I SA/Bk 770/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 18 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] maja 2017 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od września 2013 r. do lutego 2014 r. oraz określenia obowiązku zapłaty podatku wynikającego z faktur wystawionych w trybie art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług za okresy od października 2013 r. do lutego 2014 r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

A. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w B. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wyjaśniła, że na dzień 9 sierpnia 2017 r. wykazała stratę w wysokości 12.567,86 zł. Uwzględniając lata ubiegłe, łączna strata wynosi 1.848.059,71 zł. Spółka nie dysponuje majątkiem trwałym i nie posiada środków pieniężnych na rachunku bankowym. W kasie Spółki pozostała kwota 0 zł. Rok obrotowy 2016 spółka zakończyła stratą w wysokości 1.697.401,95 zł. Wysokość kapitału zakładowego to 22.000 zł. Wysokość zobowiązań to kwota 2.814.364,27 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza Spółka przedłożyła dołączyła: bilans za 2016 r., raport kasowy, rachunek zysków i strat za 2016 r., wyciąg z rachunku bankowego za okres 31 maja - 31 lipca 2017 r., zestawienie obrotów i sald na lipiec 2017 r. Postanowieniem z dnia 29 września 2017 r. referendarz sądowy przyznał Spółce prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w kwocie powyżej 3.600 zł. W pozostałym zaś zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza wniosek o zasługuje na częściowe uwzględnienie z uwagi na fakt ogłoszenia upadłości spółki, obejmującej likwidację majątku oraz nie prowadzenie działalności gospodarczej i nie dysponowania żadnym majątkiem. Referendarz uwzględnił również okoliczność, że plan podziału masy upadłości stał się prawomocny i Syndyk masy upadłości nie ma swobody w dysponowaniu majątkiem firmy oraz, że należny w sprawie wpis od skargi wynosi 36.572 zł. Jednocześnie wziął pod uwagę środki pieniężne jakimi Spółka dysponuje na rachunku bankowym. W sprzeciwie od tego rozstrzygnięcia pełnomocnik Spółki zarzuciła naruszenie: 1) art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 – dalej: "p.p.s.a."), poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w części nie zaś w całości, pomimo, że: (-) Spółka wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji majątkowej i finansowej, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; (-) referendarz ustalił i wskazał, że Spółka nie dysponuje żadnym majątkiem, co czyni zasadnym całkowite nie zaś częściowe zwolnienie od wpisu. 2) art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 w zw. z art. 2 p.p.s.a., poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w części nie zaś w całości, pomimo, iż Spółka wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji majątkowej i finansowej, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, czym bezpodstawnie wyłączono prawo Spółki do rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny; 3) art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 p.p.s.a., poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargo w kwocie powyżej 1.500 zł pomimo, iż z treści uzasadnienia nie sposób wywieźć czym konkretnie kierował się referendarz sądowy przyznając zwolnienie od wpisu od skargi we wskazanej proporcji. Mając powyższe na względzie autor sprzeciwu wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Prawo pomocy w takim zakresie może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy jest jednym z elementów umożliwiającym realizację konstytucyjnego prawa do sądu i zastrzeżone zostało dla przypadków uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Wniosek osoby prawnej o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Dotyczy to w równym stopniu podmiotów, co do których ogłoszona został upadłość. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało zatem od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Wszczęcie wobec wnioskodawcy postępowania upadłościowego (układowego lub likwidacyjnego) nie uzasadnia automatycznie przyznania prawa pomocy. Jedynie wykazanie - zgodnie z wymogiem art. 246 § 2 p.p.s.a. - zasadności przyznania prawa pomocy, czyli przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej w sposób nie budzący wątpliwości, że zasadne jest przerzucenie kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, może prowadzić do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy (zob. np. postanowienia NSA z dnia 9 lutego 2015 r. sygn. II FZ 1974/14, z dnia 21 stycznia 2015 r. sygn. II FZ 1947/14, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z danych przedstawionych we wniosku wynika, że Spółka znajduje się w upadłości likwidacyjnej. Według bilansu za rok 2016 Spółka poniosła stratę w wysokości 1.697.401,95 zł (strata łączna z uwzględnieniem lat ubiegłych). Na dzień 9 sierpnia 2017 r. strata ta wynosiła 12.567,86 zł. Z przedłożonego bilansu wynika, że na dzień 31 grudnia 2016 r. Spółka nie dysponowała środkami trwałymi. Z kolei jej zobowiązania przekraczają 2 mln zł. Powyższe okoliczności przekonują, że strona że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Nie oznacza to jednak, że powinna zostać zwolniona od kosztów sądowych w całości. Zauważenia bowiem wymaga, że na rachunku bankowym Spółka dysponowała: w dniu 31 maja 2017 r. kwotą 8.938,69 zł, w dniu 30 czerwca 2017 r. kwotą 8.299,25 zł, w dniu 31 lipca 2017 r. kwotą 6.491,74 zł. Orzekając o zwolnieniu od kosztów sądowych w takim, a nie innym zakresie, referendarz uwzględnił wysokość wymaganego wpisu w stosunku do środków pozostających w dyspozycji Spółki na jej rachunku bankowym. Przyznane zwolnienie i kwota, którą Spółka powinna uiścić tytułem wpisu sądowego od skargi oscyluje w granicach połowy środków dostępnych na rachunku bankowym Spółki na przestrzeni kilku miesięcy 2017 r. Udzieloną pomoc należy uznać za adekwatną do aktualnej sytuacji finansowej Spółki i dającą mu możliwość dalszego procesowania przed sądem administracyjnym. Sąd zaznacza, że obowiązek spłaty zobowiązań wobec wierzycieli nie wyklucza obowiązku partycypowania Spółki w kosztach postępowania sądowego. Koszty te jako należności budżetu państwa należy uiszczać na równi z innymi wydatkami obciążającymi stronę skarżącą. Brak jest podstaw do przyjęcia, że wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Obowiązek ten wynika zaś z art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Skoro Spółka dysponuje określonymi środkami pieniężnymi na rachunku bankowym, to nie sposób przerzucić w pełnym zakresie ciężaru ponoszenia w całości kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi na Skarb Państwa. Wobec powyższego Sąd uznał, że zarzuty naruszenia art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 i również w zw. z art. 2 p.p.s.a. nie mogły zostać uwzględnione. Jako, że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1, 2 i 3 w zw. z art. 245 § 3 oraz w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.