I OZ 90/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Miasta Stołecznego Warszawy na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1218/23 ze skargi Miasta Stołecznego Warszawy na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 22 września 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie podwyższenia opłaty z tytułu użytkowania wieczystego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 24 listopada 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi Miasta Stołecznego Warszawy na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 22 września 2020 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie podwyższenia opłaty z tytułu użytkowania wieczystego, odrzucił wniosek Miasta Stołecznego Warszawy o przywrócenie terminu do wniesienia skargi oraz odrzucił skargę. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że zaskarżonym orzeczeniem z dnia 22 września 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, na podstawie art. 78 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 65) oraz art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (Dz. U. poz. 270) - po rozpatrzeniu wniosku małżonków G. i J. K. - orzekło o umorzeniu postępowania w sprawie aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego udziału wynoszącego 1/1 z [...] części nieruchomości gruntowej położonej w Warszawie przy ul. [...], będącej własnością Miasta Stołecznego Warszawy, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] o powierzchni [...] m2, związanego z odrębną własnością lokalu niemieszkalnego - garażu Nr [...]. Kolegium pouczyło strony o treści art. 79 ust. 3 i art. 80 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, informując, że od orzeczenia Kolegium nie przysługuje odwołanie. Właściwy organ lub użytkownik wieczysty mogą jednak wnieść sprzeciw w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Wniesienie sprzeciwu do Kolegium jest równoznaczne z żądaniem przekazania sprawy do sądu powszechnego właściwego ze względu na miejsce położenia nieruchomości. W związku z tym sprzeciw od ww. orzeczenia Kolegium z dnia 22 września 2020 r. wniósł Prezydent m. st. Warszawy reprezentujący Miasto st. Warszawa (właściciela nieruchomości gruntowej). Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa, postanowieniem z dnia 3 października 2022 r. (sygn. akt II C 1209/22), odrzucił jednak sprzeciw Miasta st. Warszawy od ww. orzeczenia Kolegium a postanowieniem z dnia 18 stycznia 2023 r. (sygn. akt V Cz 1680/22) Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił zażalenie pozwanego (Miasta st. Warszawy) od postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie wydanego w sprawie o sygnaturze akt II C 1209/22. Następnie, postanowieniem z dnia 6 marca 2023 r. (sygn. akt V Cz 1680/22) Sąd Okręgowy w Warszawie odrzucił wniosek pozwanego o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia postanowienia tegoż Sądu z dnia 18 stycznia 2023 r. a w dalszej kolejności, postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2023 r. ten sam Sąd odrzucił wniosek pozwanego o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 6 marca 2023 r. ( sygn. akt VC 1680/22). Z kolei pismem z dnia 25 maja 2023 r. Miasto st. Warszawa wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przywrócenie terminu do złożenia skargi na orzeczenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 22 września 2020 r. nr [...], załączając jednocześnie samą skargę (z tej samej daty co wniosek) na ww. orzeczenie Kolegium. We wniosku podnoszono, że postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 28 kwietnia 2023 r. zostało doręczone stronie (pełnomocnikowi - radcy prawnemu J. K.) w dniu 19 maja 2023 r. a wobec tego – zdaniem wnioskodawcy - przewidziany w art. 87 § 1 p.p.s.a., siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi został zachowany. W odpowiedzi na wniosek i skargę, Kolegium, pismem z dnia 19 czerwca 2023 r., wnosiło o odrzucenie wniosku jako niedopuszczalnego oraz odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej, ewentualnie o jej oddalenie. Pismem z dnia 10 listopada 2023 r. J. K. oraz G. K. również wnieśli o odrzucenie wniosku Miasta st. Warszawy o przywrócenie terminu do złożenia skargi oraz o odrzucenie skargi jako wniesionej po terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając w pierwszej kolejności wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wskazał, że nie można było uznać, iż brak możliwości dalszego dochodzenia praw przez Miasto st. Warszawa przed sądem powszechnym (wobec braku możliwości skutecznego wykazania złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienie postanowienia z zachowaniem terminu) wynikał z postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 