I OZ 947/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 1520/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia [...] listopada 2013 r., Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 4 września 2014 r., III SA/Kr 1520/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w punkcie pierwszym umorzył postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych, a w punkcie drugim odmówił Z. Ś. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z [...] listopada 2013 r., Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu, Sąd I instancji wskazał, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz trzema córkami. Skarżący jest właścicielem mieszkania o powierzchni 41 m2. Nie posiada zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. Przy dochodach gospodarstwa domowego skarżący wskazał: "20 groszy na dzień na osobę" z kwoty przyznanej żonie z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Z uwagi na art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał za bezprzedmiotowy wniosek w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika Sąd I instancji wskazał, że strona dochodząca swoich praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o przyznanie jej prawa pomocy, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucję prawa pomocy. Użyte w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to skarżący ubiegając się o udzielenie prawa pomocy powinien był przekonać Sąd, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie tych kosztów we własnym zakresie bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. W ocenie Sądu, z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika faktyczna sytuacja majątkowa skarżącego. Informacje zawarte we wniosku są lakoniczne i niepoparte materiałem źródłowym. Skarżący nie przedstawił ponadto nowych okoliczności w stosunku do podawanych w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy z 3 marca 2014 r. W zażaleniu, Z. Ś. wniósł o uchylenie postanowienia Sądu I instancji z 4 września 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie mogło odnieść zamierzonego skutku. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem, ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Jednocześnie, uznając że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, sąd wezwie stronę do przedłożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając, że oświadczenie strony zawarte we wniosku z 3 marca 2014 r. jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwał skarżącego do przedstawienia kopii decyzji o przyznaniu zasiłków jemu lub członkom jego rodziny, zaświadczeń (oświadczeń) o ewentualnym uzyskiwaniu innych dochodów, jak też do złożenia oświadczenia o wysokości ponoszonych przez skarżącego (jego rodzinę) miesięcznych wydatków na media lub inne, względnie do przedłożenia kopii stosownych rachunków – pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania (k. 35 akt sądowych). W odpowiedzi skarżący przesłał pismo zatytułowane "odmowa zeznań w charakterze świadka w świetle przepisów kodeksu postępowania cywilnego". Postanowieniem z 14 maja 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie pozostawił wniosek skarżącego bez rozpoznania. Kolejnym pismem skarżący ponownie wniósł o przyznanie prawa pomocy nie dołączając jednak dokumentów, do których nadesłania został wcześniej wezwany. W świetle okoliczności niniejszej sprawy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego można uznać, że skarżący uchyla się od współpracy z Sądem pierwszej instancji w zakresie właściwego uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W sprawie skutkowało to dokonaniem oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy na podstawie przedstawionych dokumentów. Z uwagi na powyższe, skarżący powinien liczyć się z tym, że Sąd ten nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione. Samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez bliższego wyjaśnienia stanu faktycznego, i to nawet na wezwanie sądu, nie uzasadnia uwzględnienia jej zażalenia (tak np. postanowienia NSA z 14 września 2009 r., sygn. akt I FZ 315/09 oraz z 6 stycznia 2010 r., I OZ 1171/09). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 i art. 197 § 1 i 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji