I OZ 835/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska po rozpoznaniu w dniu 25 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 sierpnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 160/08 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzinnego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 160/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił wniosek M. P. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że postanowieniem z dnia 12 maja 2009r., odrzucono wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, złożony przez ustanowionego pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wyjaśniono, że skarżący udzielił pełnomocnictwa adwokatowi dnia 16 stycznia 2009 r. W tym dniu ustała przyczyna dla której nie wniesiono skargi kasacyjnej w terminie. Wniosek o przywrócenie terminu wraz ze skargą kasacyjną należało złożyć najpóźniej do dnia 23 stycznia 2009 r. Tymczasem skarga kasacyjna wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu została złożona dnia 11 lutego 2009 r. Postanowieniem z 7 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 698/09, NSA oddalił zażalenie od powyżej opisanego postanowienia. Pismem z dnia 1 sierpnia 2013 r. skarżący ponownie wniósł o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postaci wniesienia skargi kasacyjnej, powołując się na wydany dnia 25 lipca 2013 r. w sprawie o sygn. akt SK 17/12 wyrok Trybunału Konstytucyjnego, w którym Trybunał orzekł, że art. 87 §1 P.p.s.a. rozumiany w ten sposób, że w sytuacji niedochowania terminu do wniesienia skargi kasacyjnej o którym mowa w art. 177 §1 P.p.s.a., na skutek wystąpienia o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ustaje z dniem, w którym powiadomiony o ustanowieniu pełnomocnik ma możliwość sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej, jest zgodny z art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji RP. Zdaniem skarżącego, wobec niezgodności z Konstytucją RP interpretacji przepisów art. 177 §1 i art. 178 w zw. z art. 87 §1 i 4 oraz art. 86 §1 i art. 88 P.p.s.a., która legła u podstaw odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, a następnie jej odrzucenia, obecny wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej w sprawie jest zasadny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucając wniosek z dnia 1 sierpnia 2013 r. o przywrócenie terminu stwierdził, że sprawa była już przedmiotem prawomocnego rozstrzygnięcia w postanowieniu z dnia 12 maja 2009 r., od którego wniesione zażalenie oddalone zostało postanowieniem z 7 lipca 2009 r. Począwszy od wydania postanowienia przez NSA, okoliczności sprawy nie uległy zmianie. Dlatego w dalszym ciągu, wobec ustalenia, że skarżący uchybił siedmiodniowemu terminowi do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, złożony przezeń wniosek podlegał odrzuceniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że pozostawał związany poglądem prawnym wypowiedzianym przez NSA w postanowieniu z 7 lipca 2009 r. Powyższemu nie przeczy przywołany przez skarżącego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 25 lipca 2013 r., sygn. akt SK 17/12. W orzeczeniu tym Trybunał nie stwierdził niezgodności z Konstytucją RP art. 87 §1 P.p.s.a., wydając tzw. wyrok interpretacyjny. Orzeczenie takie nie prowadzi do zmiany istniejącego stanu prawnego. Poza tym zwrócono uwagę, że sam wyrok Trybunału nie stanowi przesłanki do przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej. Nie może być on również traktowany jako kolejna instancja odwoławcza, która obligowałaby sąd do zmiany podjętego prawomocnego rozstrzygnięcia. Sąd I instancji, powołując się na art. 87 § 5 P.p.s.a., uznał ponadto, że w sprawie nie zaszedł wyjątkowy przypadek, o którym mowa w powołanym przepisie. Argumentem w tej mierze, zdaniem WSA w Poznaniu, nie może być wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który ani nie stanowi jednej z przesłanek do przywrócenia terminu, ani nie przesądził o niezgodności z Konstytucją RP art. 87 §1 P.p.s.a. i art. 88 P.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł M. P., domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, nieopłaconych nawet w części pełnomocnikowi z urzędu, według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: 1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a." w zw. z art. 165, 170 i 171 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że zachodzą podstawy do odrzucenia wniosku złożonego w sprawie ze względu na fakt, że w sprawie zostało już wydane prawomocne orzeczenie, w sytuacji gdy wniosek złożony jest powiązany faktycznie z poprzednią sprawą, w której wydane zostało prawomocne orzeczenie ale nie jest tą samą sprawą, a nadto postanowienie o rozstrzygnięciu wniosku o przywrócenie terminu ma charakter postanowienia niekończącego postępowania w sprawie i jako takie nawet prawomocnie może być zmieniane; 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 88 w zw. z art. 87 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 190 ust. 1 i 4 i art. 8 Konstytucji RP w zw. z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 w zw. z art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji RP oraz art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 165 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że