28 kwietnia 2023 r. Jak podkreślał bowiem Sąd, już w uzasadnieniu postanowienia z dnia 3 października 2022 r. Sąd Rejonowy wyjaśnił, że orzeczenie o umorzeniu postępowania - jako nie rozstrzygające sprawy wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego co do istoty - jest orzeczeniem o charakterze formalnym, od którego właściwym środkiem zaskarżenia jest skarga do sądu administracyjnego a nie sprzeciw. Tym samym, terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na orzeczenie Kolegium z dnia 22 września 2022 r. nie można było liczyć od dnia 19 maja 2023 r. (doręczenia postanowienia z dnia 28 kwietnia 2023 r.). W ocenie Sądu, termin ten powinien być zatem liczony najpóźniej od dnia doręczenia postanowienia z dnia 18 stycznia 2023 r. (sygn. akt V Cz 1680/20). Z tych przyczyn Sąd Wojewódzki uznał, że wynikający z art. 87 § 1 p.p.s.a. 7-dniowy termin do o złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia przedmiotowej skargi nie został zachowany, co uzasadniało odrzucenie wniosku jako spóźnionego (art. 88 p.p.s.a.). Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił również samą skargę Miasta Stołecznego Warszawy na orzeczenie Kolegium z dnia 22 września 2020 r., nr [...] jako wniesioną po upływie terminu przewidzianego do jej wniesienia (art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 53 § 1 p.p.s.a.). Zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosło Miasto Stołeczne Warszawa, zaskarżając je w całości. Zarzucono Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci: a) art. 87 § 1 p.p.s.a. - przez niewłaściwe go zastosowanie i niezasadne przyjęcie, że skarżące m.st. Warszawa nie zachowało siedmiodniowego terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu na złożenie skargi od orzeczenia SKO poprzez błędne przyjęcie, że termin ten należy liczyć od doręczenia postanowienia Sądu I Instancji (sygn. akt II C 1209/22), czyli od dnia 3 października 2022 r. a najpóźniej od dnia doręczenia postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 18 stycznia 2023 r. (sygn. akt V Cz 1680/20) o oddaleniu zażalenia, podczas gdy m.st. Warszawa zachowało siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu, liczony od prawomocnego zakończenia postępowania przed Sądem II Instancji czyli od dnia 19 maja 2023 r., kiedy pełnomocnik skarżącego otrzymał niezasadne postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2023 r. (sygn. akt V Cz 1680/223) o odrzuceniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia błędnego postanowienia o odrzuceniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia z dnia 18 stycznia 2023 r., b) art. 87 § 1 p.p.s.a. - poprzez błędne przyjęcie, że siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu na złożenie skargi na orzeczenie SKO biegnie od doręczenia postanowienia Sądu I Instancji (sygn. akt II C 1209/22) czyli od dnia 3 października 2022 r., podczas gdy prawidłowe przyjęcie prowadzi do wniosku, że siedmiodniowy termin na złożenie wniosku biegnie dopiero po prawomocnym wyczerpaniu toku przed sądem II Instancji, który w niniejszym postępowaniu, nastąpił dopiero w dniu 19 maja 2023 r. a zatem wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie, c) art. 88 p.p.s.a. - przez niewłaściwe zastosowanie i niezasadne przyjęcie, że zachodzą podstawy do odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu jako spóźnionego, podczas gdy m.st Warszawa wniosło wniosek w terminie, po wyczerpaniu prawomocnie drogi postępowania przed sądami powszechnymi a w konsekwencji naruszenie: d) art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a w zw. z art. 53 § 1 p.p.s.a. - w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez niewłaściwe ich zastosowanie i odrzucenie skargi od orzeczenia SKO, jako wniesionej po upływie terminu do jej wniesienia, podczas gdy m.st. Warszawa wniosło skargę w terminie do jej wniesienia. W oparciu o powyższe zarzuty, miasto st. Warszawa wnosiło o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego. W odpowiedzi na zażalenie uczestnicy postępowania J. K.i G. K. wnosili o jego oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. W rozpoznawanej sprawie kwestią sporną jest ustalenie daty ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi. Przypomnieć zatem wypada, że po myśli art. 87 § 1 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Zgodnie z § 4 wskazanego przepisu, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Natomiast spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu podlega odrzuceniu przez sąd na podstawie art. 88 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie Miasto Stołeczne Warszawa stoi na stanowisku, że przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi ustała