I SA/Bd 616/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Asesor WSA Joanna Ziołek Protokolant: Starszy sekretarz sądowy Anna Krenz-Winiecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2026r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 września 2025 r. nr 560500.71.587360.2025-UP w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.

Decyzją z [...] września 2025r. ZUS utrzymał w mocy decyzję z [...] sierpnia 2025 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie K. D. ("Skarżący", "Strona") o umorzenie należności z tytułu składek: - na ubezpieczenia społeczne za okres od czerwca 2004 r. do grudnia 2004 r., od stycznia 2005 r. do października 2005 r., od marca 2006 r. do kwietnia 2006 r., za marzec 2014 r., grudzień 2014 r., kwiecień 2015 r., październik 2015 r. i styczeń 2016 r., - na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lutego 2004 r. do kwietnia 2004 r., za maj 2005 r., wrzesień 2005 r., od lutego 2006 r. do kwietnia 2006 r., za styczeń 2012 r., od września 2012 r. do października 2012 r., za grudzień 2012 r., za styczeń 2013 r., za marzec 2014 r., za grudzień 2014 r., za kwiecień 2015 r. i za styczeń 2016 r. za osoby zgłaszane do ubezpieczeń społecznych w części finansowanej przez ubezpieczonych. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350 ze zm., dalej: "u.s.u.s.") do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28, na podstawie którego ZUS umarza należności z tytułu składek. Oznacza to, że w stosunku do wskazanych w nim należności Zakład nie może podejmować jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie ich umorzenia. Dlatego też Zakład nie może w tym zakresie wszcząć postępowania. Z uwagi na powyższe uregulowania organ nie znalazł podstaw do zmiany wcześniej wydanej decyzji o odmowie wszczęcia postępowania i utrzymał ją w mocy. W skardze Strona nie zgodziła się z rozstrzygnięciem Zakładu. Wskazała, że wysokość zadłużenia z tytułu składek jest sporna, od dwóch lat toczy się w tej sprawie postępowanie sądowe sygn. akt [...]. Według Skarżącego w wyniku spłaty umowy abolicyjnej z dnia [...] lutego 2017 r. wraz z rozłożeniem na raty, dokonał zapłaty składek z nadpłatą w wysokości [...] zł. Podał, że jest emerytem, cierpi na chorobę nowotworową i spłata rat jest dla niego ogromnym wysiłkiem, dlatego też domaga się pozytywnego rozpatrzenia wniosku i umorzenie pozostałych do spłaty składek oraz ostateczne zamknięcie jego umowy abolicyjnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił również, że wniosek Strony z [...] maja 2025r. w pozostałym zakresie jest procedowany w odrębnym postępowaniu, które obecnie jest zawieszone z uwagi na toczące się postępowanie przed Sądem Okręgowym w T.. Wojewódzki sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 Prawo o ustroju sądów administracyjnych). Powyższe oznacza, że sądy administracyjne kontrolują zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z przepisami postępowania administracyjnego, a także kontrolują prawidłowość zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając niniejszą sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W niniejszej sprawie kontroli Sądu poddana została decyzja ZUS z [...] września 2025 r. utrzymująca w mocy własną decyzję z [...] sierpnia 2025r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 30 i art. 83b u.s.u.s. Stosownie do art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z treści wymienionego przepisu wynikają dwie samodzielne i niezależne przesłanki odmowy wszczęcia postępowania, do których należą: wniesienie podania przez osobę niebędącą stroną lub niemożność wszczęcia postępowania z innych uzasadnionych przyczyn, przez co należy rozumieć sytuację, w której wszczęciu postępowania stoi na przeszkodzie przepis prawa, bądź poszczególne przepisy, których wykładnia uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Z kolei art. 83b ust. 1 u.s.u.s. stanowi, że jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Podkreślić również należy, że zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym, ubezpieczeniu zdrowotnemu, ubezpieczeniu na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych określają przepisy przywołanej na wstępie ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, które w sposób ścisły regulują także sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu składek. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, której przesłanki uregulowane zostały w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Natomiast umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest wyjątkowo, w uzasadnionych przypadkach na zasadach określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). Z akt sprawy wynika, że na koncie Skarżącego istnieją zaległości z tytułu należności składkowych, m.in. za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez Skarżącego jako pracodawcę, jak i w części finansowanej przez ubezpieczonych, czyli jego pracowników. W odniesieniu do tych ostatnich składek Skarżący był jedynie ich płatnikiem. Przedmiotem rozstrzygnięcia w kontrolowanym postępowaniu była wyłącznie decyzja obejmująca wniosek płatnika o umorzenie należności z tytułu składek w zakresie zaległości za zatrudnionych przez Skarżącego pracowników, w części finansowanej przez nich samych. Jako podstawę odmowy wszczęcia postepowania w niniejszej sprawie organ wskazał regulację zawartą w art. 30 u.s.u.s. Zgodnie z powołanym przepisem do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28, z wyłączeniem ust. 3 pkt 4c. Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania należności z tytułu składek objęty art. 30 u.s.u.s. jest ściśle określony - umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Zastosowany przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się" należy interpretować w sposób ścisły, tj., że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na podstawie art. 28 u.s.u.s (por. wyroki NSA: z 4 lipca 2025 r. sygn. akt I GSK 1189/22 i z 13 grudnia 2024 r. sygn. akt I GSK 1376/21, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części dotyczącej nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Wprowadzone przez ustawodawcę zastrzeżenie, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s., oznacza, że możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami, a więc samych pracowników, została bezwzględnie wyłączona. W takiej sytuacji płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się umorzenia składek, gdyż to nie on, a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do ZUS, zaś zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych nie jest zatem uprawniony do powoływania się na własną trudną sytuację zdrowotną i majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez ZUS z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni. W związku z powyższym nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku Skarżącego w zakresie odnoszącym się do umorzenia należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez samych ubezpieczonych, co prawidłowo ustalił ZUS w treści zaskarżonej decyzji. Z uwagi na brak możliwości rozpoznania w powyższym zakresie wniosku Strony organ zobligowany był na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 30 u.s.u.s. do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osoby ubezpieczone w części finansowanej przez samych ubezpieczonych. Brak było bowiem przedmiotu postępowania w tym znaczeniu, że nie istniały należności objęte zaskarżoną decyzją, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 u.s.u.s. Sąd podkreśla, że argumentacja skargi dotycząca spłaty należności wobec ZUS, sytuacji zdrowotnej i materialno-bytowej Skarżącego nie może zostać uwzględniona w niniejszym postępowaniu. Zagadnienia te nie podlegają bowiem badaniu w postępowaniu, którego przedmiotem jest wyłącznie kwestia dopuszczalności prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia składek, o których mowa w art. 30 u.s.u.s. Zastosowanie wyłączenia, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s. wyklucza zastosowanie w stosunku do tych samych składek art. 28 ust. 3, 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W konsekwencji w postępowaniu dotyczącym wniosku płatnika o umorzenie należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez samych ubezpieczonych organ nie prowadzi ustaleń dotyczących bezskuteczności egzekucji, stanu majątkowego, sytuacji zdrowotnej i rodzinnej wnioskodawcy oraz nie jest uprawniony do oceny, czy wnioskodawca jest w stanie opłacić należności z tytułu składek. Końcowo należy podkreślić, że wniosek Skarżącego o umorzenie zaległości z tytułu należności składkowych w pozostałym zakresie, tj. w zakresie dotyczącym zaległości za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez Skarżącego, jest procedowany przez ZUS w odrębnym postępowaniu. Po zakończeniu tego postępowania Skarżącemu będzie przysługiwało prawo do zaskarżenia wydanej przez organ decyzji do sądu administracyjnego. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł o oddaleniu skargi.