I OZ 974/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 5 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 2080/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W. K. na postanowienie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 2080/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił H. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w oświadczeniu zawartym na urzędowy formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni podała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe utrzymywane z jednego źródła dochodów – zasiłku emerytalnego w wysokości ok. 1.300 zł, nie posiada oszczędności, ani majątku innego niż mieszkanie o pow. 60m2 oraz samochodu osobowego o wartości powyżej 5.000 zł. Strona wyjaśniła, że stałe wydatki na utrzymanie obejmują wydatki na energię elektryczną, wodę, wywóz odpadów komunalnych, ogrzewanie, zakup leków. Zły stan zdrowia, uzasadniający pozostawanie pod stałą opieką lekarską oraz ponoszenie wydatków na leczenie, H. K. udokumentowała kserokopiami zaświadczeń lekarskich wystawionych w latach 2012-2015. Do wniosku strona załączyła ponadto: kopię odpisu postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 lipca 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 2087/15 o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym oraz zawiadomienie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 października 2015 r. informujące, iż w związku z zajęciem części świadczenia, wysokość świadczenia do wypłaty od 6 listopada 2015 r. wynosić będzie 1.451,47 zł. W związku z wątpliwościami powziętymi w odniesieniu do deklarowanej przez stronę sytuacji majątkowej, zarządzeniem z dnia 18 stycznia 2016 r. referendarz sądowy wezwał H. K. do uzupełnienia wniosku, w terminie 7 dni, poprzez przedłożenie: odpisów wszystkich zeznań podatkowych z ostatnich dwóch lat, wyciągu z wszystkich posiadanych rachunków bankowych i lokat wraz z historią dokonanych na nich operacji z ostatnich trzech miesięcy; szczegółowego wykazu wydatków ponoszonych miesięcznie na utrzymanie konieczne (np. czynsz, wydatki na leczenie, koszty eksploatacji samochodu) wraz z określeniem ich wysokości, w tym także przedstawienie dokumentów (rachunków, faktur) potwierdzających ich opłacenie. W zakreślonym terminie wnioskodawczyni nie przedłożyła żadnego z wymaganych dokumentów. W piśmie z dnia 8 lutego 2016 r. wyjaśniła jedynie, że nie posiada innego dochodu niż z tytułu zasiłku emerytalnego, zaś ponoszone wydatki są kosztami niezbędnymi utrzymania mieszkania oraz leczenia. Jednocześnie strona wskazała, że fakt toczącego się przeciwko niej postępowania egzekucyjnego uwzględniony został w toku postępowań dotyczących przyznania jej prawa pomocy w sprawach prowadzonych pod sygn. akt V SA/Wa 2087/15 oraz V SA/Wa 790/14. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie stwierdził, że nie było możliwe dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej strony, bowiem H. K. – mimo wezwania, jak również w złożonym sprzeciwie – nie przedstawiła dokumentów obrazujących jej aktualną sytuację majątkową. Wprawdzie wnioskodawczyni zawarła we wniosku o przyznanie prawa pomocy szereg oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej, jednakże uniemożliwiła Sądowi dokonanie weryfikacji wiarygodności tych oświadczeń. W ocenie Sądu I instancji skoro udzielenie z budżetu państwa wsparcia w postaci przyznania stronie prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego przez nią postępowania sądowego, to pomoc taka przysługuje nie osobom uznającym się za niezamożne, lecz takim, które fakt ten wykażą także stosownymi dokumentami. Na marginesie Sąd stwierdził, że przyznanie stronie prawa pomocy w innym postępowaniu nie oznacza automatycznie, że musi ona uzyskać prawo pomocy w niniejszej sprawie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła H. K., domagając się jego uchylenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednocześnie na Sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia z urzędu postępowania w celu wyjaśnienia wątpliwości co do sytuacji majątkowej, w sytuacji gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych, albo gdy przedstawia je w sposób nierzetelny i niejasny, a przede wszystkim nie czyniący zadość wezwaniu, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie H. K. została wezwana zarządzeniem z dnia 18 stycznia 2016 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz wyjaśnienia nieścisłości dotyczących jej sytuacji majątkowej. Pomimo prawidłowego doręczenia ww. pisma wnioskodawczyni nie nadesłała dokumentów, które wykazałyby jej sytuację finansową. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że udzielone informacje nie były wystarczające do oceny sytuacji finansowej uczestniczki postępowania. Zaniechanie wykonania wezwania z dnia 18 stycznia 2016 r. uniemożliwiło Sądowi dokonanie oceny sytuacji majątkowej pod kątem spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie trafnie wywiódł, że w sprawie nie zachodziły przesłanki do zastosowania wobec wnioskodawczyni art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., a w konsekwencji, że wniosek H. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługiwał na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.