I OZ 990/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 sierpnia 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1766/14 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi I.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i wstrzymać wykonanie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] uchyliło decyzję Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w pkt 2 i w tym zakresie ustaliło od I.S. i B.Z. solidarnie opłatę za pobyt syna W.W. w Domu Dziecka [...] w wysokości [...] zł miesięcznie, a w pozostałym zakresie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] sprostowało oczywistą omyłkę w w/w decyzji w ten sposób, że zamiast "zaskarżoną decyzję uchylić w pkt 2" winno być "zaskarżoną decyzję uchylić w pkt 2 oraz w pkt 3". Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi I.S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Jednocześnie skarżąca złożyła wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji jest konieczne z uwagi na to, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody oraz spowodowania dla skarżącej trudnych do odwrócenia skutków. Podała, że wraz z mężem osiąga dochody opiewające na łączną kwotę ok. 13.500 zł miesięcznie. Nie posiada żadnego innego majątku oprócz mieszkania obciążonego hipoteką na rzecz banku. Po odliczeniu rat zaciągniętych kredytów mieszkaniowych (ok. 3.300 zł) oraz czynszu mieszkaniowego (ok. 1.000 zł), na utrzymanie czteroosobowej rodziny pozostanie kwota 1.570 zł miesięcznie. W świetle powyższego, podjęcie przedsięwzięć finansowych (np. sprzedaż mieszkania), w celu utrzymania siebie i dzieci, będzie wiązało się z niemożnością odwrócenia tego stanu rzeczy, począwszy od straty finansowej, związanej ze sprzedażą kredytowanej nieruchomości, a skończywszy na stracie, polegającej na pozbawieniu rodziny własnego domu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1766/14 odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu postanowienia podał, iż zgodnie z utrwalonym stanowiskiem sądów administracyjnych, wykonanie świadczenia pieniężnego z natury rzeczy nie wywołuje nieodwracalnych skutków, gdyż ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji spowoduje konieczność zwrotu należności (por. postanowienie NSA z dnia 5 października 2012 r. sygn. akt II OZ 858/12, publ. Lex nr 1270305). Podkreślił, że sam fakt obciążeń finansowych i konieczności spłaty zaciągniętych kredytów nie oznacza, że wykonanie decyzji spowoduje znaczną szkodę lub nieodwracalne skutki. Chodzi tu bowiem o taką szkodę (majątkową lub niemajątkową), która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Będzie to miało miejsce w takich wypadkach, gdy grozi utrata przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony jakimś innym przedmiotem, a jego wartość pieniężna nie przedstawiałaby znaczenia dla skarżącego lub gdyby zachodziło niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu (por. postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 576/08, publ. Lex 493724). Sąd pierwszej instancji uznał, że w niniejszej sprawie okoliczności takie nie zachodzą. Powołana wysokość rat kredytów, jakkolwiek dotkliwa, nie uzasadnia wystąpienia okoliczności, o których mowa w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z zm., dalej w skrócie p.p.s.a.). Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca wraz z mężem uzyskuje stałe miesięcznie dochody w wysokości 13.500 zł. Kwestia zaś ponoszonych wydatków na spłatę mieszkania i jego utrzymanie, nie może być traktowana z pierwszeństwem przed zobowiązaniami wobec Skarbu Państwa. Niezależnie jednak od powyższego, po odjęciu od osiąganych dochodów ustalonej opłaty za pobyt syna w pieczy zastępczej, rat kredytów oraz czynszu za mieszkanie, na życie pozostaje kwota ok. 1600 zł. Ponadto Sąd nie dał wiary twierdzeniu, że skarżąca, by móc opłacać pobyt syna w domu dziecka, musiałaby w pierwszej kolejności sprzedać mieszkanie, gdyż z akt administracyjnych sprawy wynika, że wraz z mężem dysponuje jeszcze samochodem osobowym. Wobec powyższego uznał, że skarżąca nie wykazała w przekonujący sposób wystąpienia ustawowych przesłanek, od których uzależnione jest wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Powyższe postanowienie z dnia 12 sierpnia 2014 r. stało się przedmiotem zażalenia I.S. