I SA/Gd 1625/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia WSA Irena Wesołowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Rupińska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 marca 2022 r. sprawy ze skargi [...] spółki cywilnej na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z opłacania składek od marca do maja 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję.

Zaskarżoną decyzją z dnia 21 października 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735), dalej: "k.p.a." oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.), dalej: "ustawa o COVID" utrzymał w mocy decyzję z 9 września 2021 r. odmawiającą K. S. i P. S. - wspólnikom spółki cywilnej "A" w G. wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z opłacania składek od marca do maja 2020 r. W uzasadnieniu wskazano, że płatnicy składek w piśmie z 28 października 2020 r. oświadczyli, że w dniu 21 kwietnia 2020 r. został dostarczony do Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek miesiące od marca do maja 2020r. Pomimo tego wnioskodawcy otrzymali upomnienie do zapłaty składek za wyżej wymieniony okres. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w piśmie z 29 października 2020 r. poinformował, że po weryfikacji dokumentów nie odnotował wpływu wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek. W piśmie z 6 sierpnia 2021 r. wnioskodawcy wskazali, że stosowny wniosek został złożony w ZUS do przeznaczonej do tego skrzynki. Nie otrzymali żadnego potwierdzenia, zaś kopię wniosku dostarczyli w październiku 2020 r. Uzasadniając utrzymanie w mocy decyzji z 9 września 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podał, że zgodnie z art.31 zp ust 1 ustawy o COVID, wnioski o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31 zo, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r. zwany dalej " wnioskiem o zwolnienie z opłacania składek" płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Tymczasem wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za miesiące marzec - maj 2020 r. nie został złożony w ustawowym terminie tj. do 30 czerwca 2020 r., zatem zasadnie odmówiono wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, K. S. i P. S., wspólnicy spółki cywilnej "A", reprezentowani przez radcę prawnego zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 października 2021 r., zarzucili naruszenie przepisów materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 31zp ust. 1 w zw. z art. 31 zo ust. 1 ustawy o COVID poprzez utrzymanie w mocy decyzji z dnia 9 września 2021 r. odmawiającej wszczęcia postępowania o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. mimo złożenia przez skarżących w dniu 21 kwietnia 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek za ww. okres na odpowiednim formularzu i w przepisanym terminie. Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zobowiązanie organu do wydania merytorycznej decyzji w przedmiocie wniosku z dnia 21 kwietnia 2020 r. W uzasadnieniu podniesiono, że fakt sporządzenia i złożenia wniosku ZUS RDZ w dopuszczonej przez organ formie - poprzez wrzucenie do skrzynki podawczej w Oddziale ZUS został uprawdopodobniony poprzez złożenie kopii wniosku oraz szczegółowy opis okoliczności złożenia wniosku. Okoliczność, że organ nie dopełnił ciążących na nim obowiązków, w szczególności należytej pieczy nad składanymi przez ubezpieczonego dokumentami, nie może skutkować negatywnymi konsekwencjami dla strony skarżącej, która nie miała żadnego wpływu na działania pracowników organu, w tym na sposób postępowania ze złożonymi przez niego dokumentami. Tym samym nieuprawnione jest przerzucanie ciężaru odpowiedzialności za prawidłowy obieg dokumentów na ubezpieczonego. Organ, wbrew stanowisku zawartemu w uzasadnieniu decyzji, nie dokonał kompletnych ustaleń, w szczególności nie przeprowadził dowodu z przesłuchania strony ani świadka celem zbadania czy wniosek ZUS RDZ został rzeczywiście złożony i w jakiej dacie, co czyni wydaną decyzję wadliwą i uzasadnia jej uchylenie. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, choć z innych przyczyn, niż w niej podniesione. Zgodnie z art. 52 § 1 i 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: "p.p.s.a." skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie (...) (§ 1). Jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa (...) (§ 3). Z powyższego wynika, że strona może dokonać wyboru czy wystąpić z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, czy też od razu ze skargą do sądu administracyjnego z pominięciem rozpoznania sprawy przez drugoinstancyjny organ administracji. Oczywistym jednak jest, że są to rozwiązania alternatywne i niedopuszczalne jest wykorzystanie ich obu jednocześnie. W aktach sprawy przedłożonych Sądowi brak jest wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 9 września 2021 r. odmawiającej stronie skarżącej wszczęcia postępowania z wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek od marca do maja 2020 r. W aktach administracyjnych (k.8) znajduje się wprawdzie formularz RDZ-ODW (wniosek o odwołanie od decyzji w sprawie zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek), jednakże w jego treści wpisano inną datę decyzji oraz sygnaturę akt. Okoliczności te nie zostały w żaden sposób wyjaśnione. Jednocześnie Sądowi z urzędu wiadomo, że wyrokiem z dnia 15 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Gd 1476/21 Wojewódzki Sad Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu odrębnej skargi strony skarżącej, uchylił wspomnianą decyzję ZUS z 9 września 2021 r. Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykona obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a. Aktami sprawy w rozumieniu art. 133 § 1 p.p.s.a. są przedstawione sądowi przez organ akta administracyjne jak i akta sądowe. Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, że sąd w procesie kontroli sądowoadministracyjnej bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają. Zgodnie zaś z ugruntowanym orzecznictwem orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jej wydania. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem - co do zasady - materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania przed tym organem (zob. wyrok NSA z dnia 12 września 2019 r. sygn. akt: I OSK 2623/17, wyrok NSA z dnia 10 lipca 2014 r. sygn. akt: I GSK 463/13, wwww.orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej CBOSA). Skoro w przedłożonych aktach sprawy brak jest wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia z 9 września 2021 r., która - co istotne - była już przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej uznać należało, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów procesowych, w szczególności art. 7 k.p.a., w myśl którego, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz art. 54 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym organ którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę (...). Natomiast przekazane Sądowi akta nie były kompletne i nie zawierały treści istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie wyjaśniono przy tym w sposób niebudzący wątpliwości, czy w sprawie zainicjowano administracyjne postępowanie odwoławcze. W tych okolicznościach stwierdzić należy, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja z 21 października 2021 r. jest wtórnie wadliwa, gdyż utrzymuje w mocy decyzję z 9 września 2021 r. wyeliminowaną z obrotu prawnego wyrokiem z dnia 15 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Gd 1476/21. Wydany w sprawie wyrok ma charakter proceduralny, niejako porządkujący procedowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie wniosku strony o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek. Dlatego też sąd w przedmiotowej sprawie nie mógł merytorycznie odnieść się do zarzutów skargi. Aktualna bowiem pozostaje ocena prawna sądu wyrażona w wyroku z dnia 15 lutego 2022 r. sygn. akt I SA/Gd 1476/21. W toku dalszego postępowania organ uwzględni, że w art. 52 § 3 p.p.s.a. ustawodawca wprowadził wybór sposobu zaskarżenia, albo poprzez złożenie do organu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, albo wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Prawo wyboru zostało pozostawione stronie, co jednak nie oznacza, że może ona wnieść zarówno wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i skargę do sądu administracyjnego. W wypadku wydania aktu przez ZUS, na który strona złoży skargę, organ ma obowiązek przesłać kompletne akta administracyjne obejmujące wszystkie dokumenty dotychczas zgromadzone w sprawie. Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.