I OZ 886/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 23 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 lipca 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 459/14 odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Rektora Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do wniesienia skargi.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. Rektor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi utrzymał w mocy decyzję Dziekana Wydziału Wojskowo – Lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi z dnia [...] sierpnia 2013 r. o skreśleniu M. M. z listy studentów III roku studiów stacjonarnych I stopnia, Wydział Wojskowo – Lekarski, kierunek fizjoterapia z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru zimowego w roku akademickim 2012/2013 w określonym terminie. Decyzję tę doręczono M. M. w dniu 2 stycznia 2014 r. W dniu 7 kwietnia 2014 r. M. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na powyższą decyzję wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. We wniosku skarżąca wyjaśniła, że nie mogła wnieść skargi w terminie z uwagi na okoliczności, za jakie nie ponosi odpowiedzialności. Do wniosku załączyła siedem zaświadczeń lekarskich, z których wynika, że od dnia 31 stycznia 2014 r. do dnia 31 marca 2014 r. skarżąca była chora, niezdolna do chodzenia. Na wezwania Sądu, w piśmie z dnia 27 czerwca 2014 r. skarżąca podała, jakie choroby uniemożliwiły jej złożenie skargi w terminie. Oświadczyła, że ból i objawy tych chorób nasilały się podczas przebywanych infekcji i grypy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 16 lipca 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 459/14, na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dni a 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej "p.p.s.a."), odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Sąd wskazał, że z załączonych przez skarżącą zaświadczeń lekarskich wynika wyłącznie, że w okresie 31 stycznia – 31 marca 2014 r. skarżąca była "chora i niezdolna do chodzenia". Zdaniem Sądu, na tej podstawie można jedynie wysnuć wniosek, że to stan zdrowia skarżącej w powyższym okresie mógł uniemożliwić jej złożenie skargi w terminie. Tymczasem, w samym wniosku skarżąca nie zawarła ani jednego zdania, które by na taki efekt jej stanu zdrowia wskazywało. Dopiero na skutek wezwania przez sąd skarżąca wymieniła szereg schorzeń, które miałyby świadczyć o tym, że to zły stan zdrowia stanowił przeszkodę we wniesieniu skargi w terminie. Trudno jednak uznać, że schorzenia te skutek taki wywołały. W ocenie Sądu I instancji część z wymienionych przez skarżącą w piśmie z dnia 27 czerwca 2014 r. chorób i dolegliwości ma charakter przewlekły, a nie nagły i nawet z tego pisma wynika, że stan ten utrzymywał się już od dłuższego czasu. Sąd zaznaczył, że choroba może wprawdzie usprawiedliwiać niezachowanie terminu, ale tylko wówczas, gdy rzeczywiście uniemożliwiała podjęcie czynności procesowej i wyłączała stronę z jakiejkolwiek możliwości działania i podejmowania decyzji. Natomiast z wniosku skarżącej, pisma z dnia 27 czerwca 2014 r. oraz załączonych do wniosku zaświadczeń lekarskich takie okoliczności – w ocenie Sądu – nie wynikają. Sąd zauważył, że z przedstawionej dokumentacji nie wynika, aby zaświadczenia lekarskie zostały wystawione podczas wizyt domowych. Zatem w celu skorzystania z porady lekarskiej skarżąca musiała udać się do placówki medycznej siedmiokrotnie bądź samodzielnie, bądź korzystając z pomocy innych osób. Sąd wskazał ponadto, że w skardze jako miesiąc jej sporządzenia skarżąca wskazała "styczeń" 2014r., co pozwala uznać, że skarga ta została już napisana jeszcze przed upływem terminu do jej wniesienia. W tej sytuacji nadanie sporządzonej skargi przed upływem terminu do jej wniesienia było już wyłącznie czynnością techniczną. Skarżąca nie wykazała natomiast, że nie mogła wyręczyć się inną osobą. Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła zażalenie, uzupełniając je następnie pismem z dnia 20 sierpnia 2014 r. Podała, że nie ma żadnej rodziny, jest osobą samotnie gospodarującą, a w ówczesnym okresie nie miała żadnych pieniędzy na przejazdy środkami komunikacji miejskiej, aby pojechać na pocztę. Do lekarza jeździła bezpłatnym autobusem, który przewozi klientów do marketu. Nie miała też środków na zakup kart telefonicznych, aby dzwonić do znajomych i prosić ich o pomoc. W domu nie posiada telefonu, ani internetu. Podniosła ponadto, że w istocie, pisanie skargi rozpoczęła w styczniu 2014 r., ale czynności tej nie zakończyła z powodu braku dokumentów z jej studenckiej teczki, których kopie odebrała, będąc już chorą, w dniu 31 stycznia 2014 r. Podkreśliła przy tym, że w styczniu i lutym były bardzo złe warunki atmosferyczne, silne mrozy, padał śnieg i marznący deszcz oraz wiał silny wiatr. Na wniosek skarżącej z dnia 11 sierpnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 459/14, przyznał jej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Pismem z dnia 25 września 2014 r. pełnomocnik z urzędu skarżącej, adw. A. G., przyłączyła się do zażalenia skarżącej. Podniosła, że skarżąca uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu załączając zaświadczenia lekarskie wskazujące, że w okresie od dnia 31 stycznia 2014 r. do dnia 31 marca 2014 r. była chora i niezdolna do chodzenia. Pełnomocnik podkreślił, że istotne znaczenie w sprawie ma fakt, iż skarżąca samodzielnie sporządzała wniosek o przywrócenie terminu i – poza załączeniem zaświadczeń lekarskich – nie potrafiła w sposób dostateczny wykazać braku swojej winy związanej z chorobą. Ponadto, powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazano, że nie można poczytać za zawinione działania strony polegającego na zwlekaniu z dokonaniem czynności procesowej do ostatniego dnia terminu. Wskazano, że nawet, jeśli zdarzenie uniemożliwiające dochowanie terminu nastąpiło w ostatnim dniu biegu terminu, musi być ono uznane za okoliczność usprawiedliwiającą przywrócenie terminu i nie można czynić stronie zarzutu, że mogła, czy powinna była dokonać tej czynności wcześniej. Za nietrafne uznano więc argumenty Sądu I instancji, iż z uwagi na fakt, że skarżąca jako datę sporządzenia skargi wskazała "styczeń 2014 r.", to należało uznać, iż już w tym miesiącu skarga była przygotowana i wymagała jedynie czynności technicznej, jaką było jej wysłanie do Sądu. W odpowiedzi na zażalenie Rektor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o jego oddalenie. Organ podniósł, że przedstawione przez skarżącą zwolnienia lekarskie dotyczą okresu od dnia 31 stycznia do 31 marca 2014 r., co oznacza, że przeważająca część terminu na złożenie skargi do sądu przypadała przed wskazanym okresem – skarżąca miała zatem 26 dni na złożenie skargi. Podzielono argumentację Sądu I instancji w kwestii samodzielnego poruszania się skarżącej na wizyty lekarskie i podano, że pomiędzy przychodnią a miejscem zamieszkania skarżącej znajduje się kilka urzędów pocztowych. Poza tym organ wskazał, że skoro skarżąca w dniu 31 stycznia 2014 r. była w stanie udać się do lekarza oraz odebrać dokumenty z dziekanatu uczelni, to mogła także w tym dniu złożyć przygotowaną wcześniej skargę. Pismem z dnia 15 października 2014 r. Rektor Uniwersytetu Medycznego w Łodzi podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a., sąd postanowi o przywróceniu terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym na wniosek strony, jeżeli strona nie dochowała terminu bez swojej winy. We wniosku tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy strony w uchybieniu terminowi (art. 87 § 2 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie jako przyczynę uchybienia terminu wskazano we wniosku o przywrócenie terminu chorobę skarżącej, która uniemożliwiła jej wniesienie skargi, a okoliczność ta została potwierdzona załączonymi do wniosku zaświadczeniami lekarskimi, według których – od dnia 31 stycznia 2014 r. do dnia 31 marca 2014 r. – skarżąca była chora i niezdolna do chodzenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wobec stanu faktycznego niniejszej sprawy odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi należy uznać za niezasadną. W świetle art. 87 § 2 p.p.s.a., wniosek o przywrócenie terminu powinien zawierać uzasadnienie, w którym strona uprawdopodobni brak winy w przekroczeniu terminu; wymóg uprawdopodobnienia (a nie udowodnienia) istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie, który podlega ocenie Sądu. Jeśli przyczyną uchybienia terminu w rozpoznawanej sprawie była choroba skarżącej, która w ocenie lekarza uniemożliwiała chodzenie, to uznać należy, że uniemożliwiła jej wykonywanie większości obowiązków. W takiej sytuacji dokonanie przez Sąd I instancji oceny odmiennej wymagałoby istnienia dowodu pochodzącego od osoby posiadającej wiedzę specjalną albo wykazania fałszu dokumentu co do treści lub formy wraz z konsekwencjami wykrycia czynu karalnego (por. w tej kwestii postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2006 r., sygn. V CZ 29/06, Lex nr 200921, wydane wprawdzie na gruncie art. 168 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm., zawierającego jednakże niemal identyczną treść, jak art. 86 § 1 p.p.s.a.). Okoliczność, że skarżąca – pomimo stanu zdrowia, w jakim się znajdowała – udawała się po poradę lekarską do placówki medycznej, nie może uchylać oceny, że stan zdrowia uniemożliwiał jej wniesienie w tym czasie skargi. Chociaż w skardze wskazano datę "styczeń 2014 r.", to – jak podała M. M. – dopiero 31 stycznia 2014 r. odebrała z uczelni niezbędne do sporządzenia skargi dokumenty i mogła je ostatecznie opracować dopiero po uzyskaniu poprawy stanu zdrowia. Należało też uwzględnić, że skarżąca jest osobą samotną i mieć na uwadze przedstawione przez nią okoliczności dotyczące sytuacji osobistej, które uniemożliwiały pomoc innych osób. Podkreślić w tym miejscu należy, że okoliczności, iż strona "zwleka" ze złożeniem skargi do ostatniego dnia nie można interpretować na niekorzyść tej strony. Nie można nawet uznać, że jest to "zwlekanie", gdyż – z prawnego punktu widzenia to do strony należy wybór, w którym dniu podczas biegu terminu do zaskarżenia aktu wniesie skargę. Nawet, jeśli zdarzenie uniemożliwiające dochowanie terminu nastąpiło w ostatnim dniu biegu terminu, musi być ono uznane za okoliczność usprawiedliwiającą przywrócenie terminu i nie można czynić stronie zarzutu, że mogła, czy powinna była dokonać tej czynności wcześniej. Za nietrafne uznać też należy zarówno argumenty Sądu I instancji, jak i organu, że z uwagi na fakt, iż skarżąca jako datę sporządzenia skargi wskazała "styczeń 2014 r.", to należało uznać, że już w tym miesiącu skarga była przygotowana do wniesienia oraz, że skarżąca miała 26 dni na złożenie skargi – w okresie poprzedzającym okres chorobowy. Zauważyć w tym miejscu należy, że skarżąca wniosek o przywrócenie terminu sporządziła osobiście, przed przyznaniem jej profesjonalnej pomocy prawnej, czego nie uwzględnił Sąd I instancji przy ocenie sposobu jego sformułowania, który miał również wpływ na odmowę przez ten Sąd jego uwzględnienia. Mając na uwadze podniesione okoliczności uznać należało, że w sprawie nastąpiło uprawdopodobnienie wystąpienie przesłanek, o których mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 188 w związku z art. 197 p.p.s.a.