I OZ 817/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 2 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Lu 35/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej oraz umarzające postępowanie o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi S. P. na bezczynność Koła Łowieckiego Nr [...] w K. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej dotyczącej wniosku z dnia 1 grudnia 2013 r. postanawia oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Lu 35/14 odmówił skarżącemu S. P. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej oraz umorzył postępowanie o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że w dniu 9 czerwca 2014 r. S. P. złożył na urzędowym formularzu druk "PPF" wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowym i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, z którą ma ustanowioną rozdzielność majątkową i utrzymuje się z renty inwalidzkiej w kwocie [...] złotych brutto oraz z dochodów z pracy w redakcji w kwocie [...] złotych brutto. Jego łączny miesięczny dochód wynosi zatem [...] złotych brutto, z czego skarżący na leczenie miesięczne wydaje kwotę [...] złotych. Żona skarżącego utrzymuje się z emerytury w kwocie [...] złotych brutto. Między skarżącym a jego żoną zniesiono umownie wspólność majątkową małżeńską. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący w piśmie z dnia 16 kwietnia 2014 r. wskazał, że płaci alimenty w kwocie [...] złotych, na które składa się kwota [...] złotych przekazywana bezpośrednio z Wojskowego Biura Emerytalnego do rąk uprawnionej oraz kwota [...] złotych honorarium redakcyjnego. Skarżący oświadczył również, że nie posiada żadnego wartościowego sprzętu myśliwskiego, a posiadane śrutówki z 1951 r. i z 1989 r. warte są około 300 złotych za sztukę. Roczny koszt przynależności do koła łowieckiego wynosi – jak wyjaśnił – 300 złotych. Dodatkowo 325 złotych wynosi składka do PZŁ. Od 2007 r. skarżący nie ponosi kosztów polowań i amunicji, gdyż od tego czasu nie bierze czynnego udziału w polowaniach, poprzestając jedynie na towarzyszeniu osobom zaprzyjaźnionym. Koszty jego utrzymania koniecznego i leczenia wynoszą zaś [...] złotych. Do pisma skarżący dołączył potwierdzenie wypłaty/doręczenia H. P. (żonie) alimentów w kwocie [...] złotych, potwierdzenie wypłaty/odbioru emerytury H. P., z którego wynika, że emerytura wynosi [...] złotych brutto – [...] złotych netto oraz potwierdzenie wypłaty/odbioru swojej renty, z którego wynika, że wynosi ona [...] złotych brutto a wypłacana jest skarżącemu w kwocie [...] złotych netto. Z pisma skarżącego z dnia 14 lipca 2014 r. złożonego do akt sprawy II SAB/Lu 157/14 wynika, że skarżący otrzymuje sporadyczne wsparcie od dzieci, ale tylko, gdy znajduje się w szczególnie trudnej sytuacji oraz, że wysokość ponoszonych przez niego wydatków na leczenie nie jest stała. Z kolei z pisma z dnia 25 maja 2014 r. złożonego do akt sprawy II SAB/Lu 145/14 wynika, że skarżący wraz z żoną zamieszkuje na zasadzie prawa do dożywotniego zamieszkania w lokalu należącym do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, która ponosi koszty utrzymania tegoż mieszkania. Ponadto z oświadczenia z dnia 15 lutego 2014 r. złożonego przez skarżącego w sprawie o sygn. akt II SAB/Lu 716/13 wynika, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ponosi koszty utrzymania lokalu w zamian za zarządzanie przez skarżącego kompleksem zabudowań należących do spółki. Postanowieniem z dnia 17 lipca 2014 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie przyznał S.P. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, odmówił zaś przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W dniu 18 lipca 2014 r. skarżący złożył do Sądu pismo z dnia 14 lipca 2014 r., w którym oświadczył, że ogranicza wniosek o udzielenie pomocy prawnej do żądania zwolnienia z opłaty sądowej od skargi kasacyjnej. Wyjaśnił przy tym, że we własnym zakresie pozyskał nieodpłatną pomoc radcy prawnego przy sporządzeniu skargi kasacyjnej od wydanego w niniejszej sprawie wyroku. Następnie w dniu 24 lipca 2014 r. skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 lipca 2014 r. w części odmawiającej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od opłaty sądowej w kwocie 100 zł. W uzasadnieniu sprzeciwu zarzucił, że referendarz nie wziął pod uwagę istniejącej od 1995 r. rozłączności majątkowej pomiędzy skarżącym a jego małżonką i "dość swobodnie ocenił i zsumował" ich dochody, zakładając, że żona, z otrzymywanych od męża alimentów, winna finansować jego koszty sądowe. Dodatkowo skarżący wskazał, że przed doręczeniem mu postanowienia referendarza sądowego był wraz z żoną zmuszony do wykupienia przypisanych receptą lekarstw za kwotę ponad [...] zł, na dowód czego załączył kopie faktur. Oceniając zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd w pierwszej kolejności podniósł, że następstwem skutecznego wniesienia sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej zaskarżonego orzeczenia w całości, nawet jeśli strona zaskarżyła jedynie niekorzystną dla siebie część tego orzeczenia. Zatem pomimo iż skarżący w niniejszej sprawie wniósł sprzeciw jedynie co do części postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 lipca 2014 r., dotyczącej odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł, skutkiem tego sprzeciwu była utrata mocy zaskarżonego postanowienia w całości. W toku zaś postępowania w przedmiocie prawa pomocy skarżący ograniczył zaś swoje pierwotne żądanie przyznania prawa pomocy w całości jedynie do zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, co w świetle art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), stanowi wniosek o prawo pomocy w zakresie częściowym. W ocenie Sądu, w przypadku S.P. nie występuje przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Umowne ustanowienie rozdzielności majątkowej między skarżącym a jego żoną, nie ma zdaniem Sądu znaczenia przy ocenie możliwości ponoszenia kosztów postępowania, bowiem rozdzielność ta nie zwalnia z pomocy finansowej między małżonkami. Skoro zaś skarżący i jego żona, zamieszkując wspólnie, osiągają dochody rzędu odpowiednio [...] zł netto i [...] zł netto, przy czym – jak wynika z niewadliwych ustaleń referendarza sądowego opartych na oświadczeniu strony złożonym w sprawie II SAB/Lu 716/13 – nie ponoszą oni kosztów utrzymania mieszkania, nie sposób przyjąć, że uiszczenie przez skarżącego wpisu od skargi kasacyjnej, który w niniejszej sprawie wynosi 100 zł – nawet przy uwzględnieniu nieregularnych wydatków, jakie skarżący ponosi na zakup leków – mogłoby spowodować uszczerbek w kosztach utrzymania skarżącego i jego żony, tym bardziej, że sporadycznie (w trudnych sytuacjach) ma on również zapewnione wsparcie finansowe od dzieci (pismo skarżącego z dnia 14 lipca 2014 r. złożone w sprawie II SAB/Lu 157/14). W tej sytuacji Sąd uznał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w części poprzez zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej nie zasługuje na uwzględnienie. Odnośnie pkt II sentencji postanowienia, Sąd podniósł, że mając na uwadze, iż skarżący w toku postępowania ograniczył swoje pierwotne żądanie przyznania prawa pomocy w całości, a tym samym cofnął wniosek w części wykraczającej poza zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w pozostałej części podlega umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł S. P. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Podzielić należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać bowiem trzeba, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę (art. 199 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i znajduje zastosowanie w stosunku do osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko ich podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy sąd bierze pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy strony. Przy czym stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obowiązana jest wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, be uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji powołanej normy prawnej wynika, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W rozpoznawanej sprawie przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna uzasadnia przyjęcie stanowiska, że jest on w stanie uiścić wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela rozważania Sądu pierwszej instancji, które w konkluzji prowadzą do wniosku, że posiadane dochody umożliwiają skarżącemu wygospodarowanie kwoty potrzebnej do opłacenia wpisu. Ze złożonego wniosku i nadesłanych dokumentów nie wynika bowiem, aby skarżący był osobą ubogą, o ograniczonych środkach do życia. Zarówno skarżący, jak i jego żona z którą wspólnie zamieszkuje posiadają stałe źródło dochodu w wysokości ok. [...] zł netto miesięcznie, przy czym skarżący nie wykazał, aby po jego stronie istniały szczególne, niezbędne wydatki, które uniemożliwiłyby mu partycypowanie kosztach zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego. Wskazać w tym miejscu trzeba, co słusznie podkreślił Sąd pierwszej instancji, że powołanie się przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy na rozdzielność majątkową, pozostaje bez znaczenia dla oceny zasadności tego wniosku. Z punktu widzenia spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy istotne jest bowiem to, że małżonkowie mieszkają wspólnie, a tym samym partycypują w wydatkach związanych z utrzymaniem jednego gospodarstwa domowego. Rozdzielność majątkowa małżeńska odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, nie zaś do ich wzajemnych obowiązków, w tym prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Za prawidłowe należy uznać również orzeczenie Sądu zawarte w pkt 2 sentencji. Skoro skarżący cofnął wniosek w części odnoszącej się do żądania ustanowienia pełnomocnika z urzędu, to zasadnym było umorzenie postępowania w tym zakresie. Wobec powyższego zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, co na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. uzasadniania oddalenie zażalenia.