I OZ 899/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 23 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R. J. U. na postanowienie w przedmiocie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lipca 2014 r., sygn. akt II SAB/Wa 279/14 w sprawie ze skargi R. J. U. na bezczynność Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 8 marca 2014 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia oddalić zażalenie

Wyrokiem z dnia 18 lipca 2014 r., sygn. akt II SAB/Wa 279/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi R. J. U. na bezczynność Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 8 marca 2014 r. o udostępnienie informacji publicznej 1. stwierdził, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 2. umorzył postępowanie przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w pozostałym zakresie; 3. zasądził od Prezydenta m.[...] na rzecz skarżącego R. J. U. kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z 18 sierpnia 2014 r. R. J. U. (dalej skarżący) wniósł zażalenie na zawarte w pkt 3 wyroku postanowienie w przedmiocie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania. Skarżący wniósł o: - jego zmianę przez zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania w kwocie 400 zł zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze inicjującej postępowanie przed WSA w Warszawie; - ewentualnie o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniami prawnymi w trybie art. 193 Konstytucji RP w przedmiocie czy przepis art. 205 § 1, 2 i 4 ppsa rozumiane w ten sposób, że skarżącemu niereprezentowanemu przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego nie przysługuje, w razie uwzględnienia skargi, zwrot wydatków niezbędnych do celowego dochodzenia praw innych niż literalnie wymienione w art. 205 § 1 ppsa, podczas gdy skarżącemu, który poniósł identyczne wydatki, lecz był reprezentowany przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego przysługuje, stosownie do art. 205 § 2 i 4 ppsa, zwrot bliżej nieokreślonych wydatków jednego pełnomocnika – są zgodnie z art. 32 ust. 1 i 2, art. 64 ust. 2 , art. 20 art. 21 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP - ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i skierowania sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania. Skarżący wskazał, że wątpliwości do co zgodności niniejszych przepisów z normami konstytucyjnymi wynikają z tego, że wskazane przepisy ustawy, rozumiane w wyżej wskazany sposób: - różnicują przysługujący zakres wydatków polegających zwrotowi nie na podstawie kryterium celowości poniesienia wydatku, wymienionego w art. 200 ppsa, lecz na podstawie kryterium nieistotnego z punktu widzenia celowości wydatku, tj. tego, czy strona była reprezentowana przez jeden ze wskazanych podmiotów; - prowadzą lub mogą prowadzić do naruszenia konstytucyjnego zakazu dyskryminacji, zróżnicowania zakresu ochrony własności skarżących z uwagi na kryterium irrelewantne i naruszenia przez to normy konstytucyjnej z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, a także naruszenia art. 20 Konstytucji RP (w zw. z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP), przez to, że bez istotnej przyczyny zapewnia nierówne (lepsze) warunki konkurowania adwokatom, radcom prawnym, doradcom podatkowym i rzecznikom podatkowym, dyskryminuje dostawców usług prawnych nimi niebędących – w zakresie usług sporządzania projektów pism procesowych, nieobjętych przymusem korporacyjnym i których świadczenie jest dozwolone każdemu i czy przez to prowadzi to również do naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej, wymienionej w art. 2 Konstytucji RP. Skarżący zarzucił postanowieniu zawartemu w punkcie 3 wyroku z 18 lipca 2014 r. naruszenie przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (niezastosowanie mimo obowiązku): - art. 200 ppsa przez uznanie, wbrew jego literalnej części, że skarżącemu nie przysługuje zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, tzn. wyłącznie kosztów wymienionych w art. 205 § 1 i 2 ppsa; - art. 205 § 1 i 2 ppsa przez uznanie, że do kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw zalicza się "wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego" (art. 205 § 2 ppsa), a nie zalicza się identycznych wydatków poniesionych w szczególności na wykonanie obowiązku wykazania interesu prawnego przez dołączenie odpisów z ksiąg wieczystych (skarżący wnosił m.in. o orzeczenie, że organ ma obowiązek udostępnić informacje publiczną) i na sporządzenie projektu skargi; - niewłaściwe zastosowanie (niezastosowanie mimo obowiązku) art. 32 ust. 1 i 2, art. 64 ust. 2, art. 20 i art. 21 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji RP przez, w tym również przez dokonanie wykładni art. 200 i 205 ppsa w sposób niezgody z wskazanymi normami konstytucyjnymi; - art. 200, art. 205 § 1 i 2 ppsa przez błędne niezastosowanie wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej oraz niezastosowanie prawidłowej wykładni przez analogię – zamiast prawidłowego dokonania wykładni przepisów w sposób analogiczny do wykładni art. 98 § 1 i art. 98 § 3 kpc, zawierających analogiczne hipotezy co do zakresu kosztów podlegających zwrotowi, dokonanej przez SN w uchwale z 12.3.2003 r., III CZP 2/03, postanowieniu z 24.3.2011 r., I CZ 109/10, postanowieniu składu 7 Sędziów SN z 27.11.2002 r., III CZP 13/02; - art. 4 ust. 1 lit. a, art. 9 ust. 1, art. 9 ust. 2 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz art. 221 