w dniu 19 maja 2023 r., tj. w dniu doręczenia pełnomocnikowi Miasta postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2023 r. (sygn. akt V Cz 1680/22) o odrzuceniu jego wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia postanowienia z dnia 6 marca 2023 r., którym to z kolei postanowieniem Sąd ten odrzucił wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia własnego postanowienia z dnia 18 stycznia 2023 r. o oddaleniu zażalenia na postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa z dnia 3 października 2022 r. odrzucające sprzeciw od orzeczenia Kolegium z dnia 22 września 2020 r. o umorzeniu postępowania w sprawie podwyższenia opłaty z tytułu użytkowania wieczystego. Miasto twierdzi bowiem, że w niniejszej sprawie droga do złożenia do sądu administracyjnego wniosku o przywrócenie terminu powinna być poprzedzona prawomocnym zakończeniem postępowania przed sądami powszechnymi, czyli po wyczerpaniu toku obu instancji, a co nastąpiło dopiero w dniu 19 maja 2023 r. W związku z powyższym wskazać należy, że - co do zasady - rację ma skarżące Miasto twierdząc, iż w realiach niniejszej sprawy, złożenie skargi wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia możliwe było dopiero po prawomocnym zakończeniu postępowania przed sądem powszechnym, zainicjowanym wniesieniem sprzeciwu przez Miasto Stołeczne Warszawa od orzeczenia Kolegium z dnia 22 września 2020 r. Jednak postępowanie to nie zakończyło się prawomocnie - jak wskazuje skarżący – w dniu 19 maja 2023 r., a w dniu 18 stycznia 2023 r. W tym bowiem dniu Sąd Okręgowy w Warszawie, orzekając jako sąd II instancji, wydał postanowienie (sygn. akt V Cz 1680/22) o oddaleniu zażalenia Miasta Stołecznego Warszawy na postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa z dnia 3 października 2022 r. odrzucające sprzeciw Miasta od orzeczenia Kolegium z dnia 22 września 2020 r. Z przepisów kodeksu postępowania cywilnego (art. 394 i nast.) wynika, że tego rodzaju postanowienie jest niezaskarżalne, a zatem stało się ono prawomocne z dniem jego wydania. Wnioski składane na późniejszym etapie tego postępowania przez pozwanego (Miasto Stołeczne Warszawa) o sporządzenie i doręczenie uzasadnień ww. postanowienia z dnia 18 stycznia 2023 r. i kolejnego z dnia 6 marca 2023 r. (notabene odrzucone przez sąd powszechny jako spóźnione), nie miały więc wpływu na powyższą okoliczność. W rezultacie skoro do prawomocnego zakończenia postępowania przed sądem powszechnym doszło w dniu 18 stycznia 2023 r., tj. w dniu wydania przez Sąd Okręgowy postanowienia o oddaleniu zażalenia na postanowienie Sądu Rejonowego o odrzuceniu sprzeciwu Miasta od orzeczenia Kolegium z dnia 22 września 2020 r., to przyjąć należało, iż z dniem doręczenia (uznania za doręczone) tego postanowienia ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na ww. orzeczenie Kolegium. Z akt sprawy wynika zaś, że przesłany w dniu 23 stycznia 2023 r. - za pośrednictwem portalu informacyjnego - pełnomocnikowi Miasta Stołecznego Warszawy odpis postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 18 stycznia 2023 r. nie został odebrany i z adnotacją "nie podjęto w terminie" w dniu 8 lutego 2023 r. przesyłka wróciła do nadawcy (k. 10 akt sądowych). Z tych też względów wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi wniesiony dopiero w dniu 19 maja 2023 r. słusznie został uznany przez Sąd Wojewódzki za złożony z uchybieniem 7-dniowego terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a., a co skutkować musiało jego odrzuceniem na podstawie art. 88 p.p.s.a. W konsekwencji zasadne było również odrzucenie skargi jako wniesionej po upływie terminu do jej wniesienia, stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 53 § 1 p.p.s.a. Końcowo skład orzekający pragnie wskazać, iż wpływu na powyższą ocenę nie mogły mieć podnoszone w zażaleniu kwestie bezzasadności ww. postanowień sądu powszechnego wydanych w postępowaniu wszczętym na skutek wniesienia sprzeciwu przez Miasto Stołeczne Warszawa. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest bowiem właściwy do badania zgodności z prawem tych postanowień. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie. Odnosząc się zaś do wniosku uczestników postępowania o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, wyjaśnić należy, iż nie mógł być on w tej sprawie uwzględniony. Z art. 209 p.p.s.a. wynika bowiem, że wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204. Przepisy te dotyczą jednak wyłącznie postępowania kasacyjnego zakończonego wyrokiem. Oznacza to, że ustawodawca w przepisach p.p.s.a. nie przewidział możliwości wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny orzeczenia w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.