potrzeby będą zaspokojone (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2015 r., II GSK 2366/13, wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem, punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony powinna być szczegółowa analiza określonego na ten czas minimum socjalnego oraz minimum egzystencji w takich warunkach, w jakich strona przebywa, a więc odniesionych do jej środowiska (por. wyroki NSA z dnia 25 sierpnia 2010 r., II GSK 724/09 oraz 8 sierpnia 2018 r., I GSK 1757/18). Mimo tego, że powołane orzeczenia zostały wydane na tle ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, to jednak płynące z nich wnioski są należy uwzględnić także przy analizie wystąpienia podstaw do umorzenia na mocy art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) u.p.e.a., gdyż cel tych regulacji jest ten sam. W konsekwencji orzekający w tej sprawie Sąd posłuży się argumentacją przedstawioną przez tut. Sąd w sprawie Skarżącego (wyrok z 22 kwietnia 2026 r., sygn. akt I SA/Gd 133/26) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, w którym to wyroku odniesiono się do wystąpienia dochodu poniżej minimum socjalnego. W podanym orzeczeniu zauważono, że sama koncepcja minimum socjalnego oparta jest o założenie, że chodzi o kwotę, która zabezpieczy istotne, podstawowe potrzeby. Organ w każdej indywidualnej sprawie musi w związku z tym ocenić, czy środki, którymi faktycznie dysponuje strona można uznać za wystarczające na zaspokojone jej zindywidualizowanych i niezbędnych potrzeb, w tym zatem tych wskazanych przez skarżącego, jak również tych koniecznych jak np. na zakup żywności, środków higieny, ubrań. O ile zatem sięgnięcie przez organ porównawczo do kryterium minimum socjalnego należy ocenić jako - co do zasady - uzasadnione, to wyprowadzenie z niego rzetelnych wniosków wymaga uwzględnienia wszystkich okoliczności indywidualnych sprawy, mogących rzutować na odmienności sytuacji od statystycznej i dokonania w tym zakresie analizy. W ocenie Sądu, organ nie odniósł się w sposób wystarczający i pełny do sytuacji majątkowej Skarżącego. Organ wskazał, że Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z matką, która ma 75 lat i otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 3.190,32 zł brutto, do daje kwotę 2.893,53 zł netto. Skarżący otrzymuje zasiłek okresowy w kwocie 505 zł miesięcznie – co zostało ustalone na czas wydania skarżonej decyzji. Wykazany budżet gospodarstwa domowego jest niższy niż poziom minimum socjalnego, który został określony przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na podstawie danych GUS – na kwotę 3.205,58 zł za I kwartał 2025 r. dla 2 – osobowego gospodarstwa pracowniczego. Sąd za prawidłowe uznał ustalenia Zakładu - mimo odmiennych twierdzeń matki i zarazem pełnomocnika Skarżącego – w zakresie przyjęcia do wyliczenia dochodów gospodarstwa domowego, a zatem dochodów także matki Skarżącego, jako pozostającej z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Organ słusznie w tym względzie wywiódł, że przez prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego należy uważać wspólne zamieszkanie wraz ze wspólnym zaspokajaniem potrzeb życiowych. Niemniej zauważyć należy, że ocena środków, którymi Skarżący może zaspokajać podstawowe potrzeby jest oceną dowolną. Organ w kwestii wydatków wskazał na oszacowaną przez pełnomocnika Strony kwotę 1.270 zł – opłaty eksploatacyjne, inne (paliwo, dojazdy do lekarza) 500 zł oraz na koszty leczenia wynoszące 260 zł. Pominął jednak pozostałe koszty, które Skarżący musi ponosić w celu zaspokojenia niezbędnych podstawowych potrzeb życiowych. W szczególności organ nie uwzględnił wydatków na wyżywienie, czy ubrania. Tymczasem do wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem należy zaliczyć nie tylko opłaty eksploatacyjne, ale także koszty zakupu żywności, odzieży, środków czystości i higieny osobistej. Nieuwzględnienie przez organ choćby minimalnych, comiesięcznych wydatków, które Strona musi ponosić w celu przetrwania biologicznego powoduje, że obraz jego sytuacji materialnej jest niepełny i nie pozwala na ustalenie, czy jest on w stanie uregulować z kolei koszty egzekucyjne. Dodać przy tym należy, że stosując zwrot normatywny: "zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych" trzeba przyjąć, że nie chodzi tu tylko o zachowanie standardu minimum