I SA/Gd 1726/17

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Monika Hennig po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej [...] z dnia [...], nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną postanawia: odmówić zmiany prawomocnego postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 kwietnia 2018 r.

Wnioskiem zawartym w zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 kwietnia 2018 r., złożonym na formularzu PPF w dniu 20 maja 2018 r., skarżący A. B. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W tym miejscu należy wskazać, że referendarz sądowy postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2018 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym (skarżący ubiegał się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata). Postanowienie to stało się prawomocne w związku z utrzymaniem go w mocy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 9 maja 2018 r. Z uwagi na to, iż przedmiotowy wniosek został złożony przez skarżącego po prawomocnym rozpoznaniu przez referendarza sądowego uprzednio złożonego wniosku w tym przedmiocie, o tożsamym do poprzednio zgłoszonego zakresie żądania, należało go zakwalifikować jako wniosek o zmianę tego postanowienia. Możliwość taką stwarza art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako p.p.s.a.), zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie (a do takich należą niewątpliwie postanowienia wydawane w przedmiocie prawa pomocy) mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie należy zatem dokonywać ponownej oceny tych samych okoliczności i argumentów co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku, tylko porównać sytuację opisaną w tych dwóch wnioskach. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym tylko zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części lub tylko ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Podkreślić przy tym należy, że rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w powołanym przepisie. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji, czy też dokumentów musi dostarczyć sam wnioskodawca. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest bowiem możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. W konsekwencji uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Przechodząc do rozpoznania przedmiotowego wniosku, należy rozważyć, czy zaszły okoliczności faktyczne, które uzasadniają zmianę dotychczasowego prawomocnego rozstrzygnięcia, odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy. W poprzednim oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący podał, że uzyskuje dochód z umowy zlecenia, który miesięcznie wynosi od 800 zł do 1.500 zł netto, przy czym ze względu na stan zdrowia (przebyty zawał serca w dniu 15 grudnia 2017 r. i hospitalizacja) na dzień złożenia wniosku nie osiąga dochodów, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dorosłą córką, która nie uzyskuje żadnych dochodów, nie posiada żadnego majątku – zamieszkuje w wynajętym mieszkaniu o powierzchni 50 m2, posiada natomiast zadłużenie w wysokości 13.000 zł z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych, które spłaca kwartalnie (wysokości rat nie określił) oraz w wysokości 5.000 zł z tytułu pożyczek udzielonych mu przez osoby fizyczne m.in. na leczenie. Skarżący uchylił się od przedłożenia dokumentów, które pozwoliłyby zweryfikować okoliczności powołane we wniosku i ustalić jego rzeczywistą sytuację finansową, co skutkowało odmową przyznania mu prawa pomocy w niniejszej sprawie. W kolejnym oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący podał, że po zakończonej hospitalizacji korzysta z rehabilitacji kardiologicznej, ze względu na stan zdrowia nie może pracować jeszcze przez pół roku, obecnie nie uzyskuje żadnych dochodów – ZUS odmówił mu prawa do zasiłku chorobowego, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną (której nie podał w poprzednim oświadczeniu) oraz dorosłą córką, w jego małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, córka nie pracuje i nie osiąga dochodów, natomiast dochody żony kształtują się na poziomie 1.200 zł miesięcznie i tylko dzięki pomocy małżonki skarżący jest w stanie zakupić konieczne leki, skarżący posiada zadłużenie z tytułu kredytów bankowych w łącznej wysokości 6.847,77 zł. Natomiast pozostałe dane dotyczące majątku skarżącego i jego córki są