zachodzą podstawy do odrzucenia wniosku, gdyż wniosek ten jest spóźniony, a nadto w tym zakresie okoliczności sprawy nie uległy zmianie w stosunku do uprzednio rozpoznawanego wniosku w sytuacji gdy wniosek spóźniony nie jest i nastąpiła zmiana okoliczności sprawy w stosunku do uprzednio rozpoznawanego wniosku; 3) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 190 P.p.s.a. w zw. z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że Sąd pozostawał związany wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 7 lipca 2009 r., w sytuacji gdy wobec braku tożsamości spraw oraz zmiany stanu prawnego takie związanie nie ma miejsca; 4) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 190 ust. 1 i 4 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że tzw. wyrok interpretacyjny Trybunału Konstytucyjnego nie prowadzi do zmiany istniejącego stanu prawnego i nie mógł być brany pod uwagę przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu orzekający w sprawie, podczas gdy tzw. wyrok interpretacyjny Trybunału Konstytucyjnego powinien być brany pod uwagę przy dokonywaniu interpretacji przepisów przez sądy orzekające; 5) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 87 § 5 P.p.s.a. w zw. z art. 88 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że w sprawie nie wystąpił przypadek wyjątkowy, który uzasadniałby przywrócenie terminu po upływie roku od dnia uchybienia, co uzasadniało odrzucenie wniosku, w sytuacji gdy przypadek wyjątkowy w sprawie wystąpił; Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie przyjęto pogląd, że postanowienie o odrzuceniu albo oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie i nie podlega zmianie w trybie art. 165 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2004 r., sygn. akt OZ 182/04, Jan Paweł Tarno, Komentarz. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Lexis Nexis, Warszawa 2010, str. 380; T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, Komentarz. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Lexis Nexis, Warszawa, 2008r., s. 578). W tej sytuacji brak jest podstaw do uznania, że postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 maja 2009 r. podlegało regulacji zawartej w art. 165 P.p.s.a., tj. mogło zostać zmienione w ww. trybie. Odnosząc się do pozostałych zarzutów zawartych w zażaleniu stwierdzić należy, że zgodnie z art. 87 § 5 P.p.s.a. po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. Przepis ten zaostrza przesłanki przywrócenia terminu, uzależniając możliwość merytorycznego rozpoznania wniosku od zaistnienia wyjątkowego przypadku. Przez "wyjątkowy przypadek" należy rozumieć okoliczność nadzwyczajną, która uniemożliwiła stronie dokonanie czynności w normalnym trybie. W rozpoznawanej sprawie wnoszący zażalenie nie wykazał, że wystąpiły takie okoliczności. W szczególności za przypadek, o którym mowa w art. 87 § 5 P.p.s.a., umożliwiający przywrócenie terminu po upływie roku od jego uchybienia, nie można uznać wydania w dniu 25 lipca 2013 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie o sygn. akt 17/12. Niezasadne przy tym są zarzuty naruszenia Konstytucji RP oraz art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, gdyż w przypadku stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności określonego przepisu strona może złożyć wniosek o wznowienie postępowania (art. 272 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi); tym samym jej interes prawny jest należycie zabezpieczony. Zasadnie w zaskarżonym orzeczeniu wskazano także, że odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej poprzedzone było już przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z dnia 7 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 698/09 oddalił zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 maja 2009 r. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że z uwagi na długotrwałość procedury przyznawania stronie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, wyłączona jest wina strony w uchybieniu, o ile nastąpiło ono wyłącznie z tej przyczyny. Pełnomocnik strony, wyznaczony do działania w sprawie z urzędu, w takiej sytuacji zobligowany jest do wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, który to wniosek, wraz z uzasadnieniem, złożony winien być w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia, co wynika z art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a. Jednocześnie z takim wnioskiem pełnomocnik winien dokonać czynności, której nie dokonano w terminie. W rozpoznawanej sprawie, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, pełnomocnik strony, wnosząc skargę kasacyjną, wprawdzie wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia tego środka zaskarżenia, jednak uczynił to w terminie przewidzianym w art. 177 § 1 P.p.s.a., a nie w siedmiodniowym terminie o jakim mowa w art. 87 § 1 powołanej ustawy. W tej sytuacji wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej podlegał odrzuceniu. Wykładnia dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny w powyższym postanowieniu była dla Sądu I instancji wiążąca na zasadzie art. 190 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzkie sądy administracyjne w postępowaniu uregulowanym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.