koniecznego do przeżycia, ale o minimalnie godziwy poziom życia (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 8 kwietnia 2021 r., I SA/Rz 140/21, CBOSA). Przy ocenie tej przesłanki należy wziąć także pod uwagę, czy trudności płatnicze osoby zobowiązanej mają charakter okresowy, czy też trwały i pogłębiający się oraz, czy istnieją szanse na poprawę sytuacji finansowej. Z kolei zwrócenie się przez Skarżącego o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, na co wskazuje załączona do skargi decyzja Burmistrza Czerska z dnia 5 stycznia 2026 r. również potwierdza, że sytuacja finansowa Strony nie jest dobra. Uwadze w analizowanej sprawie nie może ulec również i to, że rozważenie indywidualnych okoliczności musi odnosić się także do ustalonej kwoty zaległości, realności jej wyegzekwowania i spłacenia. Rolą organu jest bowiem badanie aktualnej na datę orzekania sytuacji majątkowej, finansowej Skarżącego i ocena tego stanu w kontekście możliwości spłacania zaległych należności. Tymczasem organ nie odniósł się w sposób wystarczający i pełny do sytuacji majątkowej i finansowej Skarżącego. Zaniechanie takie uczynił również organ pierwszej instancji. Nie dokonano w związku z tym pełnych ustaleń pozwalających na właściwą ocenę istnienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. W orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, że w postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie. Podkreślić jednak należy, że powyższe nie zwalnia organu z obowiązku prowadzenia postępowania w taki sposób, który zapewni należyte i sprawne ustalenie stanu faktycznego z poszanowaniem m.in. zasady informowania (art. 9 k.p.a.), wyrażającej się w konieczności informowania strony o okolicznościach prawnych i faktycznych mających wpływ na realizację jej praw i obowiązków oraz czuwaniu, by osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i udzielaniu im w tym celu niezbędnych wskazówek i wyjaśnień. Organ powinien ze szczególną starannością realizować powyższą zasadę w sytuacji, gdy strona nie jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, organ powinien współdziałać ze stroną w celu wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes obywateli (por. wyrok WSA w Krakowie z 16 listopada 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 866/22, CBOSA). Ponadto organ powinien podejmować wszelkich czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.) jak i zebrać i rozpatrzyć w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Wnioskowy charakter postępowania nie zwalnia organu z działania z urzędu. W ocenie Sądu, w kontekście omawianej przesłanki nie została właściwie oceniona sytuacja zdrowotna zobowiązanego i możliwości, na tym tle uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie kosztów egzekucyjnych. Z akt sprawy wynika, że Skarżący cierpi na postępującą chorobę - schizofrenię paranoidalną. Z ustaleń organu wynika, że lekarz orzecznik ZUS w dniu 7 sierpnia 2025 r. stwierdził u strony częściową niezdolność do pracy do dnia 31 sierpnia 2027 r. Z dokumentacji sprawy – zaświadczenia lekarskiego z 17 września 2025 r. wynika z kolei, że ww. dwukrotnie był hospitalizowany psychiatrycznie w roku 2024 i 2025. W przebiegu schorzenia wskazano na postępującą inwalidyzację chorego i nasilone objawy oraz stopniowy rozpad struktury osobowości. W ocenie wyników leczenia, rokowań podano natomiast, że rokowania są niepomyślne - mimo poprawy w zakresie objawów wytwórczych utrzymują się objawy negatywne oraz stopniowa dezorganizacja osobowości. Organy jednak stwierdziły, że przedłożona do sprawy dokumentacja potwierdza istnienie zaburzeń zdrowotnych, jednak nie dowodzi ich trwałego charakteru w stopniu całkowicie wyłączającym możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (jak przykładowo praca w warunkach chronionych). Wskazały też, że epizody choroby występują u Skarżącego od wielu lat, i że do 18 maja 2025 r. prowadził działalność gospodarczą wykonując prace w zawodzie kierowcy, co budzi wątpliwości, co do faktycznego wpływu stanu zdrowia na całkowitą i trwałą niezdolność do podjęcia przez Skarżącego zatrudnienia. W ocenie Sądu, dokonana ocena w tym zakresie jest nielogiczna i dowolna. Organy wyciągają błędne wnioski z zebranego materiału dowodowego. Z postanowienia Sądu Rejonowego wydanego 12 lat wcześniej, którym Sąd odmówił