kc, zamiast prawidłowego zastosowania tych przepisów w sposób wynikający z ich wykładni omówionej w wyroku SA w Warszawie z 12.12.2007 r. VI ACa 977/07; 21.6.2007 r., VI ACa 1260/06, 8.1.2008 r., VI ACa 481/07; wyroku SN z 5.11.2008 r., III SK 5/08 oraz orzecznictwie krajowym i europejskim, wskazanym w punkcie IV i V zażalenia; - błędną wykładnię lub niezastosowanie mimo obowiązku Dyrektywy 2006/123/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. dotyczącej usług na rynku wewnętrznym, a w szczególności naruszenia art. 14, art. 15 ust. 2 lit. h, art. 16, art. 20 Dyrektywy przez dyskryminację pośrednią osób nienależących do korporacji zawodowej radców prawnych ani do korporacji zawodowej adwokatów, a przez to ograniczenie swobody świadczenia usług na terytorium RP przez tworzenie i utrzymywanie nieuczciwych warunków konkurowania z podmiotami wpisanymi na listę adwokatów lub radców prawnych przez stworzenie i utrzymywanie takich warunków faktycznych i stosowanie takiej wykładni prawa, która prowadzi do tego, że konsument zamawiający obsługę prawną w związku ze skargą na bezczynność organu administracji u osoby niebędącej adwokatem ani radcą prawnym jest stawiany w rażąco mniej korzystnej sytuacji, niż konsument zamawiający obsługę prawną, u adwokata lub radcy prawnego, gdyż zwrot opłaty za sporządzenie projektu skargi (będącej częścią wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 marca 2005 r., I SA/Lu 611/04) jest zasądzany przez Sąd tylko w wypadku, gdy skarżący jest reprezentowany przed sądem również przez adwokata lub radcę prawnego, a więc od okoliczności irrelewantnej dla treści samej skargi lub jej projektu. Powyższe narzuca klientom konieczność zamawiania wraz z projektem skargi usługi towarzyszącej i niewymaganej dla skutecznego wniesienia skargi, tj. usługi podpisania projektu skargi przez adwokata/radcę prawnego na podstawie udzielonego pełnomocnictwa (usługi reprezentacji procesowej) - i to bez względu na to, czy reprezentacja zakończy się na podpisaniu skargi, czy też adwokat lub radca prawny stawi się również przed sądem, mimo braku prawnego wymogu zastępstwa procesowego tj, przymusu adwokacko-radcowskiego zarówno przed WSA, jak też przed NSA (gdzie obowiązuje tylko wymóg, by skargę sporządził radca prawny lub adwokat, natomiast tak sporządzoną skargę strona może wnieść samodzielnie i również samodzielnie może reprezentować się przed sądem na rozprawie). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ppsa). Wyjątki od tej zasady zostały określone w art. 200, 201, 203 i 204 ppsa i tylko w tych przypadkach sąd może orzekać o zwrocie kosztów postępowania między stronami (art. 209 ppsa). Wyjątek co do zwrotu kosztów postępowania określony w art. 200 ppsa podyktowany jest tym, że skarga jest środkiem kontroli działalności administracji publicznej i wobec tego w razie uwzględnienia skargi, skarżącemu przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Oznacza to, że żądanie zwrotu kosztów postępowania przed sądem I instancji może być uwzględnione tylko wówczas, jeżeli strona poniosła określone koszty postępowania. Stawiennictwo strony w sądzie w związku z dochodzeniem swoich praw wiążę się z koniecznością poniesienia przez stronę kosztów podróży. Łączy się to z określonym uszczerbkiem w zakresie praw majątkowych strony, zasługujących na zwrot w świetle art. 200 ppsa. Do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie (art. 205 § 1 ppsa). Pojęcie kosztów postępowania obejmuje koszty sadowe czyli opłaty sadowe oraz zwrot wydatków. Opłatami sądowymi w rozumieniu art. 212 § 1 ppsa są wpis i opłata kancelaryjna. Niezbędność oraz celowość kosztów postępowania podlega ocenie sądu i jest uwarunkowana kontrolą legalności zaskarżonego aktu lub czynności albo braku działania organu. W niniejszej sprawie skarżący poniósł koszty wpisu od skargi w wysokości 100 złotych (k. 79 akt sadowych), a więc Sąd I instancji postanowieniem zawartym w wyroku z 18 lipca 2014 r. orzekł o zwrocie na rzecz skarżącego kwoty 100 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania, ustalając te koszty w oparciu o art. 201 § 1 w zw. z art. 205 § 1 ppsa. Sąd I instancji w uzasadnieniu niniejszego wyroku słusznie wskazał, że zgodnie z art. 205 § 1 ppsa do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście zalicza się poniesione koszty przejazdów do sądu strony oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Nadto do niezbędnych kosztów postępowania nie można zaliczyć innych wydatków niż wyartykułowane w art. 205 § 1 ppsa, a więc wydatek na wynagrodzenie za sporządzenie i wydrukowanie projektu skargi i odpisów z ksiąg wieczystych nie zalicza się do kosztów postępowania. Nie sprzeciwia się temu także zasada równości, wyrażona w art. 32 ust. 1 Konstytucji jak i norma zawarta w art. 64 ust. 2, art. 20, art. 21 ust. 1 i art. 5 Konstytucji RP. Sąd nie znalazł podstaw do wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego, bowiem nie nabrał wątpliwości co do zgodności zastosowanych w sprawie przepisów z wzorcami wskazanymi w zażaleniu (art. 193 Konstytucji RP). Również zarzut niewłaściwego zastosowania przepisów Konstytucji nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Niezasadne okazały się zarzuty naruszenia pozostałych – poza prawidłowo zastosowanych przez Sąd I instancji - przepisów prawa krajowego i europejskiego, wskazanych w zażaleniu, jako nie mających zastosowania w sprawie. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, orzekł jak w postanowieniu