tożsame z danymi podanymi przez skarżącego w poprzednim oświadczeniu. Referendarz sądowy uznał przedmiotowe oświadczenie za niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego i zarządzeniem z dnia 18 czerwca 2018 r., wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 14 dni: 1/ odpisów wszystkich zeznań podatkowych złożonych przez wnioskodawcę, jego małżonkę i córkę za 2017 rok (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39); 2/ wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę, jego małżonkę i córkę rachunków bankowych (rachunków związanych z wykonywana działalnością gospodarczą, rachunków osobistych, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych, maklerskich i innych, na których gromadzone są środki pieniężne), obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków za okres od 1 marca br., a w przypadku zlikwidowania przez wnioskodawcę dotychczas posiadanych kont – zaświadczenia z banku o zamknięciu rachunków; jeżeli zaś małżonka i córka wnioskodawczy nie posiadają rachunków bankowych – złożenia przez nie oświadczenia w tym przedmiocie; 3/ oświadczenia córki w przedmiocie w przedmiocie nieosiągania przez nią dochodów (w tym z tytułu umów zleceń, o dzieło, z wykonywanej działalności gospodarczej), a w przypadku gdy ma ona status osoby bezrobotnej – przedłożenia dokumentu potwierdzającego tę okoliczność (decyzja/zaświadczenie z urzędu pracy); w przypadku, gdy osiąga ona dochody – przedłożenia dokumentów obrazujących ich źródło, miesięczną wysokość oraz z okresu ostatnich trzech miesięcy (w kwocie brutto i netto); 4/ oświadczenia małżonki wnioskodawcy w przedmiocie posiadanych przez nią składników majątku, o których mowa w rubryce 7, w tym samochodów osobowych (podania roku produkcji i wartości pojazdu oraz miesięcznych kosztów związanych z jego użytkowaniem, tj. zakupem paliwa, ubezpieczeniem); 5/ dokumentu potwierdzającego wysokość miesięcznego dochodu małżonki wnioskodawcy z tytułu umowy zlecenia oraz średniego miesięcznego dochodu z tego tytułu osiągniętego od 1 marca br. (kopii umów, zaświadczenia od zleceniodawcy/-ów); 6/ oświadczenia, czy wnioskodawca, jego małżonka lub córka w okresie ostatnich sześciu miesięcy korzystali ze świadczeń pomocy społecznej; jeżeli tak – przedłożenia dowodów, z których wynikałby rodzaj, wysokość oraz okres na jaki pomoc została przyznana (decyzji z pomocy społecznej); 7/ oświadczenia, czy wnioskodawca, jego małżonka lub córka otrzymują pomoc finansową, rzeczową od członków rodziny lub innych osób prywatnych, a jeżeli tak wskazania wysokości udzielonej pomocy w okresie od 1 marca br., jej rodzaju i częstotliwości wraz z oświadczeniami osób, które udzielają wnioskodawcy pomocy; 8/ dowodów poniesionych przez małżonków w okresie ostatnich trzech miesięcy opłat związanych z eksploatacją zajmowanej nieruchomości, w tym opłat za czynsz, energię elektryczną, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, a także dokumentów potwierdzających pozostałe wydatki (odpłatne zabiegi rehabilitacyjne, odpłatne wizyty i badania lekarskie, zakup leków, odpłatne leczenie córki, opłaty za usługi telekomunikacyjne, ubezpieczenia majątkowe i na życie itp.); w przypadku, gdy małżonkowie posiadają zadłużenie z tytułu opłat za mieszkanie i media – przedłożenia dowodu obrazującego jego aktualne saldo; 9/ dowodów potwierdzających prowadzenie egzekucji z majątku wnioskodawcy, jego małżonki lub córki, rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych oraz aktualny stan egzekwowanych należności; 10/ zaświadczeń z banków o wysokości aktualnego zadłużenia wnioskodawcy, jego małżonki i córki z tytułu kredytów oraz o wysokości ich miesięcznej spłaty; w przypadku, gdy wnioskodawca, jego małżonka lub córka zaprzestali spłaty zobowiązań kredytowych – podania od kiedy; w przypadku, gdy dokonują ich nieregularnej spłaty – wskazania wysokości spłat dokonanych w okresie od 1 marca br. Skarżący został poinformowany, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Wyjaśniono także skarżącemu, iż istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej nie zwalnia go z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej i finansowej małżonki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 22 czerwca 2018 r. (dowód: potwierdzenie odbioru, k. 120). Dnia 29 czerwca 2018 r. (data stempla pocztowego) skarżący nadesłał zawiadomienie z dnia 20 kwietnia 