hospitalizacji przymusowej Skarżącego z uwagi na zapis w zaświadczeniu lekarza psychiatry potwierdzający jedynie podejrzenie wystąpienia schizofrenii prostej organy powątpiewają w istnienie choroby Skarżącego. Oceniając informacje płynące z tego dokumentu skupiły się na tym, że w owym czasie istniało jedynie podejrzenie schizofrenii prostej. Nie uwzględniły zaś okoliczności, że już w owym czasie choroba była na tyle zauważalna, że rodzina zdecydowała się na hospitalizację przymusową. Ponadto od tego czasu minęło wiele lat i choroba Skarżącego, jak wynika z innych dokumentów, np. zaświadczenie lekarskie z 17 września 2025 r. postępowała i stwierdzono schizofrenię paranoidalną, odnotowano dwa pobyty w szpitalu psychiatrycznym i brak rokowań na poprawę stanu zdrowia. Należy zauważyć, że to właśnie przewlekła choroba, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu uzasadnia umorzenie kosztów egzekucyjnych, jako spełniająca przesłankę ważnego interesu zobowiązanego. Organy te okoliczności bagatelizują. Schizofrenia paranoidalna należy do grupy chorób przewlekłych. Postępująca inwalidyzacja to stopniowa utrata zdolności do samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym, zawodowym i społecznym, co może prowadzić do konieczności objęcia chorego opieką osób trzecich. Stopniowy rozpad struktury osobowości to z kolei aspekt choroby oznaczający, że choroba zmienia podstawowe cechy charakteru człowieka. Dochodzi do dezintegracji psychicznej: zachowania stają się niezrozumiałe, chaotyczne, a chory traci poczucie własnej tożsamości, cele życiowe i zdolność do planowania. W zakresie oceny powyższego organy skupiły się w zasadzie wyłącznie na kwestii uzyskiwania przez Skarżącego dochodu, uznając, że w tej sytuacji omawiana przesłanka nie zachodzi. Pominięto, że w opisanym zaświadczeniu widnieje dopisek, że pacjent jest zdolny do odbycia podróży celem udziału w posiedzeniu składu orzekającego "pod opieką matki". Tę okoliczność także pominięto. Organy będą zatem zobowiązane do analizy sytuacji zdrowotnej Skarżącego w kontekście tego, czy Skarżący jest osoba wykluczoną z rynku pracy i czy jego stan zdrowia rokuje poprawę. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie niedostatecznie odniesiono się do podnoszonej okoliczności pogarszającego się stanu zdrowia Skarżącego, nieuleczalności choroby, która uniemożliwia mu możliwości uzyskania dochodu. Zatem organy w ramach oceny omawianej przesłanki winny poddać rozwadze, czy stan zdrowia Skarżącego pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie kosztów egzekucyjnych. Trzeba bowiem zauważyć, że z powoływanego zaświadczenia o stanie zdrowia wynika ponadto, że rokowania określono jako niepomyślne. Wskazanych okoliczności organy nie poddały dogłębnej analizie. Organy rozpoznając sprawę, w świetle przedstawionych okoliczności (wysokość dochodu, stan zdrowia) rozważą także ponownie wystąpienie przesłanki interesu publicznego. W szczególności rozważą, czy okoliczności przedstawione we wniosku i wynikające ze złożonych dokumentów uzasadniają pozytywne rozstrzygnięcie z uwagi na zaistnienie interesu publicznego przejawiającego rozumianego jako zapobieżenie sytuacji, w której Skarżący będzie zmuszony, w przypadku braku umorzenia do korzystania z innych form pomocy społecznej, celem zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W tych okolicznościach, Sąd uznał, że organy naruszyły przepisy procesowe - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 k.p.a., gdyż nie ustaliły i nie oceniły wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, które to naruszenie niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i oznacza, że odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych była co najmniej przedwczesna i nie została należycie uzasadniona. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy zobowiązane będą do uwzględnienia powyższej oceny prawnej i wyeliminowania wskazanych nieprawidłowości. Mając na uwadze, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie z 20 października 2025 r. naruszają przepisy postępowania, Sąd działając w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a, orzekł o ich uchyleniu. Sąd natomiast nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania, gdyż Skarżący ich nie poniósł i był reprezentowany przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym.