I OZ 820/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 7 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 4 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SA/Wr 317/14 oddalające wniosek o przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. W., M. W., J. W. i M. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] lutego 2014 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SA/Wr 317/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił wniosek D. W. i M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. W., M. W., J. W. i M. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] lutego 2014 r., Nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarżący zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku wskazali, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe, a ich łączny miesięczny dochód brutto wynosi 2.881 zł. Posiadają także prawo współwłasności działki nr 96/1 i 96/2 o pow. 2488 m². Pismem z dnia 30 czerwca 2014 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawców do sprecyzowania i udokumentowania w terminie 7 dni danych dotyczących ich dochodów, zobowiązań i miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu, a także wyjaśnienia m.in. czy korzystają z pomocy osób trzecich, w jakiej wysokości byliby w stanie uiścić wpis sądowy, z jakich źródeł czerpią środki na ponoszenie dotychczasowych kosztów postępowania. W odpowiedzi na powyższe wnioskodawcy złożyli wniosek o wyłączenie referendarza tut. Sądu – W. J. oraz wszystkich sędziów orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu. Odnosząc się z kolei do wezwania referendarza z dnia 30 czerwca 2014 r. podali, że nie korzystają z pomocy opieki społecznej i poza emeryturą nie posiadają żadnych innych źródeł dochodu. Wskazali także, że wysokość otrzymywanej emerytury nie wystarcza na pokrycie kosztów procesu. Oddalając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd podniósł, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd przede wszystkim zwrócił uwagę, że w uzasadnieniu złożonego wniosku wnioskodawcy nie wskazali udokumentowanych okoliczności motywujących niemożność poniesienia kosztów postępowania. Nie przedłożyli także stosownych dokumentów na skutek wezwania w tym przedmiocie, chociaż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek nie tylko rzetelnego i wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego, ale także poparcia powoływanych okoliczności środkami dowodowymi. W realiach niniejszej sprawy, podniesione przez wnioskodawców okoliczności, na których oparli swój wniosek o przyznanie prawa pomocy zostały w istocie jedynie zasygnalizowane, ale nie wykazane, czyli dowiedzione, udokumentowane, udowodnione. Tymczasem aby Sąd mógł uwzględnić wniosek o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca musi dowieść, że jego sytuacja majątkowa nie pozwala uczynić zadość wymogom opłaty kosztów postępowania, co oczywiście nieodzownie wiąże się z obowiązkiem należytego uzasadnienia i uprawdopodobnienia okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie D. W. i M. W. wnieśli o jego zmianę, bowiem jest ono niesprawiedliwe i rażąco narusza prawo. Podkreślono, iż nie został wyczerpany tryb sądowy przed skierowaniem sprawy do NSA, ponieważ nie zostało wydane postanowienie przez referendarza sądowego, od którego skarżący mogliby wnieść sprzeciw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osobie fizycznej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Uwzględnić bowiem należy, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Jak zasadnie wywiódł Sąd I instancji, z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona zatem powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Stwierdzić trzeba, że w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji zasadnie zaskarżonym postanowieniem oddalił wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy z uwagi na brak wymaganej z ich strony współpracy w wyjaśnieniu ich sytuacji majątkowej i osobistej. Pomimo, iż skarżący na podstawie art. 255 P.p.s.a. zostali wezwani do nadesłania dokumentów, które pozwoliłyby na określenie ich sytuacji materialnej, kierowanych do nich wezwań nie wykonali. Podkreślenia wymaga przy tym, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). Odnosząc się zaś do argumentacji zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że stosownie do art. 258 § 1 P.p.s.a. czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy mogą wykonywać referendarze sądowi. Do czynności tych należy w szczególności wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy (art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a.). Powyższy przepis nie wyklucza jednak możliwości rozpoznania sprawy przyznania prawa pomocy w sposób pierwotny przez Sąd, zgodnie bowiem z art. 254 P.p.s.a. rozpoznanie wniosków o przyznanie prawa pomocy należy do wojewódzkiego sądu administracyjnego, w którym sprawa ma się toczyć lub już się toczy. Mając powyższe okoliczności na uwadze, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie nie można Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu zarzucić błędu - słusznie bowiem Sąd ten uznał, że skarżący nie wykazali w dostateczny sposób, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie było zatem podstaw prawnych do udzielenia im prawa pomocy w żądanym przez nich zakresie. Nie znajdując zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.