I OZ 787/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. S.A. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Wr 636/16 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku w sprawie ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] czerwca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z 13 lutego 2017 r., II SA/Wr 636/16, odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o doręczenie wyroku z 25 listopada 2016 r. wraz z uzasadnieniem w sprawie ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z [...] czerwca 2016 r., Nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W art. 87 p.p.s.a. wskazano przesłanki do przywrócenia terminu dla czynności procesowej, które łącznie musi spełnić strona wnioskująca o przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 1). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4). W niniejszej sprawie powyższe warunki nie zostały spełnione, albowiem pełnomocnik strony skarżącej we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu tego terminu. Podkreślono, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy, stanowiący sytuację, gdy zainteresowany nie był w stanie pokonać przeszkody przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych. Do takich przeszkód zalicza się m.in. stany nadzwyczajne, problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Usprawiedliwieniem braku winy w uchybieniu terminu nie mogą być nieuprawdopodobnione okoliczności o niewłaściwie wykonanej usłudze pocztowej, czy też – jak wskazuje pełnomocnik – niewykonaniu tej usługi. Z oświadczenia R. O. wynika, że odebrał on 2 grudnia 2016 r. przesyłkę i doręczył do placówki Poczty Polskiej we W. przy ul. I. [...]. Skoro tak się stało, to niezrozumiałym jest brak na kserokopii koperty – jak wskazano w zarządzeniu z 15 grudnia 2016 r. – pieczątki przyjęcia przesyłki i jej zwrotu oraz numeru nadawanego przez Pocztę, tzw. "R" (przesyłka – jak twierdzi pełnomocnik – nadana została listem poleconym). Ponadto, strona skarżąca mimo wezwania o nadesłanie koperty zwróconego listu poleconego, nadanego 2 grudnia 2016 r., nie nadesłała jej. Same zaś wydruki wygenerowanych z elektronicznego systemu wewnętrznego obiegu dokumentów, świadczą jedynie o wysłaniu przez pracownika przesyłki, nie zaś o tym, że przesyłka została oddana na Poczcie (czy też jej pracownikowi). Ponadto, reklamacja skierowana do Poczty Polskiej o niewykonaniu (bądź nienależytym wykonaniu) usługi pocztowej nie wskazuje, by istotnie do takiego uchybienia w pracy doręczyciela mogło dojść. Zgodnie z § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z 26 listopada 2013 r. w sprawie reklamacji usługi pocztowej (Dz. U. poz. 1468 ze zm.) operator pocztowy rozpatruje reklamację niezwłocznie i udziela odpowiedzi na reklamację w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia otrzymania reklamacji. Od 9 grudnia 2016 r., czyli przez dwa miesiące (co wynika z wniosku o przywrócenie terminu, w którym wskazano, że złożono u operatora pocztowego postępowanie reklamacyjne – s. 4), reklamacja nie została rozpatrzona. Co więcej, pismo reklamacyjne nie zawiera jakiejkolwiek pieczątki czy adnotacji o wpłynięciu do Urzędu Pocztowego w W. Uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu oznacza, że wnioskodawca musi uzasadnić wniosek okolicznościami, które wskazują, że nie miał możliwości dokonania czynności w wyznaczonym terminie. To zaś oznacza, że wprawdzie trudna sytuacja może być okolicznością uprawdopodobniającą brak winy w uchybieniu terminu, jednakże musi ona znajdować potwierdzenie nie tylko w przytoczonych we wniosku twierdzeniach, ale także w obiektywnych faktach. Rozpoznając wniosek o przywrócenie uchybionego terminu, sąd administracyjny nie jest bowiem związany twierdzeniami wniosku, gdyż uprawdopodobnienie, o którym mowa w art. 87 § 2 p.p.s.a., sprowadza się do przekonania sądu o (przynajmniej) prawdopodobieństwie zaistnienia faktów, na które powołuje się strona domagająca się przywrócenia terminu. Przekonanie powinno opierać się na obiektywnych przesłankach wynikających z przytoczonych we wniosku twierdzeń. Powołane przez stronę skarżącą we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności nie uzasadniają braku winy w uchybieniu terminu, gdyż nie sposób dopatrzyć się w nich obiektywnych i niezależnych od strony przeszkód w prawidłowym i terminowym złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Ustawodawca uzależnił przywrócenie terminu nie od stopnia winy, lecz od uprawdopodobnienia jej braku. Wskazywane przez stronę okoliczności nie są równoznaczne z uprawdopodobnieniem, że uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosły P. S.A. z siedzibą w W., domagając się jego uchylenia oraz przywrócenia terminu do złożenia wniosku o doręczenie wraz z uzasadnieniem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 listopada 2016 r., II SA/Wr 636/16, lub ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: 1. błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w niezachowaniu terminu mimo, że z akt sprawy wynika, że przed upływem tego terminu operator pocztowy przyjął od strony właściwie zaadresowaną kopertę z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia, po czym dopiero po upływie terminu zwrócił ją stronie; 2. błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że przesyłka nie została oddana pracownikowi pocztowemu mimo, że ta okoliczność wynika z treści oświadczenia złożonego przez pracownika Poczty Polskiej z 7 grudnia 2016 r.; 3. pominięcie dowodu w postaci kserokopii zwróconego listu poleconego, doręczonego Sądowi I Instancji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu; 4. pominięcie dowodu w postaci oświadczenia o rozpatrzeniu reklamacji przez Pocztę Polską z 8 lutego 2017 r., potwierdzającego fakt nadania przez P. S.A. listu poleconego, z które mimo wcześniejszego zobowiązania strony do przedłożenia takiego oświadczenia i uzyskania informacji, że strona spodziewa się takie oświadczenie uzyskać, a w tym oświadczeniu Poczta Polska potwierdza fakt nadania przesyłki; 5. naruszenie art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy z 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe w zw. z art. 83 § 3 p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie i odmowę przyjęcia, że przyjęcie przez operatora pocztowego przesyłki pocztowej, zawierającej wniosek o uzasadnienie wyroku, do przemieszczenia i doręczenia było równoznaczne z wniesieniem go do sądu; 6. naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie i odmowę przywrócenia terminu mimo braku winy strony w jego niedochowaniu nadała przesyłkę poleconą przez upływem 7 dni od daty wydania wyroku; 7. naruszenie art. 87 § 2 p.p.s.a. przez bezpodstawne przyjęcie, że strona nie uprawdopodobniła okoliczności uzasadniających brak winy w niedochowaniu terminu mimo, że wykazała, że nadała przesyłkę poleconą przez upływem 7 dni od daty wydania wyroku; 8. naruszenie art. 88 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu mimo, że okoliczności sprawy przemawiają za jego uwzględnieniem. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że strona w otwartym terminie na złożenie wniosku o uzasadnienie wyroku z 25 listopada 2016 r., tj. 2 grudnia 2016 r., w ramach łączącej ją z Pocztą Polską S.A. umowy na wykonywanie usług pocztowych, nadała operatorowi pocztowemu przesyłkę zawierającą ów wniosek a przesyłka została przez operatora przyjęta. Następnie, już po upływie terminu na złożenie wniosku o uzasadnienie, tj. 6 grudnia 2016 r. przesyłka została stronie zwrócona. W toku postępowania reklamacyjnego Poczta Polska jakkolwiek potwierdziła opisane wyżej okoliczności to nie potrafiła wyjaśnić przyczyny zwrotu. Strona natychmiast po zwrocie przesyłki złożyła 8 grudnia 2016 r. do WSA we Wrocławiu wniosek o uzasadnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. Opisany powyżej stan faktyczny nie może budzić wątpliwości, albowiem wynika z następujących dowodów: 1) koperty nadawczej, która potwierdza właściwe zaadresowanie przesyłki; 2) oświadczenia doręczyciela przesyłki, z którego wynika nadanie spornej przesyłki i jej przyjęcie przez operatora pocztowego jak i jej przekazanie do placówki pocztowej; 3) oświadczenia Poczty Polskiej z 9 lutego 2017 r. o rozpatrzeniu reklamacji, w którym Poczta Polska przyznaje, że przedmiotowa przesyłka została przez P. S.A. nadana 2 grudnia 2016 r. Wskazano również, że osoba, która nadaje operatorowi pocztowemu opłacony list z właściwie wskazanym adresem, który zostaje przez operatora przyjęty bez żadnych zastrzeżeń może oczekiwać, że zostanie on doręczony. Opierając się na zasadach doświadczenia życiowego należy stwierdzić, że gdy istnieją jakiekolwiek przeszkody natury formalnej, np. zostaje uiszczona zbyt niska opłata za list lub, gdy osoba wysyłająca pomimo prawidłowego wskazania adresu na kopercie czegoś nie wypełni lub wypełni niedokładnie lub w sposób uniemożliwiający nadanie przesyłce biegu, to list taki po prostu nie zostanie przyjęty. Wniosek przeciwny byłby nie do pogodzenia z zasadami doświadczenia życiowego, Prowadziłoby to do sytuacji, że strona po odejściu od okienka pocztowego, po uprzednim przyjęciu listu przez operatora, musiałaby jeszcze doglądać czy będzie on na pewno doręczany, czy też może jednak okaże się, że poczta dostrzeże w nim braki, które uniemożliwią wykonanie usługi. Nie sposób wymagać od nadawcy, aby weryfikował prawidłowość przyjęcia takiego listu i oceniał, czy rzeczywiście jego nadaniu towarzyszył jakiś błąd i jakie są jego konsekwencje, czy np. zostanie doręczony zgodnie ze