I OZ 863/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lipca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 363/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi E. G. i E. P. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku o ustalenie odszkodowania postanawia oddalić zażalenie

Postanowieniem z dnia 19 lipca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 363/15 (dalej postanowienie z 19 lipca 2016 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy E. P. w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi E. G. i E. P. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] września 2014 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] września 2014 r.) w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku o ustalenie odszkodowania. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zarządzeniem z dnia 24 maja 2016 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, oryginalnych lub urzędowo poświadczonych dodatkowych dokumentów źródłowych celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni. Wezwanie powyższe, wraz z pouczeniem o treści art. 233 § 1 w zw. z § 6 kk i stosownym pouczeniem o konsekwencjach jego niewykonania, zostało skutecznie doręczone skarżącej w dniu 9 czerwca 2016 r. Mimo upływu zakreślonego terminu, skarżąca nie uzupełniła wniosku. Zażalenie na to postanowienie wywiodła skarżąca, domagając się zmiany postanowienia i przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wskazała, że jest osobą starszą i nie ma siły ani orientacji w ewidencjonowaniu dokumentów w aktach sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie – w zakresie normatywnym istotnym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy – zawodowego pełnomocnika (art. 244 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika (§ 2 art. 245 p.p.s.a.), zaś prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sadowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie pełnomocnika. Zgodnie z art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ustawodawca użył określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 p.p.s.a. Sąd I instancji prawidłowo ustalił – w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy w zakresie częściowym (art. 244 § 1 i 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym nie sprostał obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia kosztów opłacenia profesjonalnego pełnomocnika. Niewystarczające jest wskazanie, że skarżąca jako dochód miesięczny pobiera kwotę 1.850 zł emerytury zaś w rubryce 11 formularza PPF wskazała 2.394,70 zł wydatków. Okoliczności przedstawione przez skarżącą nie zostały uprawdopodobnione. Skarżąca nie przedłożyła stosownych dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej. Mimo wezwania w trybie przepisu art. 255 p.p.s.a. skarżąca nie złożył żadnych dodatkowych oświadczeń, co do stanu finansowego, a także nie przedłożył żadnych dokumentów źródłowych, które umożliwiłyby ocenę, czy sytuacja finansowa uzasadnia twierdzenie, że nie stać jej na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika w niniejszej sprawie. Trafnie Wojewódzki Sąd uznał, że niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa skarżącej, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.