I SA/Bk 401/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 16 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. E. B.-A. Spółki z o.o. w B. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] maja 2018 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego na rok 2011 p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

G. E. B. – A. spółka z o.o. w B. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Spółka prowadzi działalność rolniczą w zakresie upraw rolnych oraz hodowli zwierząt i uczestniczy m.in. w programie rolnośrodowiskowym w ramach płatności realizowanych przez ARiMR (informacja z KRS k. 18). Spółka wskazała, iż zaskarżenie dotyczy kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości 562.196,57 zł, co powoduje że strona skarżąca nie jest w stanie jej ponieść bez utraty płynności finansowej i zaburzenia działalności Spółki. Zaakcentowano również, iż działalność rolnicza prowadzona przez Spółkę wiąże się ze znacznymi obciążeniami finansowymi związanymi z bieżącą realizacją zabiegów agrotechnicznych i płatności czynszów dzierżawnych (min. wobec N. Parku Narodowego w wysokości ok. 453.654,49 zł). Obciążenia te powodują, że Spółka nie jest w stanie bez utraty płynności finansowej i utrzymania Spółki w obrocie gospodarczym ponieść opłat sądowych. Zgodnie z danymi zawartymi we wniosku, wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi 5.000 zł, natomiast wartość środków trwałych wnioskodawcy za ostatni rok wynosi 0 zł. Według bilansu za ostatni rok spółka osiągnęła stratę w wysokości 419.055,45 zł. Na rachunku bankowym spółka na datę składania wniosku (4 lipca 2018 r.) posiada środki w kwocie 127,52 zł (k. 41-42). Do wniosku skarżąca spółka dołączyła: sprawozdanie finansowe za rok obrotowy 2017 r. (k. 43-50), informacje z rachunków bankowych (k. 51-52), wezwanie do zapłaty czynszu dzierżawnego (k. 53-54). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 10 lipca 2018 r. skarżąca spółka wskazała, iż w latach 2016 – 2018 nie otrzymała dopłat unijnych do prowadzonej działalności (k. 57) i nadesłała: wyciąg z rachunku bankowego za okres kwiecień – czerwiec 2018 r.(k. 58) oraz rachunek zysków i strat za okres kwiecień - czerwiec 2018 r. (k. 59). Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 208 r., poz. 1302 j.t.) zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje - gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zauważyć przy tym należy, że zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest odpłatność, tzn. sąd podejmuje określone przepisami czynności jedynie wówczas, gdy strona lub uczestnik postępowania wniosą stosowną, przewidzianą dla danej czynności, opłatę (np. wpis od skargi). Wyjątki od tej zasady wynikają bądź z konkretnych przepisów ustawy (np. art. 239 p.p.s.a.) lub też mają charakter prawa pomocy. Celem prawa pomocy jest bowiem umożliwienie osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji materialnej poddania ich sprawy rozpatrzeniu przez sąd oraz umożliwienie realizacji innych uprawnień w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez konieczności uiszczania opłat. Z uwagi na to, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, szczególnych, po uprzednim wnikliwym zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. W konsekwencji, co wymaga podkreślenia, to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa wyłączny ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, podlega ostatecznie ocenie rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie dodania wymaga, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, nawet w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, zależy od uznania sądu (por. Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego B. Dauter, wyd. 3, LexisNexis, Warszawa 2011 r. s. 736-737). Biorąc pod uwagę powyższe uregulowania prawne oraz treść oświadczenia spółki dotyczących jej sytuacji finansowej nie sposób stwierdzić, że spółka nie ma możliwości wyłożenia środków niezbędnych na pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie wynoszą 5.622 zł. W pierwszej kolejności wskazać należy, że z przedstawionego sprawozdania finansowego za rok 2017 wynika, że spółka wprawdzie w 2017 r. osiągnęła stratę w wysokości 419.055.45 zł, zaś w 2016 r. stratę 317.816,07 zł, ale nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. Ponadto w sprawozdaniu tym został zawarty zapis, iż "spółka nie zaniechała żadnego rodzaju działalności i nie przewiduje zaniechania w roku następnym" (k. 49). W doktrynie wskazuje się, że dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych, czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Skoro zatem, w odniesieniu do strony skarżącej nie zainicjowano wymienionych wyżej postępowań, nie można mówić o występowaniu przesłanki niewypłacalności. Ponadto, analizując sytuację finansową spółki, w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy należy również stwierdzić, że miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria dochodu a przychodu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 marca 2011 r. sygn. akt II GZ 112/11 (publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl) strata powstaje wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Jej powstanie nie oznacza więc jeszcze utraty płynności finansowej. Koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą nie korzystają natomiast z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi. Ta kategoria podatników bowiem ma do dyspozycji legalne instrumenty podatkowe, które pozwalają na równoważenie kosztów i przychodów w taki sposób, aby w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. (zob. postanowienia NSA: z 5 września 2013 r., sygn. akt II OZ 707/13; z 25.09.2012 r., sygn. akt I GZ 228/12; publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z przedstawionych zaś przez Spółkę dokumentów wynika, że Spółka uzyskała w okresie tylko kwietnia – czerwca 2018 r. przychody netto ze sprzedaży na poziomie 241.848,75 zł przy kosztach działalności na poziomie 326.557,13 zł (k. 59). Powyższe dane wskazują, że strona prowadzi działalność w znacznych rozmiarach, z której to za ostatni rok obrotowy uzyskała stratę w wysokości 419.055,45 zł (dane z rachunku zysków i strat k. 45). Wysokość uzyskiwanych przychodów za miesiące kwiecień – czerwiec 2018 r. dają podstawę do stwierdzenia, że Spółka może również ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego, mimo braku środków na kontach bankowych. Podkreślić przy tym należy, że spółka wiedząc, że w stosunku do niej zostało wszczęte postępowania kontrolne, winna była się liczyć z koniecznością gromadzenia środków na ewentualne przyszłe spory sądowe. W odniesieniu do przedsiębiorcy istotne jest np. czy mógł (i powinien był) on gromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. W orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. W przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien bowiem się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 14 października 2013 r., sygn. akt I FZ 377/14 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Fakt zatem istnienia zobowiązań Spółki na dzień złożenia wniosku na łączną kwotę 453.654,49 zł wynika z tego, że cały czas prowadzi ona działalność rolniczą i aby uzyskać zysk musi ponieść koszty związane z prowadzeniem działalności. Końcowo stwierdzić należy, że spółka, która nie wykazała, że utraciła płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Brak jest podstaw do uznania, że istnieją przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez skarżącą spółkę postępowania sądowoadministracyjnego. Podkreślić końcowo należy, iż pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. Spółka przy tym nie wykazała, by nie miała możliwości pozyskania środków finansowych, które stwarza wniesienie dopłaty przez wspólnika. Art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1577 ze zm.) przewiduje mianowicie możliwość wprowadzenia w umowie spółki dopłaty jako dodatkowego obowiązku wobec spółki. Jest ono formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólnika na rzecz spółki i jak się zauważa, jej celem jest zapobieżenie czasowym trudnościom finansowym spółki, czy też ma na celu potrzebę jej dokapitalizowania. Dlatego też mając na uwadze powyższe na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.