I OZ 822/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 13 października 2025 r. sygn. akt II SA/Go 60/25 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 2 kwietnia 2025 r. sygn. akt II SA/Go 60/25 w sprawie ze skargi E.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z 8 stycznia 2025 r. nr SKO-5997/746-O/24 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie.

Wyrokiem z 2 kwietnia 2025 r., sygn. akt II SA/Go 60/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę E.B. (dalej: skarżąca) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z 8 stycznia 2025 r., nr SKO-5997/746-O/24, w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Odpis wyroku wraz z pouczeniem o możliwości złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku został doręczony skarżącej 7 kwietnia 2025 r. Pismem z 28 kwietnia 2025 r. skarżąca zwróciła się z wnioskiem o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wniosła również o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Jak wyjaśniła, z powodu choroby (grypy i zapalenia gardła) nie była w stanie wcześniej złożyć wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Podkreśliła, że silna gorączka mimo brania antybiotyków uniemożliwiała jej wyjście z domu aż do dnia złożenia poprzedzającego datę złożenia wniosku. Postanowieniem z 26 czerwca 2025 r., sygn. akt II SPP/Go 38/25, referendarz sądowy ustanowił na rzecz skarżącej pełnomocnika z urzędu, umarzając postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W piśmie z 4 września 2025 r., w odpowiedzi na wezwanie do przedstawienia stanowiska w zakresie wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, pełnomocnik skarżącej podtrzymał wniosek i wskazał, że skarżąca nie złożyła go w terminie bez swojej winy, a złożenia wniosku dokonała w najszybszym możliwym terminie po ustąpieniu przyczyn uniemożliwiających jego złożenie. Objawy chorobowe ustąpiły 27 kwietnia 2025 r. Postanowieniem z 13 października 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, zastępowana przez pełnomocnika z urzędu, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego zmianę poprzez przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego dla pełnomocnika z urzędu, które to koszty nie zostały opłacone w całości ani w części. Postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego przez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – polegające na błędnym przyjęciu, że strona nie uprawdopodobniła, aby bez swojej winy uchybiła terminowi do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku, podczas gdy skarżąca mieszka sama i nie jest w stanie przedstawić żadnego dokumentu ani udowodnić żadnymi innymi środkami dowodowymi, że w spornym okresie była chora i nie mogła skorzystać z pomocy osoby trzeciej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Jednocześnie w myśl art. 87 § 2 p.p.s.a. we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). Mając na uwadze treść przywołanych przepisów, należy wskazać, że przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej jest instytucją wyjątkową, w związku z czym przesłanki przywrócenia terminu uchybionej czynności procesowej nie podlegają wykładni rozszerzającej. Zasadnicza przesłanka przywrócenia terminu, jaką jest brak winy w jego uchybieniu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest zatem dopuszczalne w sytuacji, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, co słusznie podniósł Sąd I instancji. O braku winy można mówić wyłącznie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 stycznia 2015 r., II GZ 921/14). Dla przykładu można wskazać, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się w orzecznictwie m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 10 września 2010 r., II OZ 849/10; z 28 marca 2012 r., II OZ 179/12). Ponadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 6 lipca 2011 r., II FZ 320/11, rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu sąd jest zobowiązany do podjęcia rozstrzygnięcia przede wszystkim na podstawie treści wniosku (podniesionych tam okoliczności faktycznych i racji prawnych) oraz dokumentów zebranych w aktach sprawy. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w zw. z art. 166 p.p.s.a. W myśl bowiem art. 133 § 1 p.p.s.a. – który znajduje zastosowanie do postanowień – sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Odpowiednie odczytanie powołanej regulacji na gruncie postępowania dotyczącego przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, kończącego się postanowieniem dotyczącym wniosku strony, polega na tym, że jako podstawę oceny sądu należy przyjąć akta sprawy, które dokumentują wszystkie ustalenia faktyczne poczynione w danym postępowaniu. Tym samym to do podmiotu wnioskującego o przywrócenie terminu należy takie umotywowanie wniosku, ewentualnie dodatkowe poparcie swoich twierdzeń niezbędną dokumentacją, aby w sposób możliwie wyczerpujący i przekonujący dla sądu administracyjnego uprawdopodobnić brak winy w niedochowaniu terminu. Co równie istotne, wynikający z art. 87 § 2 p.p.s.a. obowiązek uprawdopodobnienia, a nie udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o przywrócenie terminu, nie oznacza, że strona może poprzestać wyłącznie na gołosłownych twierdzeniach (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 października 2021 r., II GZ 373/21, z 18 stycznia 2022 r., III OZ 1356/21, z 25 stycznia 2022 r., III OZ 1382/21 oraz z 7 czerwca 2022 r., I OZ 211/22). Mając na uwadze powyższe, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego podniesione przez skarżącą okoliczności nie mogą świadczyć o uprawdopodobnieniu braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, co prawidłowo ustalił Sąd I instancji. Skarżąca jako powód nieterminowego wykonania czynności procesowej wskazuje chorobę, tj. grypę, gorączkę i zapalenie krtani. Tymczasem w orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że zły stan zdrowia nie przesądza jeszcze o braku winy w uchybieniu terminu. Powołanie się na powyższe okoliczności nie jest równoznaczne z uprawdopodobnieniem, że uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W przypadku choroby przyjmuje się bowiem, że chodzi tylko o taką chorobę, która rzeczywiście uniemożliwiła zachowanie terminu procesowego wobec jej nagłego charakteru oraz niemożności wyręczenia się inną osobą. W tym celu konieczne jest uprawdopodobnienie nie tylko samego faktu choroby, ale także wpływu tej choroby na niedokonanie czynności w terminie. Sama choroba, nawet poświadczona zaświadczeniem lekarskim, nie jest więc wystarczająca dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Koniecznym jest również wykazanie, iż rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu. Należy przypomnieć, że skarżąca odebrała odpis wyroku 7 kwietnia 2025 r., zatem siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku upływał 14 kwietnia 2025 r. Czynności tej skarżąca dokonała dopiero 28 kwietnia 2025 r., tj. dzień po ustaniu objawów chorobowych. Wniosek o przywrócenie terminu został złożony dopiero po upływie dwóch tygodni od ostatniego dnia terminu z art. 141 § 2 p.p.s.a., co oznacza, że skarżąca przez blisko trzy tygodnie – według jej twierdzeń – pozostawała w stanie uniemożliwiającym jej opuszczenie miejsca zamieszkania. Okoliczności te nie zostały jednak w żaden sposób skonkretyzowane. Strona nie przedstawiła żadnych obiektywnych środków uprawdopodobnienia choroby, takich jak dokumentacja medyczna, zaświadczenie lekarskie czy choćby potwierdzenie kontaktu z placówką ochrony zdrowia. Skarżąca nie podała, kiedy dokładnie choroba się rozpoczęła ani w jaki sposób jej przebieg uniemożliwiał dokonanie czynności procesowej. Nie przedstawiła żadnej dokumentacji medycznej ani innych obiektywnych środków potwierdzających fakt choroby i jej natężenie. Nie sprecyzowała, jakie w tym okresie przyjmowała leki, wskazując ogólnie "antybiotyki", mimo że – jak powszechnie wiadomo – są to leki przepisywane na receptę, a skarżąca w tym czasie miała nie konsultować się z lekarzem. Twierdzenia o stanie zdrowia opierają się zatem wyłącznie na subiektywnej ocenie skarżącej i nie pozwalają na weryfikację ani charakteru choroby, ani jej nasilenia. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego sama deklaracja strony o chorobie, niepoparta bliższym opisem jej przebiegu i wpływu na możliwość działania, nie stanowi wystarczającego uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi. Strona nie wykazała, aby dolegliwości zdrowotne miały charakter nagły, ciężki lub całkowicie wyłączający możliwość działania przez cały okres biegu terminu. Ponadto strona nie wykazała, aby stan zdrowia uniemożliwiał jej dokonanie czynności procesowej w jakiejkolwiek formie, w tym przez skorzystanie z pomocy osoby trzeciej. Argumentacja ta nie została rozwinięta ani we wniosku o przywrócenie terminu, ani w późniejszym piśmie pełnomocnika z 4 września 2025 r. Zaakcentować należy, że od zawodowego pełnomocnika wymaga się należytej staranności, której elementem jest szczegółowe ustalenie okoliczności istotnych z punktu widzenia sytuacji prawnej strony. Pomimo wyznaczenia przez Sąd I instancji terminu na ustosunkowanie się do wniosku skarżącej, pełnomocnik ograniczył się jedynie do jego podtrzymania. Dopiero na etapie postępowania zażaleniowego pełnomocnik powołał się na okoliczność zamieszkiwania przez stronę w niewielkiej miejscowości, zamieszkanej głównie przez osoby starsze, które – jak twierdzi – nie mogły pomóc skarżącej w dotarciu do lekarza w miejscowości oddalonej o 3 km. Dodatkowo wskazał, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie skarżącej o prowadzeniu przez nią samotnie gospodarstwa domowego oraz o niekorzystaniu przez nią z pomocy osób trzecich. Informacja ta powinna być w jego ocenie wystarczająca dla uznania, że skarżąca nie mogła złożyć wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, np. wyręczając się osobą trzecią. W tym kontekście powtórzyć należy, że niewątpliwie sąd orzeka na podstawie akt sprawy i nie może abstrahować od dokumentów w nich zgromadzonych (art. 133 § 1 p.p.s.a.), jednak okoliczność ta nie zwalnia strony z obowiązku uprawdopodobnienia – w treści wniosku o przywrócenie terminu – braku winy w uchybieniu terminowi. Informacje zawarte w innych pismach procesowych, składanych w odmiennym celu i bez powiązania z uchybieniem terminowi, nie mogą zastępować należytego uzasadnienia wniosku ani prowadzić do rekonstruowania przez sąd przesłanek przywrócenia terminu z urzędu – zwłaszcza przez stronę zastępowaną przez zawodowego pełnomocnika. Podnoszone dopiero w zażaleniu okoliczności nie mogą zatem sanować braków pierwotnego wniosku ani prowadzić do odmiennej oceny spełnienia przesłanek z art. 86 § 1 p.p.s.a., zwłaszcza że z uwagi na charakter działania (zakres kognicji) Sądu kasacyjnego, który sprowadza się jedynie do badania prawidłowości działania Sądu I instancji, a nie do powtórnego merytorycznego rozpoznania danej sprawy, wspomniane okoliczności muszą zostać wykazane na etapie rozpatrywania wniosku o przywrócenie terminu przez Sąd I instancji. Tym samym przywołane w zażaleniu argumenty odnoszące się do prowadzenia przez stronę samodzielnego gospodarstwa domowego, niekorzystania z pomocy osób trzecich czy zamieszkiwania w małej miejscowości nie mogły wpłynąć na ocenę rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Niezależnie od powyższego, nawet uwzględnienie wskazanych okoliczności nie pozwalałoby na przyjęcie, że w realiach niniejszej sprawy istniała przeszkoda o charakterze obiektywnym i nieprzezwyciężalnym, uniemożliwiająca stronie dokonanie czynności procesowej w terminie. Oświadczenie, że skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe oraz że nie korzysta z pomocy rodziny, zostało złożone w sprawie II SPP/Go 38/25 w odpowiedzi na wezwanie Sądu I instancji do wskazania, czy strona otrzymuje jakąkolwiek pomoc finansową lub rzeczową od państwa i osób trzecich – celem zbadania, czy sytuacja majątkowa skarżącej uzasadnia przyznanie jej pomocy prawnej w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Z oświadczenia tego nie można jednak automatycznie wyprowadzać wniosku, że strona nie mogła wyręczyć się osobą trzecią. Wynika z niego jedynie, że skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i nie otrzymuje z zewnątrz wsparcia finansowego/rzeczowego, co jednak nie stanowi jeszcze samoistnej przesłanki braku winy. Strona nie wykazała, aby podejmowała jakiekolwiek próby uzyskania pomocy, ani aby istniała obiektywna i trwała niemożność skorzystania z dostępnych środków komunikacji lub wsparcia, które umożliwiłyby dokonanie czynności procesowej. Okoliczności te mają charakter ogólny i subiektywny, a ich podniesienie nie zwalnia strony z obowiązku zachowania należytej staranności w prowadzeniu sprawy sądowej. Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi, co uzasadniało odmowę jego przywrócenia. Zarzut podniesiony w zażaleniu nie podważa prawidłowości tego rozstrzygnięcia. Odnosząc się do twierdzenia pełnomocnika skarżącej, że nieuwzględnienie zażalenia – a co za tym idzie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku – spowoduje dla skarżącej negatywne skutki procesowe, podkreślić należy, że prawo do sądu nie jest prawem absolutnym, które musi zostać w każdym jednostkowym przypadku bezwzględnie zrealizowane. Dostęp do sądu jest ograniczony m.in. koniecznością zachowania warunków formalnych, wymaganych dla nadania pismom w sprawie dalszego biegu. Strona musi liczyć się z koniecznością podjęcia pewnej aktywności procesowej, respektując zasady i tryb wnoszenia pism do sądu administracyjnego, zaś w przypadku niedopełnienia tych obowiązków musi liczyć się z zamknięciem dostępu do sądu. Z przedstawionych względów zażalenie podlegało oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł natomiast o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.