I SA/Bk 405/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Pruszyński, , , po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 7 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H. S. od postanowienia referendarza sądowego WSA w Białymstoku z dnia 19 stycznia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. S. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z dnia 22 maja 2017 r. WSA w Białymstoku odmówił skarżącemu – H. S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący w dniu 27 grudnia 2017 r., ponownie wniósł o przyznanie prawa pomocy w części zwolnienia od kosztów sądowych (k. 182 – 185). W złożonym formularzu PPF Skarżący nie wypełnił rubryki nr 7.1 – mieszkanie, inne nieruchomości; nr 7.2.1 - oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w gotówce; nr 7.2.2 – papiery wartościowe i inne prawa majątkowe; nr 7.2.3 – wierzytelności oraz nr 8 stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (k. 183 – 184). Skarżący wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonką B. S. Źródło utrzymania rodziny stanowi dochód ze sprzedaży koni oraz dopłaty otrzymywane do prowadzonej produkcji rolnej w łącznej wysokości 2.250 zł. Wykazane wydatki stałe wnioskodawcy to: podatek rolny, energia elektryczna, woda, media, leczenie, leczenie koni, paliwo, ubezpieczenie majątku, KRUS, naprawa maszyn rolniczych, pasza dla koni, remonty budynków gospodarczych (Skarżący nie określił wysokości ponoszonych wydatków). W skład majątku Skarżącego wchodzi: współwłasność w ½ części domu o powierzchni 110 m2 (wartości 130.000 zł); nieruchomość rolna o powierzchni 56 ha (wartość 840.000 zł), przeznaczona na produkcję zboża oraz użytki zielone; konie; trzy budynki rolnicze; 2 ciągniki rolnicze; kombajn zbożowy; 2 przyczepy rolnicze oraz inny sprzęt do uprawy rolnej. Wnioskodawca oświadczył, iż w obecnie sprzedaż koni jest nieopłacalna z uwagi na zaźrebienie większości zwierząt. Uzyskane płody rolne przeznaczane są w całości na potrzeby własne związane z hodowlą koni. W związku z decyzją ARiMR nakazującą zwrot dopłat otrzymanych w ubiegłych latach, wnioskodawca zaciągnął zobowiązanie finansowe, z tego tytułu ma na koncie debet. Dodatkowo, ARiMR dokonała potrąceń dopłat należnych skarżącemu w 2017 r. (k. 16 – 19 i k. 182 - 185). Postanowieniem z dnia 19 stycznia 2018 r., referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem referendarza, wykazany majątek Skarżącego (areał ziemi, hodowane konie, sprzęt rolniczy) oraz stałe źródło dochodu pozwala na uznanie, że jest on w stanie pokryć pełne koszty sądowe w sprawie, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wskazał, że obowiązek zwrotu datacji niewątpliwie pogorszył jego sytuację majątkową, ale nie oznacza to, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, które wynoszą obecnie 1000 zł. Z powyższym postanowieniem nie zgodził się pełnomocnik Skarżącego i złożonym sprzeciwie zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.) poprzez błędne przyjęcie, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczył, że posiadany przez Skarżącego majątek nie może być spieniężony, bowiem maszyny rolnicze są niezbędne do prowadzenia działalności rolniczej, w domu zamieszkuje razem z żoną, zaś na użytki rolne otrzymuje dotacje a zatem jest zobowiązany "wobec ARiMR". Obecna sprzedaż koni mogłaby spowodować znaczne problemy Skarżącego w przyszłości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 §1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 -8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w §1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W ocenie Sądu, analizując sytuację majątkową Skarżącego, przyjąć należy, że jest on w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, w szczególności że obecnie ograniczają się one do wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 1000 zł. Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o areale przekraczającym 50 ha, którego deklarowana wartość znacznie przekracza 1 000 000 zł (wartość użytków rolnych, budynku mieszkalnego, budynków gospodarczych, maszyn i urządzeń rolniczych), uzyskuje dochody ze sprzedaży koni, otrzymuje dopłaty ze środków europejskich. W 2016 r. otrzymał dopłaty w wysokości przekraczających 300 000 zł. Owszem, w chwili obecnej dopłaty te zostały istotnie ograniczone a nawet w związku z potrąceniami zaległości na rzecz ARiMR, zostały de facto wstrzymane, nie zmienia to jednak faktu, że Skarżący jest osobą dobrze sytuowaną, o znacznym majątku. Nie przekonują Sądu twierdzenia pełnomocnika Skarżącego zaprezentowane w sprzeciwie, że uzyskiwane przez Skarżącego dochody są niewielkie, a nie jest on w stanie spieniężyć żadnych składników majątkowych na pokrycie kosztów sądowych. Niewątpliwie kwota w wysokości 1000 zł pozostaje w możliwościach finansowych Skarżącego i jej uregulowanie nie stanowi istotnego uszczerbku w jego majątku, który uniemożliwiłby utrzymania koniecznego jego i małżonki. Końcowo podkreślić należy, na co słusznie zwrócił uwagę referendarz sądowych w zaskarżonym postanowieniu, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Niewątpliwe taką osobą nie jest Skarżący, bowiem dysponuje on znacznym majątkiem, stałymi i dodatkowymi dochodami, a zatem brak było podstaw do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, szczególnie że na obecnym etapie postępowania koszty te ograniczają się do kwoty 1000 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej. Zaznaczyć także należy, że tut. Sąd oceniał już sytuację majątkową i rodzinną Skarżącego w aspekcie przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych – postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy z dnia 22 maja 2017 r. W ocenie Sądu, sytuacja majątkowa i rodzinna Skarżącego od tego czasu nie uległa tak istotnym zmianom, aby konieczne było zwolnienie Skarżącego od kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.