I OZ 951/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska po rozpoznaniu w dniu 3 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Ogólnopolskiego Stowarzyszenia "F." z siedzibą w C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 745/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ogólnopolskiego Stowarzyszenia "F." z siedzibą w C. na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wykonania wezwania postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 8 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 745/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Ogólnopolskiemu Stowarzyszeniu "F." z siedzibą w C. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu wniosku strona skarżąca wskazała, że nie figuruje w rejestrze przedsiębiorców i nie prowadzi działalności gospodarczej. Podejmuje jednocześnie nieodpłatną działalność statutową. Stowarzyszenie nie pozyskało żadnych darowizn i nie posiada środków pieniężnych, które pozwoliłyby opłacić koszty sądowe w niniejszej sprawie, w tym żądany wpis od wniesionej skargi. Wskazało także, że ze składek członkowskich uzyskuje ono około 80 zł miesięcznie, a z kwoty tej pokrywane są bieżące wydatki na materiały biurowe, korespondencję, telefon itp. Odmawiając przyznania prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania wysokość obciążeń finansowych, które musi ponieść wnioskodawca, to wpis stały od skargi, który wynosi 100 zł. Ponadto ewentualne, inne koszty postępowania to: koszt złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku 100 zł, skargi kasacyjnej również 100 zł oraz inne opłaty kancelaryjne. Po drugie ubiegający się o przyznanie prawa pomocy w złożonych dokumentach z jednej strony deklaruje brak jakichkolwiek dochodów, zaś z drugiej twierdzi, że ze składek członkowskich miesięcznie dysponuje kwotą 80 zł miesięcznie, która następnie jest przeznaczana na najem lokalu, materiały biurowe, korespondencję oraz telefony. W ocenie Sądu I instancji oświadczenia te są sprzeczne, a zatem przyjęto, że miesięczne wydatki wnioskodawcy wynoszą ok. 80 zł miesięcznie, czyli tyle samo co jego miesięczne przychody ze składek członkowskich. W tej sytuacji WSA w Warszawie uznał, że skarżący jest podmiotem, który może poczynić działania aby uzyskać środki na postępowanie sądowe. Co prawda strona nie posiada znacznych środków, jednakże może zwiększyć składki członkowskie osób w nim stowarzyszonych, aby pokryć koszty sądowe, których nie można uznać za wysokie. Jednocześnie nie dano wiary wyjaśnieniom wnioskodawcy, że członkowie stowarzyszenia to osoby zubożone, przez co nie jest możliwe zwiększenie składek członkowskich, bowiem kwoty składek nie muszą wzrosnąć w sposób znaczny. Opłacenie kosztów postępowania ma charakter incydentalny, ale nienadzwyczajny i nieprzewidywalny, a Stowarzyszenie powinno się do ponoszenia takich wydatków przygotować. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło Ogólnopolskie Stowarzyszenie "F." z siedzibą w C., podnosząc że brak dostatecznych środków został należycie wykazany. W ocenie wnoszącego zażalenie skoro uprawdopodobniono, a wręcz udowodniono, iż strona nie posiada dostatecznych środków na opłacenie wpisu sądowego, prawo pomocy powinno zostać przyznane. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a." - zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Naczelny Sąd Administracyjny w pełni akceptuje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Analiza przeprowadzona przez Sąd I instancji jest pełna i rzetelna. Nie ulega wątpliwości, że Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Oznacza to, że błędne jest założenie przyjęte w zażaleniu, że Stowarzyszenie wykazało dostatecznie, że nie ma środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Fakt pobierania składek od swoich członków w symbolicznej wysokości nie może stanowić podstawy do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Ponadto przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych co stanowiłoby zaprzeczenie zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.