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a., mogące mieć wpływ na wynik sprawy, poprzez odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sytuacji, gdy zachodzi zarówno niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody, jak również niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków finansowych dla strony oraz wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia wskazała, że Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia zdaje się pomijać okoliczność, że należność za pobyt syna w domu dziecka nie jest jednorazową opłatą, a stałym, miesięcznym obciążeniem w kwocie przekraczającej 7.600 zł. Podkreśliła, że argumentacja Sądu odnośnie posiadania przez skarżącą i jej męża samochodu, którego wartość opiewa na 12.000 zł byłaby uzasadniona jedynie w sytuacji, gdyby byli oni zobowiązani do jednorazowego poniesienia kosztu w wysokości [...] zł. Tymczasem środki uzyskane ze sprzedaży samochodu nie pokryją nawet należności za dwa miesiące pobytu dziecka w pieczy zastępczej. Ponadto twierdzenie o pierwszeństwie zobowiązań wobec Skarbu Państwa przed innymi wydatkami byłoby zasadne jedynie w sytuacji, gdyby skarżąca wnosiła o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów, jak ma to miejsce np. przy przyznawaniu prawa pomocy, a nie w sytuacji wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a., po przekazaniu sądowi skargi, sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji powołana została do tymczasowej ochrony przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie mogłaby dla strony wywołać taka decyzja, zanim zostanie zbadana przez sąd administracyjny pod kątem legalności. Odnosi się ona do sytuacji szczególnego i wyjątkowego zagrożenia, która wymaga zastosowania specjalnego rodzaju tymczasowej ochrony strony postępowania. Ciężar dowodu w zakresie wykazania powyższych okoliczności, stanowiących podstawę do wstrzymania wykonania zaskarżanej decyzji, spoczywa na wnioskodawcy i sprowadza się do przedstawienia konkretnych zdarzeń, które mogłyby uprawdopodobnić, że wykonanie zaskarżonego aktu faktycznie spowoduje powstanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstanie trudnych do odwrócenia skutków. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż niebezpieczeństwo, o którym mowa w cytowanym przepisie oznacza, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. W szczególności będzie to miało miejsce w takich wypadkach, gdy grozi utrata przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony innym przedmiotem, a jego wartość pieniężna nie przedstawiałaby znaczenia dla skarżącego, lub gdyby zachodziło niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu. Trudne zaś do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie i przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. przykładowo postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 grudnia 2004 r. sygn. akt GZ 138/04, publ. LEX nr 281811). Przesłanki w postaci niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., należy wiązać z sytuacją, która może powstać, gdy zaskarżony do sądu akt administracyjny zostanie wykonany, a następnie, na skutek uwzględnienia skargi – wzruszony. Powyższe oznacza, że Sąd w pierwszej kolejności obowiązany jest ustalić, czy to właśnie wykonanie zaskarżonej decyzji mogłoby spowodować takie zmiany w rzeczywistości, które mieściłyby się w tych dwóch wskazanych przez ustawodawcę kategoriach pojęciowych, przy czym tego rodzaju ustalenia Sąd powinien dokonać w oparciu o argumenty przywołane przez stronę. Odnosząc się do zasadności wniosku w przedmiotowej sprawie uznać należy, iż skarżąca w sposób wystarczający wykazała, że przesłanki uzasadniające wstrzymanie wykonania kwestionowanej przez nią decyzji zostały spełnione. Wraz z mężem osiąga dochody wynoszące ok. 13.500 zł miesięcznie. Po odliczeniu rat zaciągniętych kredytów mieszkaniowych (ok. 3.300 zł) oraz czynszu mieszkaniowego (ok. 1.000 zł) dochód ten wynosi ok. 9.200 zł. Wykonanie zaskarżonej decyzji spowodowałoby obowiązek opłacania pobytu syna w domu dziecka w wysokości [...] zł miesięcznie, a więc kwota pozostała do utrzymania czteroosobowej rodziny wynosiłaby zaledwie ok. 1.600 zł, co daje ok. 400 zł miesięcznie na jednego członka rodziny. W takim wypadku – wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji – biorąc pod uwagę comiesięczny obowiązek opłaty za pobyt syna w domu dziecka, sprzedaż posiadanego przez skarżącą, wraz z mężem, samochodu wartego 12.000 zł byłby niewystarczająca. Powyższe w konsekwencji mogłoby doprowadzić do przymusowej sprzedaży kredytowanego mieszkania, co stwarza niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Ponadto skarżąca zasadnie wskazuje w zażaleniu, iż zasada pierwszeństwa zobowiązań wobec Skarbu Państwa przed innymi wydatkami nie ma zastosowania do oceny zasadności wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji administracyjnej, z której te zobowiązania wynikają. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż podane przez skarżącą okoliczności stanowią wystarczającą podstawę do uzyskania ochrony tymczasowej. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. i art. 61 § 3 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.