2018 r. o wszczęciu egzekucji, z którego wynika, iż dochodzona kwota należności wynosi 8.309,45 zł. W piśmie z dnia 28 czerwca 2018 r. oświadczył, iż z jego majątku prowadzone są egzekucje komornicze (których sygnatury wskazał), w których dochodzone kwoty należności wynoszą łącznie 36.791,25 zł. Wyjaśnił, iż stan zdrowia uniemożliwia mu wykonanie zarządzenia z dnia 18 czerwca 2018 r. w związku z czym wnosi o przedłużenie terminu do jego wykonania o co najmniej 45 dni. Zarządzeniem z dnia 14 sierpnia 2018 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przedłużenia terminu do przedłożenia wszystkich dokumentów wymienionych w wezwaniu. Skarżący w okresie od sporządzenia wniosku o przedłużenie zakreślonego w zarządzeniu 14-dniowego terminu do dnia wydania niniejszego postanowienia nie nadesłał żadnego z wymaganych dokumentów, mimo iż znaczną ich część stanowiły pisemne oświadczenia członków jego rodziny, a także dokumenty, które potwierdzałyby wysokość opłat za media i zajmowane mieszkanie, które bez wątpienia są w posiadaniu skarżącego bądź jego małżonki. W ocenie referendarza sądowego skarżący od momentu doręczenia mu zarządzenia z dnia 18 czerwca 2018 r. do dnia wydania niniejszego orzeczenia miał dostatecznie dużo czasu, aby wystąpić do innych podmiotów o wydanie żądanych dokumentów, w tym do pracodawcy małżonki, czy też do banków. Warto przy tym wskazać, że z akt sprawy wynika, iż po dniu, w którym wystąpił o przedłużenie terminu do nadesłania żądanych dokumentów nie tylko osobiście stawił się w tut. sądzie składając kolejne zażalenie (co miało miejsce w dniu 11 lipca 2018 r.), ale także w dniach 25 lipca i 2 sierpnia 2018 r., za pośrednictwem poczty, złożył kolejne pisma procesowe w sprawie, załączając do jednego z nich dokumentację medyczną. Z powyższego wynika, iż stan zdrowia nie uniemożliwia skarżącemu aktywnego uczestniczenia w niniejszej sprawie poprzez składanie kolejnych zażaleń na postanowienia Sądu, którymi oddalane są kolejne wnioski skarżącego o wyłączenie sędziów. Staje się on przeszkodą jedynie w przypadku, gdy ma on wykazać sytuację majątkową swoją i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym stanie sprawy należało uznać, iż skarżący nie wykonał nałożonego na niego obowiązku. Wezwanie referendarza sądowego pozostało bez odpowiedzi. W związku z powyższym referendarz sądowy stwierdził, iż skarżący, poprzez nieprzedstawienie żądanych dokumentów, uniemożliwił dokonanie pełnej i rzetelnej oceny swojej sytuacji finansowej i rodzinnej. Jak już wskazano bierność skarżącego skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych i traktować ją należy jako niewykazanie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Przypomnieć raz jeszcze należy, że to wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania (czy to w całości, czy też w części). Owe wykazanie polega w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonujący, że nie ma on jakichkolwiek realnych możliwości poniesienia tych kosztów, bądź też ich uiszczenie spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Skarżący tego nie uczynił. Końcowo należy wskazać, iż orzekającemu w niniejszej sprawie znana jest trudna sytuacja zdrowotna skarżącego spowodowana przebytym w dniu 15 grudnia 2017 r. zawałem serca, która została przez niego udokumentowana już przy poprzednim wniosku. Jednak okoliczność ta sama w sobie nie prowadzi do uznania, iż skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania, czy też w nich partycypować choćby w części. Ocena możliwości finansowych wnioskodawcy dokonywana jest bowiem z uwzględnieniem stanu majątkowego osób, z którymi prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe. Skoro sytuacja finansowa tych osób nie mogła zostać ustalona na skutek uchylenia się przez skarżącego od przedłożenia stosownych dokumentów w tym zakresie, to brak jest podstaw, aby przyjąć, iż skarżący wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie względem niego instytucji prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa i możliwości płatnicze uległy istotnemu pogorszeniu w porównaniu do stanu podlegającego ocenie przy rozpoznaniu pierwotnego wniosku. Aktualna zatem pozostaje ocena sytuacji skarżącego wyrażona w prawomocnym postanowieniu. Z tych wszystkich względów, na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 165 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.