zleceniem, nie zostanie doręczony lub zostanie doręczony, ale ze statusem listu zwykłego. Ponad wszelką wątpliwość nadawca w kontaktach z profesjonalnym operatorem pocztowym jest zwolniony od takich rozważań i ma prawo sądzić, że skoro list od niego przyjęto, to albo jest on formalnie poprawny albo że ewentualne braki nie są dla operatora pocztowego istotne. Przypisywanie winy stronie tylko dlatego, że operator pocztowy najpierw jej list przyjął a następnie, już po upływie terminu na złożenie wniosku o uzasadnienie, doszedł do przekonania, że list ten jednak nie może zostać doręczony jest klasycznym przykładem tryumfu formalizmu nad zagwarantowanym Konstytucją RP prawem do sądu. Niezależnie od tych względów należy stwierdzić, że Sąd I instancji pominął istotne w sprawie dowody, świadczące o nadaniu listu poleconego, albowiem strona już wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu przedstawiła kserokopię koperty ze zwróconym listem poleconym a w uzasadnieniu czytamy, że: "strona wezwana o nadesłanie koperty zwróconego listu poleconego, nadanego w dniu 2 grudnia 2012 roku nie nadesłała jej". Istotnym dowodem, świadczącym o nadaniu spornego listu jest oświadczenie Poczty Polskiej o rozpatrzeniu reklamacji, w którym wyraźnie wskazano, że sporna przesyłka została nadana przez P. S.A. w punkcie Pocztowym W. [...]. Niestety WSA we Wrocławiu nie skorzystał z tego oświadczenia, bo pomimo uzyskanej w dniu 2 lutego 2017 r. informacji, że nadal oczekuje na rozpatrzenie reklamacji, w dniu 13 lutego 2017 r. wydał zaskarżone postanowienie, zanim strona zdążyła przekazać Sądowi oświadczenie Poczty Polskiej. W świetle wskazanych dowodów traci znaczenie powoływana przez WSA okoliczność, że na kopercie nie ma adnotacji R – zwrot przesyłki, skoro z oświadczenia listonosza, a także Poczty Polskiej wynika niezbicie, że ten list został nadany. Strona nie może odpowiadać za to, że na zwróconym jej liście Poczta nie zamieściła takiej czy innej pieczęci. Gdyby kierować się w niniejszej sprawie skrajnym formalizmem to i tak nie można by było stronie nic zarzucić, ponieważ jej czynność była równoznaczna ze złożeniem w sądzie wniosku o uzasadnienie wyroku w rozumieniu art. 83 § 3 p.p.s.a., albowiem "oddanie pisma w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 roku Prawo pocztowe albo placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, albo polskim urzędzie konsularnym jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu". Zgodnie z art. 15 ust. 1 pkt 1 Prawa pocztowego "zawarcie umowy o świadczenie usługi pocztowej następuje w szczególności przez przyjęcie przez operatora pocztowego przesyłki pocztowej do przemieszczenia i doręczenia". Bez wątpienia tego rodzaju sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Pracownik poczty odebrał od nadawcy przesyłkę pocztową kierowaną do Sądu, która zawierała wniosek o uzasadnienie wyroku wraz z opłatą 100 zł zrealizowaną na poczet sporządzenia i doręczenia wyroku z uzasadnieniem. W dniu nadania, tj. 02.12.2016 r., przesyłka ta została złożona w placówce pocztowej nr [...] we W., co czyni zadość wskazanej wyżej normie prawnej. Wspomniane wyżej okoliczności zostały zresztą potwierdzone przez samą Pocztę Polską w oświadczeniu o rozpatrzeniu reklamacji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") przewiduje możliwość przywrócenia przez Sąd uchybionego terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym. Przywrócenie takie uzależnione jest od wykazania przez stronę braku jej winy w uchybieniu, zaś okoliczności wskazujące na brak winy wykazane winny być we wniosku o przywrócenie terminu, co wynika z art. 87 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie, strona skarżąca w terminie wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o doręczenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 25 listopada 2016 r. wraz z uzasadnieniem. Wskazano również, że przesyłka zawierająca wniosek o doręczenie uzasadnienia została nadana 2 grudnia 2016 r. Twierdzenie to uznać należy za uprawdopodobnione z uwagi na to, że jak wynika z przesłanego przez P. S.A., wraz z pismem z 16 lutego 2017 r., zawiadomienia o sposobie rozpatrzenia reklamacji przez Pocztę Polską (dowód: odpowiedź Poczty Polskiej z 9 lutego 2017 r. na reklamację, k-88 akt sąd.) przedmiotowa przesyłka faktycznie została nadana 2 grudnia 2016 r. w Punkcie Pocztowym W. [...]. Stosownie do art. 83 § 3 p.p.s.a. oddanie pisma w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z 23 listopada 2012 roku Prawo pocztowe albo placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, albo polskim urzędzie konsularnym jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu Tym samym strona dopełniła obowiązku i uprawdopodobniła okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.